ततः तेषु लक्षणेषु दृष्टेषु बुद्ध्या मम भ्रातुः निधनं निश्चित्य, अहं गुहायाः द्वारं महता शिलाखण्डेन पर्वतसमेन संवृतवान्। शोकसंतप्तः सन् तत्रैव तस्य जलक्रियाम् अकुर्वम्, ततः किष्किन्धां पुनरगच्छम्, प्रियसखा। अहं यद्यपि तद्गोपयितुम् ऐच्छम्, तथापि मन्त्रिणः प्रयत्नेन तद्विज्ञातवन्तः। तेषां मन्त्रिणां सहितः मिलित्वा, तैः समागतैः अहं राज्यमभिषिक्तः। धर्मेण राज्यं पालयन्, हे राघव, तत् राज्यं मम यथार्हम् आसीत्। शत्रुं राक्षसं हत्वा, स कपिः तत्र आगतः; मां अभिषिक्तं दृष्ट्वा, तस्य नेत्रे क्रोधेन रक्तताम् आगतवन्तौ। सः मम मन्त्रिणः बन्धनं कृत्वा, कठोराणि वचनानि प्रोक्तवान्; हे राघव, सः संयमितुं समर्थः अपि, पापमाचरत्। भ्रातृभक्त्या निबद्धः मम मनः कर्म कर्तुं न प्रवृत्तम्; शत्रुं हत्वा, भ्राता तदा नगरं प्रविष्टवान्। तं महात्मानं पूजयित्वा, यथाविधि तं प्रणम्य, सः हृष्टचित्तः आशीर्वचनानि उक्तवान्। अहं तस्य पादयोः मणिमुकुटेन स्पृष्ट्वा प्रणतः, हे प्रभो; किन्तु वाली, मयि कोपात्, क्षमां न दत्तवान्। एवमिदानीं दशमोऽध्यायः श्रोतव्यः। श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे किष्किन्धाकाण्डे दशमोऽध्यायः। ततो रोषसंयुक्तः सः सञ्जातसन्तापः मामुपागमत्; भ्रातरं शमयितुम् इच्छन्, तस्य कल्याणमभिलषन्, अहम् अवोचम्— "भाग्येन त्वं सुरक्षितः आगतः, त्वया च शत्रुः निहतः; अहं निरुपायः, त्वमेव मे रक्षकः, अनाथानां हर्षदायकः। एषा बहुनाभिका छत्रः, पूर्णचन्द्रसमप्रभा, चामरयुक्ता, त्वं गृहाण; एषा मया तव कृते धृता। अहं दुःखितः गुहाद्वारे संवत्सरं स्थितः, हे राजन्; द्वारदेशे रक्तं दृष्ट्वा, गुहायाः निर्गच्छन्तम्। शोकाभिभूतचित्तः, विक्षिप्तेन्द्रियः, तदा गुहाद्वारं पर्वतशृङ्गेण संवृतवान्। तस्मात् प्रदेशात् निर्गत्य, किष्किन्धां पुनः प्रविष्टवान्; परं तत्र मां दृष्ट्वा, नागराः मन्त्रिणश्च शोकसंतप्ताः आसन्। मम राज्याभिषेकः न मम इच्छया जातः; त्वं क्षन्तुमर्हसि; त्वमेव राजा पूज्यः, अहं यथापूर्वम्। तव अनुपस्थितौ एषः राज्याभिषेकः मया कृतः; मन्त्रिभिः, नागरैः, पुरी च, राज्यं कण्टकवर्जितम् स्थितम्। एतत् राज्यं तव समर्पितम्; अहं तव हस्ते समर्पयामि; त्वं कोपं मा कृथाः, सौम्य, रिपूनां हन्तरि। राज्याभिषिक्तः सन्, रिक्तभूमिं जेतुम् इच्छन्, अहं स्नेहेन एवं वदन्, तदा स कपिः मां गर्हितवान्। "अहो धिक् त्वाम्!" इति मां प्रति बहूनि वचनानि उक्तवान्; प्रजाः अनुमतिमन्त्रिणश्च समाहूय। सः मित्रमध्येषु मां प्रति घोरतमं निन्दावचनं प्रोक्तवान्— "यूयं सर्वे जानीत, मया मायावी महाबलः राक्षसः रात्रौ। सः पुरा कोपितः युद्धे उत्सुकः मां युद्धाय आह्वयत्; तस्य वचनं शृत्वा, अहं राजपुरात् निर्गतः। मम भ्राता विक्रान्तः शीघ्रं मम पृष्ठतः अन्वयात्; सः मां रात्रौ अन्येन सह दृष्ट्वा, सः भीतः, भयग्रस्तः, आवां समीपगौ दृष्ट्वा, पलायितवान्; शीघ्रं धावित्वा, महतीं गुहां प्रविष्टः। तं भयङ्करां विस्तीर्णां गुहां प्रविष्टं ज्ञात्वा, मम भ्राता, विकृतदर्शनः, मम प्रति अवदत्— "अहं एनं निहत्य विना नगरीं प्रतिगन्तुं न शक्नोमि; त्वं गुहाद्वारे तिष्ठ, यावत् एनं हन्याम्।" सः विचारयन्— "अयं तिष्ठति"— अहं तद् दुर्गमं स्थानं प्रविष्टवान्; तत्र विचरन्, संवत्सरः अतीतः। तत्र अहं मम शत्रुं, भीषणं दारुणं च, दृष्ट्वा तत्क्षणमेव तं सह सर्वैः बान्धवैः निहतम्। तस्य मुखात् रक्तप्रवाहः निर्गतः, सा दुर्गमगुहा तेन पूरिता, भूमौ शब्दितवती। तं बलवन्तं शत्रुं निहत्य, निर्गन्तुम् इच्छन्, गुहायाः संवृतद्वारं न दृष्टवान्। "सुग्रीव!" इति पुनः पुनराह्वयन्, प्रत्युत्तरं न लब्ध्वा, महता शोकविगलितः। बहुविधैः पादाघातैः द्वारं भिन्दन्, तेन प्रकारेण निर्गत्य, पुरीं पुनरागच्छम्। तत्र, सुग्रीवेण मया राज्यात् बहिष्कृतः, सः स्वार्थेण राज्यकामः भ्रातृस्नेहम् अविस्मृत्य, मां त्यक्तवान्। एवमुक्त्वा, वाली निर्भयः सन्, तस्मात् एकवाससा मां निष्कासितवान्। एवं सः मया बहिर्निर्वासितः, भार्याविहीनः, हे राघव, अहं तस्य भीतया सर्वां पृथिवीं, वनानि, समुद्रांश्च विचरामि। अपहृतभार्याशोकदुःखितः, ऋष्यमूकं महद्गिरिं प्रविष्टवान्, यं वाली अन्यकारणात् न प्रविश्यति। एवं सर्वमिदं, अस्य वैरस्य सम्पूर्णं कारणम्, तव समक्षं उक्तम्; पश्य, हे राघव, अहं निरपराधः अपि, कथमिदं दुःखमुपागतः। वालिभयात्, यो लोकान् सर्वान् संत्रासयति, हे वीर, त्वं मयि प्रसादं कर्तुमर्हसि, तं निगृह्य। एवं उक्ते, धर्मज्ञः तेजस्वी रामः, धर्मविदां श्रेष्ठः, सुग्रीवाय धर्म्यम् वचनं स्मितपूर्वम् उवाच। "मम एते बाणाः, अमोघाः तीक्ष्णाः सूर्यसङ्काशाः, कोपसंयुक्तः तं दुष्टं वालिनं पतिष्यन्ति।