सुग्रीवः रामं प्रति हनुमत्प्रमुखैः स्वैः सखिभिः सहैव वर्तते स्म। तेन महतीं आपदं अपि सह्यं कृत्वा जीवितं धारयितुं शक्नोमि इति सः अभ्यनुयायात्। एते स्निग्धाः वानराः मां सर्वतः रक्षन्ति, यत्र गन्तव्यम् तत्र सदा सहचराः भवन्ति, यत्र स्थातव्यं तत्र मम सहवासिनः एव। एषा सारभूत कथा, हे राम, विस्तृतं वृत्तान्तं किमर्थं कथयामि? मम ज्येष्ठभ्राता वाली, यस्य बलं प्रसिद्धम्, स एव शत्रुश्च भ्राता च। तस्य विनाशे पश्चात् एव मम शोकः निवर्तेत्; तस्य पतने सुखं जीवितं च मम अधीनम्। एषा मम शोकस्य समाप्तिः, दुःखितेन मया उक्तम्; दुःखसुखयोः मित्रः मित्रेणैव शरणं यच्छति। एवं वाक्यम् श्रुत्वा रामः सुग्रीवम् उवाच — "शत्रुत्वस्य यथार्थकारणं श्रोतुम् इच्छामि।" "हे वानर, शत्रुत्वस्य कारणं श्रुत्वा, बलाबलम् विचिन्त्य शीघ्रं कर्तव्यं करिष्यामि।" "तव अपमानं श्रुत्वा मम कोपः सुमहान् जातः, हृदि वर्षकाले वारिणः प्रवाह इव विकसितः।" "भीतिः विना मुक्तया वद, यावत् अहं धनुषं सन्धामि; बाणः सज्जः, तव शत्रुः विनष्टः इव।" काकुत्स्थस्य पुत्रेण एवं उक्तः सुग्रीवः चत्वारः वानरैः सह अतुलं हर्षं प्राप। तदा हर्षपूर्णमुखः सुग्रीवः लक्ष्मणस्य ज्येष्ठभ्रातुः समक्षं शत्रुत्वस्य यथार्थकारणं कथयितुं आरभत्। "नवमं अध्यायं शृणु," इति उक्तम्। "वाली मम ज्येष्ठभ्राता, शत्रूनां विनाशकः, पितुः सदा प्रियः, पूर्वं मम अपि। पितरि दिवं गते, मन्त्रिणः तं ज्येष्ठं मन्यमानाः, तं वानराणां नाथं राज्यस्य अधिपतिं कृतवन्तः। स पिता पितामहयोः महत् राज्यं शासनं कुर्वन्, अहं सदा दासवत् नम्रः स्थितः।" "दुन्दुभेः ज्येष्ठपुत्रः मायावी नाम बलवान् आसीत्; तस्य वालीनः स्त्रीहेतोः पूर्वं महद्वैरम् आसीत्। एकदा रात्रौ सर्वे सुप्ताः सन्, सः किष्किन्धाद्वारम् आगत्य, क्रुद्धः गर्जन् युद्धाय वालीं आह्वयत्। मम भ्राता सुप्तः अपि तस्य भीषणं गर्जनं श्रुत्वा, न सहितुं शक्ता, शीघ्रं निर्गतः।" "क्रोधेन प्रेरितः सः तं अग्रासुरं हन्तुं यत्नं कृतवान्; स्त्रियः मया च विनयेन तं निवारयित्वा अपि, सः सर्वान् झटिति त्यक्त्वा निर्गतः। मैत्र्यर्थं अहं अपि वानरः तं सह निर्गतः।" "सः मायावी भीतया पलायन्, आवां तं शीघ्रं अन्वगच्छाव, तदा चन्द्रोदयः पन्थानं प्रकाशयन् आसीत्। सः असुरः शीघ्रं भूमौ महतीं गुहां तृणैः आच्छन्नां प्रविष्टवान्, आवां समीपे स्थितवन्तौ।" "शत्रुं गुहायां प्रविशन्तं दृष्ट्वा, वाली क्रोधेन अभिभूतः, विक्षिप्तेन्द्रियः माम् उवाच — 'सुग्रीव, त्वं गुहाद्वारे जाग्रतः स्थातुम्, अहं प्रविश्य शत्रुं युध्ये हनिष्यामि।' तस्य वचः श्रुत्वा, तं वीरं विनयेन याचितवान्; सः मां शापं दत्वा पद्भ्याम् गुहां प्रविष्टवान्।" "तस्य गुहां प्रविश्य, अहं गुहाद्वारे एकवर्षं स्थितः; एवं कालः गतः। भ्राता न दृष्टः इति प्रेम्णा चिन्तितः, मनः सन्देहेन व्याकुलम्। दीर्घेण कालेन, गुहात् झटिति रक्तफेनं निर्गतम् अपश्यं; तेन महतः शोकः अभवत्। असुराणां गर्जनं श्रुत्वा, भ्रातुः स्वरं युद्धे न श्रुतम्। तैः लिङ्गैः, तं हतः इति बुद्ध्या जानन्, गुहाद्वारं पर्वतसमं शिलया रुद्धवान्।" "शोकग्रस्तः तत्र जलकर्म कृत्वा, किष्किन्धां प्रत्यागतः; तद् गुप्तुम् यत्नं कृत्वा अपि, मन्त्रिणः तं ज्ञातवन्तः। तैः मिलित्वा, तैः समवेतैः मया राजा स्थापितः; न्यायेन राज्यं शासितवान्, हे राघव, तत् मम अधिकारः आसीत्।" "शत्रुं दैत्यं हत्वा, सः वानरः आगतः; मां अभिषिक्तं दृष्ट्वा, तस्य नेत्रे क्रोधेन रक्तं जातम्। मन्त्रिणः बद्ध्वा, तिक्तं वाक्यं उक्तवान्; हे राघव, निग्रहं शक्ता अपि, सः दुष्टं आचरितवान्।" "मम मनः भ्रातृभक्त्या न प्रवृत्तम्; शत्रुं हत्वा, भ्राता नगरं प्रविष्टवान्। तं महात्मानं पूज्य, यथायोग्यं नमस्कृतवान्; सः अन्तः हर्षितः, शुभं वचनं उक्तवान्।" "अहं तस्य पादौ शिरसा स्पृशन् प्रणम्य, हे प्रभो; तथापि वाली क्रोधात् मम प्रति क्षमां न दत्तवान्।" "दशमं अध्यायं शृणु।" "ततः क्रोधेन पूर्णः, वाली व्याकुलः समीपम् आगतः; अहं भ्रातुं शमयितुं यत्नं कृतवान्, तस्य हितम् इच्छन्।" "सौभाग्येन त्वं सुरक्षितः आगतः, शत्रुश्च त्वया हतः; मम, यो निरुपायः, त्वमेव रक्षकः, हे अनाथानां आनन्दः।