ततो मया तैः समागम्य सभायां संस्थितैः सह, अहं तैः अभिषिक्तः सम्यक् राज्यम् अवाप्नुवं; धर्मेण च राज्यं पालयन्, हे राघव, तत् मम एव यथार्हम् आसीत्। तस्मिन् काले, शत्रुं राक्षसं हत्वा स कपिः आगतः; स मां अभिषिक्तं दृष्ट्वा क्रोधात् रक्तलोचनः अभवत्। स मम मन्त्रिणः बद्ध्वा, कठोराणि वचनानि अब्रवीत्; हे राघव, समर्थः अपि निग्रहाय, स पापकर्मा आसीत्। मम बुद्धिः कर्मणि न प्रवृत्ता, भ्रातृसम्मानात् निगृहीता; शत्रुं हत्वा, स मम भ्राता तदा नगरे प्रविशत्। तम् आत्मवन्तम् महात्मानं सम्यक् पूजयित्वा, अहम् अभिवाद्य तम् उपासितवान्; स च, अन्तरात्मनि प्रमुदितः, मम शुभाशिषः उक्तवान्। अहम् तस्य पादयोः शिरसा स्पृशन् प्रणतः, हे प्रभो; तथापि वालिः, मयि कोपात्, क्षमां न दत्तवान्। एवं दशमः सर्गः श्रोतव्यः। श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे, किष्किन्धाकाण्डे, दशमः सर्गः। ततः स क्रोधसमाविष्टः, कम्पमानः माम् उपागमत्; अहम् अपि भ्रातुः हितम् इच्छन्, तं प्रसीदितुम् अर्हम् अभवम्। 'भाग्येन त्वम् सुरक्षितः आगतः, शत्रुः च त्वया हतः; अहम् अनाथः, त्वमेव मे रक्षकः, हे अनाथानां हर्षदायक' इति तम् उक्तवान्। 'एष छत्रः बहुरज्जुकः पूर्णचन्द्रसन्निभः, चामरी च, त्वं गृहाण; एतत् अहम् तव कृते धारितवान्।' 'दुःखितः अहम् एकवर्षपर्यन्तं गुहाद्वारे स्थितः, हे राजन्; द्वारदेशे रक्तम् उद्गच्छन्तम् दृष्ट्वा, अहम् शोकाकुलः अभवम्।' मम हृदयं शोकात् अभिभूतम्, इन्द्रियाणि च व्याकुलानि; तदा गुहाद्वारं पर्वतशृङ्गेण आवृत्य तिष्ठन्। तस्मात् देशात् निर्गत्य, पुनः किष्किन्धां प्रविष्टः; तत्र मां दृष्ट्वा, नागराः मन्त्रिणश्च दुःखिताः अभवन्। 'अहम् अभिषिक्तः न स्वेच्छया; त्वं क्षन्तुम् अर्हसि; त्वमेव राजा पूज्यः, अहम् यथापूर्वम् एव।' 'त्वयि अनुपस्थिते, मम राज्याभिषेकः कृतः; मन्त्रिभिः, नागरैः, पुरी च, राज्यं कण्टकहीनं स्थितम्।' 'एतत् राज्यं तव समर्पितम्; अहम् तुभ्यं ददामि; मा क्रुध्य, सौम्य, रिपूनां हन्तर्।' 'अहम् अभिषिक्तः शून्यं देशं विजेतुम् इच्छन्; एवं स्नेहपूर्वकं वदन्, स कपिः माम् उपालभत।' 'धिक् त्वाम्!' इत्यादि बहूनि वचनानि उक्त्वा, स जनसमूहं मन्त्रिणश्च समाह्वयत्। स सखिभिः मध्ये माम् अतिशयम् अवमान्य वचनानि उवाच— 'यूयं सर्वे जानीत, मयैव मयावी महाऋक्षः रात्रौ...' 