सुग्रीवः रामं सर्वतः स्नेहपूर्णैः वानरैः संरक्षितोऽहमिति प्रकटयति। यत्र गच्छे, तत्रैव ते मम सहचर्यं कुर्वन्ति, यत्र स्थाने, तत्रैव मम सहवासं यथावत् स्थापयन्ति। एषा संक्षिप्तकथा, राम, विस्तृतं कथायाः कारणं किमर्थं वदामि? मम ज्येष्ठभ्राता वाली, यशस्वी बलसम्पन्नः, शत्रुश्च भ्राता च अस्ति। तस्य विनाशानन्तरं दुःखस्य अन्तः स्यात्; मम सुखं, जीवितं च तस्य पतनात् निर्भरम्। इदं दुःखस्य अन्तं, राम, शोकग्रस्तेन मया यथावृत्तं उक्तम्। दुःखे वा सुखे वा, मित्रः मित्रे आश्रयमेव याचते। एवं उक्त्वा, रामः सुग्रीवमिदं प्रोवाच—‘शत्रुत्वस्य यथार्थकारणं श्रोतुमिच्छामि।’ वानर, शत्रुत्वस्य कारणं श्रुत्वा, बलाबलं विचार्य, शीघ्रं कर्तव्यं करिष्यामि। तव अपमानं श्रुत्वा मम कोपः वर्धते, हृदये वर्षायामिव जलप्रवाहः स्फुरति। निर्भयः वद, अहं धनुषं संधत्ते; बाणः सज्जः, तव शत्रुर्निहतः इव।’ काकुत्स्थस्य पुत्रेण एवं सम्बोधितः सुग्रीवः चतुर्वानरैः सह अतुलं हर्षं प्राप। तदा हर्षोन्मुखमुखः सुग्रीवः लक्ष्मणस्य ज्येष्ठभ्रातुः समक्षं शत्रुत्वस्य कारणं विवरणं आरभत। शृणु, नवमं सर्गं। वाली मे ज्येष्ठभ्राता, शत्रुविनाशकः, पितुर्विशेषेण पूजितः, पूर्वं मया अपि सम्मानितः। पितरि दिवंगते, तं ज्येष्ठं मन्यन्ते मन्त्रिणः, तं वानराणां अधिपतिं, राज्यस्य स्वामिनं च कृतवन्तः। पितामहात् पितृपरम्परायाः राज्यं सः शासति, अहं तस्य सदा सेवकवत् नम्रः स्थितवान्। मायावी नाम बलवान्, दुण्डुभेः ज्येष्ठपुत्रः, स्त्रीहेतोः पूर्वं वालिना महान् वैरमासीत्। एकदा रात्रौ, सर्वे सुप्ताः, सः किष्किन्धाद्वारं प्राप्तः, क्रोधात् भीमं गर्जनं कृत्वा वालिनं युद्धाय आह्वयत्। भ्राता मम सुप्तः अपि तस्य गर्जनं श्रुत्वा, सहनं न शशाक, शीघ्रं निर्गतः। ततः क्रोधात् प्रेरितः, तं श्रेष्ठं असुरं हन्तुं प्रययौ; स्त्रीभिः मया च विनयेन वार्यमाणः अपि। सर्वान् उपेक्ष्य सः बलवान् निर्गतः; मित्रभावात् अहं अपि वालिना सह निर्गतः। सः भयात् पलायमानं तं आवां शीघ्रं अन्वगच्छाव; तदा उदयचन्द्रेण मार्गः प्रकाशितः। असुरः शीघ्रं भूमौ महागुहां प्रविष्टः, तृणैः आच्छादितां, आवां समीपे स्थितौ। शत्रुं गुहायां प्रविष्टं दृष्ट्वा, वालिः क्रोधवशात् मम चञ्चलमनाः इदं उवाच—‘सुग्रीव, त्वं गुहाद्वारे सावधानः स्थेहि, अहं प्रविश्य शत्रुं युद्धे हनिष्यामि।’ तस्य वचनं श्रुत्वा अहं तं महाबलिनं विनयेन याचितवान्; सः मां शापयित्वा पद्भ्यां गुहां प्रविष्टः। सः प्रविष्टे, अहं गुहाद्वारे वर्षमेकं स्थितः; एवं कालः गच्छति। भ्राता नष्टं ज्ञात्वा, स्नेहात् चिन्तितः अभवम्; भ्रातुः दर्शनं नासीत्, मनसि भीतिसंशयं उदपादयम्। दीर्घकालेन, तत्र गुहायाः फेनयुक्तं रक्तं निर्गतम्; तेन दुःखेन व्याकुलः अभवम्। असुराणां गर्जनं श्रुत्वा, भ्रातुः स्वरं न श्रुतम्, युद्धे तस्य क्रन्दनं अपि न श्रुतम्। तैः लक्षणैः, बुद्ध्या, भ्राता हतः इति निश्चित्य, पर्वतसमानशिलया गुहाद्वारं रुद्धम्। दुःखात्, आपः दत्त्वा, मित्रं किष्किन्धां प्रत्यागतः; यत्नेन गुप्तं कर्तुम् इच्छन् मन्त्रिणः तं ज्ञातवन्तः। ततः मन्त्रिभिः मिलित्वा, तैः अभिषिक्तः राज्ये स्थापितः; धर्मतः राज्यं शासित्वा, हे राघव, तत् मम उचितं अभवत्। शत्रुं हत्वा, सः वानरः आगतः; मां अभिषिक्तं दृष्ट्वा, तस्य नेत्रे क्रोधात् रक्ते अभवताम्। मन्त्रिणः बन्धित्वा, क harsh वचनानि उक्तवान्; हे राघव, निग्रहं समर्थः अपि, सः दुष्टं आचरितवान्। श्रद्धया भ्रातुः प्रति, मम मनः कर्मणि न प्रवृत्तम्; शत्रुं हत्वा, भ्राता नगरं प्रविष्टः। तं महात्मानं सम्मान्य, तस्य चरणौ मस्तकेन स्पृष्ट्वा, यथावत् प्रणम्य, सः अन्तःसुखितः, शुभाशंसनं उक्तवान्। अहं तस्य पादौ मस्तकेन स्पृष्ट्वा, प्रभो, प्रणामं कृतवान्; वाली, क्रोधात्, क्षमां न दत्तवान्। दशमं सर्गं श्रोतुम्। वाल्मीकिरामायणे, किष्किन्धाकाण्डे, दशमः सर्गः। ततः क्रोधपूर्णः, सः चञ्चलः, समीपम् आगतः; अहं भ्रातरं शमयितुम् इच्छन्, तस्य हितं कामयमानः। सौभाग्येन त्वं सुरक्षितः आगतः, शत्रुश्च त्वया हतः; अहं अनाथः, त्वमेव रक्षिता, हे अनाथानां हर्ष। एषा बहुपर्वा छत्री, पूर्णचन्द्रसदृशी, चामरयुक्ता, त्वं गृहाण, यां अहं तव कृते धारयामि। एवं सुग्रीवः रामाय कथां क्रमशः स्नेहपूर्वकं निवेदयति।