शृणु, भगवन्, एष नवमः सर्गः कीर्त्यते। मम ज्येष्ठः भ्राता वाली नाम, रिपुघ्नः, पितरौ सदा अतीव मानितः, पूर्वं मया अपि पूजित एव। पितरि स्वर्गं गते तं ज्येष्ठम् इति मन्त्रिणः निश्चित्य, तम् एव वानराणां अधिपतिं राज्यस्य च अधिपतिं सर्वोत्तमेन सम्मतिं स्थापयन्। स पिता पितामहाभ्यां प्राप्तं महद् राज्यं पालयन् अहम् अपि सदा दासवत् विनीतः तस्य समीपे स्थितवान्। किल, दुण्डुभेः ज्येष्ठः पुत्रः मायावी नाम बलवान् कश्चित्, पूर्वं स्त्रीहेतोः वालिनः महद्वैरम् आसित्। स एकदा रात्रौ सर्वेषां सुप्तेषु, क्रुद्धः गर्जन् किष्किन्धाद्वारे वालिनं युद्धाय आह्वयन् आगतः। भ्राता मम सुप्तः अपि तस्य घोरं निनादं श्रुत्वा, सोढुं न अशक्नोत्, त्वरया निर्गतः। स क्रोधात् तं प्रधाव्य, तं प्रवरम् असुरं हन्तुम् उद्धतः, स्त्रीभिः मया च विनयेन निवार्यमाणः अपि, सर्वान् अपास्य, बलवान् सः बहिः निर्गतः। अहम् अपि सख्यभावेन तेन सह निर्गतः। स तु भीतः सन् पलायमानः, वयं तं शीघ्रतरं अनुयान्तौ, तदा उदितचन्द्रमसा पन्था प्रकाशितः। असौ असुरः शीघ्रगामी, भूमावेव महतीं गुहां तृणैः छन्नां प्रविवेश, वयं तत्रैव स्थितौ। शत्रौ गुहाम् प्रविष्टे दृष्ट्वा, वाली क्रोधेन अभिभूतः, मम समीपे व्याकुलेन्द्रियः इति उवाच— "सुग्रीव, त्वं गुहाद्वारे सावधानः स्थास्यसि, अहं प्रविश्य रिपुम् हनिष्यामि।" इति तस्य वचनं श्रुत्वा, तम् वीरम् अहम् विनयेन याचितवान्; स माम् शप्त्वा पद्भ्याम् गुहां प्रविवेश। स प्रविष्टे वानरे, अहम् अपि वर्षम् एकं गुहाद्वारे स्थितवान्; एवं स कालः व्यतीतः। भ्रातरं न पश्यन्, स्नेहात् चिन्तया विवशः अभवम्; मनसि भीतिसंयुक्तः। ततः चिरात्, गुहायाः द्वारात् फेनिलं रक्तं निर्गच्छन्तम् अपश्यम्; तेन दुःखेन क्लेशितः। असुराणां गर्जनध्वनिः श्रवणे पतितः, न तु भ्रातुः स्वनः, न च युद्धे क्रन्दनम्। तैः लिङ्गैः मम भ्राता हतः इति बुद्ध्वा, गह्वरस्य द्वारं पर्वतसमानशिलया रुद्धवान्। शोकात् कर्दमेन आप्लुतः, जलकर्म कृत्वा, किष्किन्धां प्रत्यागतः सखायम्; यत्नेन गुप्ते अपि मन्त्रिभिः तद् विज्ञातम्। ततः तैः मन्त्रिभिः सह मिलित्वा, अहम् अपि राज्ञः स्थाने स्थापितः, धर्मेण राज्यं पालयन्, हे राघव, तत् मम यथार्हम् आसीत्। तदा शत्रुं दानवं हत्वा, स वानरः आगतः; माम् अभिषिक्तम् दृष्ट्वा, कोपात् रक्तलोचनः अभवत्। मन्त्रिणः बद्ध्वा, कठोरं वचनं ब्रुवन्, हे राघव, निग्रहक्षमः अपि, सः पापकर्म आचरितवान्। मम मनः भ्रातृगौरवात् कर्तुम् न प्रववृते; शत्रुं हत्वा, भ्राता सः नगरीम् प्रविष्टवान्। तं महात्मानं सम्यक् पूजयित्वा, प्रणम्य, सः हर्षितः आशीर्वचनानि उक्तवान्। अहम् अपि कृताञ्जलिः, केशान्तेन चरणयोः स्पृष्ट्वा, प्रणतम्; तथापि वाली कोपात् क्षमां न दत्तवान्। अथ दशमः सर्गः श्रोतव्यः, वाल्मीकि रामायणे, किष्किन्धाकाण्डे दशमः सर्गः। ततः कोपसमन्वितः, सः व्याकुलः माम् उपगम्य, तं भ्रातरम् शमयितुम् इच्छन्, अहम् उक्तवान्— "भाग्येन त्वम् आगतः, रिपुश्च त्वया हतः; अहं अनाथः अस्मि, त्वमेव रक्षिता, अनाथानां प्रहर्षणः। एष छत्रः बहुबहुरश्मिः, पूर्णचन्द्रसन्निभः, चामरयुक्तः, त्वं गृहाण, यं तव कृते धारितवान्।" "अहं दुःखितः, वर्षमेकं गुहाद्वारे स्थितवान्, हे राजन्; गुहाद्वारे रक्तं दृष्ट्वा, तदनन्तरं मनः शोकाकुलम् अभवत्, इन्द्रियाणि च व्याकुलानि। ततः पर्वतशिखरेण गुहाद्वारम् उपरुद्धवान्। तस्मात् प्रदेशात् निर्गम्य, किष्किन्धां पुनः प्रविष्टवान्; तत्र मां दृष्ट्वा, जनः मन्त्रिणश्च दुःखिताः अभवन्।" "मम इच्छया न अभिषेकः कृतः; त्वम् एव राज्ये पूज्यः, अहम् यथापूर्वम् एव। तव अनुपस्थितौ मन्त्रिभिः, जनैः, नगरेण च मम अभिषेकः कृतः; राज्यं शत्रुपीडा रहितं स्थितम्। एतत् राज्यं तुभ्यम् अर्पितम्; त्वम् एव अस्य भर्ता, न कोपः कर्तव्यः, सौम्य, रिपुघ्न।" "शून्ये भूमौ विजयाय मम अभिषेकः कृतः; इति स्नेहपूर्वकं वदन्, स वानरः मां निन्दितवान्। 'धिक् त्वाम्!' इति बहु उक्त्वा, सः जनान् मन्त्रिणः च समाहूय। सखिषु मध्ये मां तीक्ष्णैः वचोभिः अवमन्य, अवदत्— 'यूयं सर्वे जानीत, मया तं मायाविनं, तं दानवश्रेष्ठं, रात्रौ, पूर्वम्।'" "स तदा क्रुद्धः युद्धकाङ्क्षी मां समाह्वयत्; तस्य वचनं श्रुत्वा, अहं राजपुरात् निर्गतः।