'कदाचित् सः क्रुद्धः युद्धकामः माम् आह्वयत्; तस्य वचनं श्रुत्वा, अहम् नगरीं त्यक्त्वा निर्गतः।' 'मम भ्राता वेगेन अनुयातः; स तु बलवान् माम् रात्रौ अन्येन सह दृष्ट्वा,' 'सः भीतः भयसंविग्नः, आवाम् समीपं गच्छन्तौ दृष्ट्वा, पलायितवान्; शीघ्रं प्रविश्य, स महान् गुहां प्रविष्टः।' 'तं घोरां विशालां गुहां प्रविष्टम् विज्ञाय, मम भ्राता, क्रूरदर्शनः, मम उक्तवान्—' '"तम् हत्वा विना, अहम् पुरीं प्रतिगन्तुम् अशक्तः; त्वं गुहाद्वारे तिष्ठ, यावत् तम् हन्याम्।"' 'सः मम प्रतीक्षां विज्ञाय, अहम् ताम् दुर्गमां गुहाम् प्रविश्य, भ्रातरं अन्वेषयन्, संवत्सरम् अतीतः।' 'तत्र अहम् शत्रुं भीमम् अतिक्रूरम् अपश्यं; तत्क्षणात् तम् सह बन्धुभिः हत्वा।' 'तस्य मुखात् रक्तप्रवाहः निर्गतः, सा दुर्गमा गुहा तेन पूर्णा; भूमौ निनादः अभवत्।' 'तं बलिनं शत्रुं हत्वा, निर्गन्तुम् इच्छन्, गुहायाः द्वारम् आवृतम् न दृष्टवान्।' 'पुनः पुनः "सुग्रीव!" इति आह्वयन्, प्रतिवचनम् अलभमानः, महता शोकः आसीत्।' 'पादप्रहारेण द्वारम् बहु प्रहार्य, तेन प्रकारेण निर्गत्य पुरीं प्रत्यागतम्।' 'तत्र, अहम् सुग्रीवेण राज्यात् निवारितः, स तु राज्यलाभकामः भ्रातृस्नेहम् उपेक्ष्य, मां निर्दयेन भावेन बहिः कृतवान्।' 'एवं स निर्भयः वालिः माम् एकवस्त्रधारिणं निर्वासितवान्।' 'एवं तेन निर्वासितः, भार्याहीनः च, हे राघव, अहम् पृथिवीं, वनानि, सागरान् च, तस्य भयात् विचरामि।' 'अपहृतभार्यः सन्, दुःखितः, तं महागिरिं ऋष्यमूकं प्रविष्टवान्, यं वालिः अन्यस्मात् कारणात् न प्राप्नोति।' 'एवं सर्वम् अहम् उक्तवान्, अस्य वैरस्य सम्पूर्णं कारणम्; पश्य, हे राघव, अहम् अकृतदोषः अपि, एतादृशं दुःखम् आपन्नः।' 'सर्वलोकभीषणस्य वालिनः भीतत्वात्, हे वीर, त्वम् मम कृते तं निग्रहीतुम् अनुग्रहं कर्तुम् अर्हसि।' एवं उक्ते, धर्मज्ञः, तेजस्वी, धर्मवित् रामः, सुग्रीवाय धर्म्याणि वचनानि स्मयमान इव उवाच। 'मम एते बाणाः, अमोघाः, तीक्ष्णाः, सूर्यसङ्काशाः, कोपसमन्वितस्य तस्य पापस्य वालिनः उपरि पतिष्यन्ति।' 'यावत् अहम् तं वालिनं, तव भार्याहर्तारं, तं दुष्टात्मानं धर्मनाशकम् न पश्यामि, तावत् स जीवति।' 'मम मतिना त्वं दुःखसागरमग्नः दृश्यसे; नूनम् अहम् त्वां उद्धरिष्यामि, त्वं च महत् सुखम् अवाप्स्यसि।