सर्वं काकुत्स्थसुतेन उक्तं श्रुत्वा, सुग्रीवः स्वैः चत्वारः वानरैः सह अतुलं हर्षं प्राप्नोत्। तस्य मुखं हर्षेण विकासितं जातम्। ततः स सुग्रीवः लक्ष्मणस्य ज्येष्ठं भ्रातरं रामं प्रति, शत्रुत्वस्य यथार्थं कारणं विस्तरेण कथयितुं आरभत। शृणु, राघव, यथार्थं वृत्तान्तम्। वानरराज्यस्य अधिपः वाली मम ज्येष्ठः भ्राता अस्ति। स शत्रुनाशनः, पितुः सदा प्रियः, पूर्वं मम अपि सदा सन्मानितः। पितरि दिवं गते, मन्त्रिणः तम् ज्येष्ठं मन्यमानाः, तं वानराणां अधिपतिं राज्यस्य स्वामीं च कृतवन्तः। स पितृपितामहादत्तं महद् राज्यं यदा शासति स्म, अहं तदा सदा दासवत् नम्रः स्थितः। पूर्वं दुन्दुभेः ज्येष्ठः पुत्रः मायावी नाम बलवान् आसीत्। तस्य वालीनः स्त्रीहेतोः महान् वैरम् अभवत्। एकदा, निशायां सर्वे शयाने, स मायावी किष्किन्धाद्वारे आगत्य, क्रोधात् भीमं गर्जनं कृत्वा, वालीं युद्धाय आह्वयत्। मम भ्राता वाली शयाने अपि तस्य गर्जनं श्रुत्वा, तं सहनं न शशाक, शीघ्रं निर्गतः। क्रोधेन प्रेरितः, स तं असुरश्रेष्ठं हन्तुं उद्युक्तः अभवत्; तं स्त्रियः तथा अहं विनयेन तं निवारयामास। तथापि, सर्वान् अपसार्य, स महाबलः निर्गतः। मैत्र्यर्थं अहं अपि तेन सह निर्गतः। तस्य भीमस्य मायाविनः भीतः सः पलायन्, आवां तं शीघ्रं अनुययाव। तदा उदयति चन्द्रेण मार्गः प्रकाशितः आसीत्। स मायावी शीघ्रं भूमौ महान् गुहां प्रवेशितवान्, यत्र आवां समीपे स्थितौ। शत्रुं गुहायां प्रविष्टं दृष्ट्वा, वाली क्रोधेन अभिभूतः, मम प्रति व्यग्रेन्द्रियः इत्यवदत्— "अद्य त्वं सुग्रीव, गुहाद्वारे सावधानः स्था, अहं प्रविश्य शत्रुं युद्धेन हन्यामि।" तस्य वचः श्रुत्वा, अहं तं महाबलम् विनयेन प्रार्थितवान्; स मां शापं दत्त्वा पद्भ्याम् गुहां प्रविष्टवान्। गुहां प्रविष्टे तस्मिन्, अहं गुहाद्वारे वर्षं पूर्णं स्थितवान्; एवं स कालः गतः। भ्रातृस्नेहात्, तं न दृष्ट्वा, मनः सन्देहभीतं अभवत्। दीर्घकालानन्तरं, गुहायाः द्वारात् फेनयुक्तं रुधिरं निष्पन्नं दृष्ट्वा, अहं महद् दुःखं प्राप्नोत्। असुराणां गर्जनं श्रुत्वा, भ्रातुः स्वरं युद्धे अपि न श्रुतवान्। तैः लक्षणैः, तं भ्रातृवधं यथार्थं बुबुधे; गुहाद्वारं पर्वतसमं शिलया रुद्धवान्। शोकात् व्याकुलः, जलक्रियाम् कृत्वा, किष्किन्धां प्रत्यागच्छम्। यद्यपि तं गुप्तुं प्रयत्नं अकुरवम्, मन्त्रिणः तं ज्ञातवन्तः। तैः मन्त्रिभिः सह मिलित्वा, अहं राज्ये अभिषिक्तः। न्यायेन राज्यं शासित्वा, हे राघव, तत् मम एव आसीत्। शत्रुं हत्वा, स वानरः आगतः; मां अभिषिक्तं दृष्ट्वा, स क्रोधेन नेत्रः रक्तः अभवत्। स मन्त्रिणः बद्धवान्, कठोरं वचनं उक्तवान्; हे राघव, स स्ववशेन अपि, पापं आचरितवान्। भ्रातृसम्मानात्, अहं कर्मणि प्रवृत्तः न अभवम्; शत्रुं हत्वा, भ्राता नगरं प्रविष्टवान्। तं महात्मानं पूज्य, अहं यथावत् प्रणामं अकुरवम्; स अन्तर्यं हृष्टः, शुभं वचनं उपादिशत्। अहं तस्य चरणौ शिरसा स्पृष्ट्वा प्रणम्य, हे प्रभो; तथापि, वाली मयि क्रोधात् क्षमां न दत्तवान्। ततः, क्रोधेन पूर्णः, वाली व्यग्रः समीपमागतः; अहं तं शमयितुं प्रयत्नं अकुरवम्, तस्य कल्याणं इच्छन्। "भाग्येन त्वं सुरक्षितः, शत्रुं च त्वया हतः; मम, अनाथस्य, त्वं एकः रक्षकः, अनाथानां हर्षदायकः।" इति उक्त्वा, "एषा बहुपर्वा छत्री, पूर्णचन्द्रसदृशी, यक्षपुच्छविलसिता, त्वं स्वीकरोतु, यद् अहं तव कृते धारयामि।" "शोकात्, गुहाद्वारे वर्षं स्थितवान्, हे राजन्; रक्तं द्वारे दृष्ट्वा, गुहायाः उद्गतम्।" "मम हृदयम् शोकात् व्याकुलम्, इन्द्रियाणि अतिव्यग्राणि; ततः पर्वतशिखरं गुहाद्वारं रुद्धम्।" "ततः तस्मात् प्रदेशात् निर्गत्य, किष्किन्धां पुनः प्रविष्टवान्; तत्र, मां दृष्ट्वा, जनाः मन्त्रिणः च दुःखिताः अभवन्।" "राज्याभिषेकः मम इच्छया न अभवत्; त्वं क्षमस्व; त्वमेव राज्ञः पूज्यः, अहं पूर्ववत्।" "राज्याभिषेकः तव अनुपस्थितौ मन्त्रिभिः, जनैः, नगरैः च कृतः; राज्यं कण्टकवर्जितं स्थितम्।" "एतत् राज्यं त्वं स्वीकरोतु; अहं तव हस्ते समर्पयामि; त्वं क्रोधं मा कुरु, सौम्य, शत्रुनाशन।" "शून्यं देशं जितुं राज्याभिषेकः मया कृतः; अहं स्नेहेन एवं उक्त्वा, स वानरः मां तिरस्कृतवान्।" "निन्द्यं त्वम्!" इति उक्त्वा, स बहु वचनं अपि उक्तवान्; स जनान् मन्त्रिणः च समवाय्य, अनुमोदितान् अपि संगृहीतवान्। एवं सुग्रीवः रामाय सच्चं शत्रुत्वस्य कारणं, भ्रातृवैरस्य यथार्थं, स्वकथया सादरं प्रतिपादितवान्।