एवं सन्देहात्, हे राघव, त्वां दृष्ट्वापि नोपसर्पामि, भयात् सर्वे भीताः सन्ति। केवलं मम एते सहचराः, हनूमत्प्रमुखाः, मया सह सन्ति; तेन महतीं आपदं प्राप्तोऽपि अद्य प्राणान् धारयामि। एते मम प्रियाः कपयः मां सर्वतः रक्षन्ति, यत्र यत्र गन्तव्यं तत्र मया सह गच्छन्ति, यत्र यत्र वसामि तत्रैव सन्ति। एष, हे राम, संक्षेपः; विस्तरं किमर्थं ब्रूयाम्? मम ज्येष्ठभ्राता वाली नाम, बलश्लाघ्यः, स एव शत्रुश्च भ्राता च। तस्य विनाशात् परं मे दुःखं निवर्तेत; तस्य पतने एव मम सुखं जीवितं च स्थितम्। एष, हे राम, मम दुःखस्य अन्तः, शोकाभिभूतस्य मया उक्तम्; शोकसमये वा सुखे वा सखा सख्यं प्रपद्यते। एवं श्रुत्वा राघवः सुग्रीवम् उवाच—‘तव वैरस्य कारणं यथार्थं श्रोतुमिच्छामि।’ ‘हे कपे, यदा तव वैरस्य हेतुम् अहं श्रोतास्मि, तदा बलाबलविचारं कृत्वा शीघ्रं कर्तास्मि।’ ‘तेन तव अवमानं श्रुत्वा मे कोपः दृढीभूतो हृदये वर्षाकाले तोयवेगवत् प्रवर्धते।’ ‘निर्भयम् आक्षेपं वद, धनुः सन्धायामि; शरः मया सज्जीकृतः, तव शत्रुः हत एव।’ इति काकुत्स्थस्य वचः श्रुत्वा, सुग्रीवः चतुर्भिः कपिमित्रैः सह अनुपमं हर्षं प्राप। ततः प्रमुदितवदनः सुग्रीवः लक्ष्मणाग्रजस्य पुरतः वैरस्य यथार्थं कारणं कथयितुम् आरब्धवान्। शृणुत, नवमः सर्गः। वाली मे ज्येष्ठभ्राता, रिपून् विनाशयितुं समर्थः, पितरि सदा प्रियः, पूर्वं मयापि पूजितः। पितरि दिवं गते, मन्त्रिणः तम् ज्येष्ठत्वात् वनराणां नृपतिं राज्येऽभिषिच्य, स सर्वैः अनुमोदितः। स पित्र्यं पितामह्यं च राज्यं महदधितिष्ठन्, अहं तु सदा सेवकवत् नम्रः स्थितः। मायावी नाम बलवान् कश्चन दानवः, दुन्दुभेः ज्येष्ठपुत्रः, पूर्वं स्त्रीहेतोः वालिनः महान् वैरं आसीत्। स एकस्मिन् रात्रौ सर्वेषां सुप्तेषु, किष्किन्धाद्वारे क्रुद्धः गर्जन्, वालिनं युद्धाय आह्वयत्। भ्राता मम सुप्तोऽपि तस्य भीमं रवं श्रुत्वा, न सहमाणः शीघ्रं निर्जगाम। स क्रोधात् तं दानवराजं हन्तुम् उत्पतन् निर्गतः, स्त्रीभिः मया च विनयेन निवार्यमाणः। स सर्वान् अपहाय, स बलवान् निर्गतः; मम स्नेहान्मया अपि वालिना सह निर्गमितम्। स तु भयात् पलायमानः, तौ उभौ त्वरिततरं अन्वधावताम्; तदा उदितचन्द्रेण पन्थाः प्रकाशितः। स दानवः शीघ्रगामी, भूमौ महद् गुहां तृणैः आच्छादितां प्रविवेश; तौ तु तस्य समीपे स्थितौ। शत्रुं गुहां प्रविशन्तं दृष्ट्वा, वालिः कोपात् कम्पितेन्द्रियः माम् इदं उवाच—‘अद्य त्वं, सुग्रीव, गुहाद्वारे सावधानेन तिष्ठ, अहं प्रविश्य शत्रुं युध्ये हनिष्यामि।’ तस्य वाक्यं श्रुत्वा, अहं तं महाबलम् अनयेन याचितवान्; स मां शप्त्वा पादात् गुहां प्रविवेश। तस्मिन् प्रविष्टे संवत्सरः पूर्णः, अहं गुहाद्वारे स्थितः; एवं कालः व्यतीतः। तस्मिन्नष्टे, भ्रातृस्नेहात् चिन्तितवान्; भ्रातरं न दृष्टवान्, मनसि भीरुशङ्का जाता। तदा चिरानन्तरं तस्मात् गुहायाः फेनिलं रक्तं निर्गतम् अपश्यम्; तेन महती व्यथा प्राप्ता। दानवानां गर्जितध्वनिः श्रोतुम् आगतः, भ्रातुः स्वरः तु न श्रुतः। तैः लक्षणैः मम भ्राता हतः इति मे बुद्धिः जाता; गुहाद्वारं पर्वतसमेन शिलया पिधाय। शोकाभिभूतः जलक्रियाम् अकरवं, किष्किन्धां प्रत्यागच्छं; यद्यपि गूढं कर्तुम् अयच्छं, मन्त्रिणः तु यत्नेन तद्विज्ञातवन्तः। ततो मन्त्रिभिः सह समागम्य, तैः अभिषिक्तः नृपः अभवम्; तदा यथान्यायं राज्यं पालयन्, हे राघव, मम एव राज्यं आसीत्। ततः शत्रुं दैत्यं हत्वा, स कपिः आगतः; माम् अभिषिक्तं दृष्ट्वा, तस्य नेत्रे क्रोधात् रक्ते। स मम मन्त्रिणः बध्नाति, कठोरं भाषते; हे राघव, निग्रहं समर्थः सन् अपि, पापं अकरोत्। भ्रातृगौरवात् मम मनः कर्म न प्रववृते; शत्रुं हत्वा, भ्राता नगरे प्रविष्टः। तं महात्मानं पूजयित्वा, यथाविधि प्रणम्य, स सन्तुष्टः आशीर्वचनं उक्तवान्। अहं तस्य पादौ मौर्यशिरसा वन्दितवान्, हे प्रभो; वाली तु मयि कोपात् क्षमां न दत्तवान्। दशमः सर्गः श्राव्यः—वाल्मीकि रामायणे, किष्किन्धाकाण्डे, दशमः सर्गः। तदा स कोपसंयुक्तः, विक्रान्तः, मम समीपं समागतः; भ्रातुः क्षेमं कामयमानः तं शमयितुम् इच्छन् अहम्।