राघवस्य सन्निधौ सुग्रीवः, हस्तप्रदानेन सख्यं स्थापयित्वा, अग्निं साक्षिणं कृत्वा, आत्मनः प्राणात् अधिकं प्रियं मित्रं रामं अभ्यधावत्। सत्यं शपथं कृत्वा, स्नेहपूर्णेन हृदयेन रामं सम्बोधितवान्—“सख्यम् उपगम्य अहम् त्वां साक्षात् सम्यक् वदामि; मम मनसि स्थितं दुःखं सर्वदा मम चित्तं आविश्य तिष्ठति।” एवं उक्त्वा, सुग्रीवस्य नेत्रयोः अश्रूणि प्रवर्तन्ते, कण्ठः स्नेहेन अवरुद्धः, वाचम् उच्चैः वक्तुं न शशाक। तदा रामस्य सन्निधौ सुग्रीवः साहसं दर्शयन्, अश्रूणि निगृह्य, नदीव वेगं निरोधयन्, शोकवेगं सम्यम्य स्थितवान्। अश्रूणि निवार्य, सुन्दरम् नेत्रं प्रक्षाल्य, दीर्घं श्वासं विसृज्य, तेजस्वी सुग्रीवः पुनः राघवम् सम्बोधितवान्। “पूर्वं, हे राम, वाली मम राज्यात् निष्कास्य, दुर्वचनानि उक्त्वा, बलात् मां बलात् निवार्य, मम भार्यां मम प्राणात् अपि प्रियां हरित्वा, मम मित्राणि सर्वाणि बन्धनं बद्ध्वा, कारागारं स्थापयित्वा, दुष्टात्मा सः मां विनाशयितुम् अनेकानि उपायान् अयच्छत्। तेन प्रेषितान् कपीन् अहम् बहून् हत्वा, जीवितस्य आशङ्कया, त्वां अपि दृष्ट्वा समीपं न गच्छामि; भयात् सर्वे भीतः भवन्ति। एते मम मित्राणि, हनुमन्तं अग्रणीं कृत्वा, मम सहवासिनः सन्ति; तेन महद् दुःखं अपि सहन्यः अस्मि। स्नेहपूर्णाः एते कपयः सर्वतः मां रक्षन्ति, गन्तव्ये सदा सह गच्छन्ति, स्थाने स्थाने मम सहवासं कुर्वन्ति। एष एव राम, सारः; विस्तरं किम् वदामि? ज्येष्ठः भ्राता वाली, बलसम्पन्नः, शत्रुः अपि भ्राता च। तस्य नाशे पश्चात् एव मम दुःखं निवर्तेत; तस्य पतने एव मम सुखं जीवितं च स्थितम्। एष राम, मम दुःखान्तः, शोकग्रस्तस्य वचनम्; दुःखसुखयोः मित्रः मित्रे शरणं विन्दति।” एवं वचने श्रुत्वा, रामः सुग्रीवम् उवाच—“मम इच्छाः अस्ति तव वैरस्य कारणं श्रोतुम्। हे कपि, वैरस्य कारणं श्रुत्वा, बलाबलम् विचार्य शीघ्रं कार्यं करिष्यामि। तव अपमानं श्रुत्वा मम कोपः प्रबलः जातः, हृदयम् वर्षाकाले वारिस्रोतः इव आविशति। निर्भयम् मुक्त्वा वद, अहम् धनुः सन्धान्य, बाणं संनद्धं कृत्वा, तव शत्रुः विनष्टः इव।” एवं काकुत्स्थस्य पुत्रेन संबोधितः, सुग्रीवः चतुर्भिः कपिमित्रैः सह, अतुलं हर्षं अनुभूय, आनन्दमयेन मुखेन, लक्ष्मणस्य ज्येष्ठं भ्रातरं रामं प्रति, वैरस्य कारणं यथार्थं कथयितुम् आरभत्। शृणु इदानीं नवमं सर्गम्। वालिः मम ज्येष्ठः भ्राता, शत्रुनाशनः, पिता तेन सदा पूजितः, मया अपि पूर्वं सदा मानितः। पितरि दिवं गते, मन्त्रिणः तं ज्येष्ठं मन्यन्ते, तं कपीनां नाथं, राज्यस्य अधिपतिं, सर्वसम्मतेन कृतवन्तः। सः पितामहपितृपरम्परया प्राप्तं महद् राज्यं शासन्, अहम् सदा दासवत् नम्रः स्थितवान्। कदाचित् मायावी नाम बलवान्, दुंदुभेः ज्येष्ठपुत्रः, पूर्वं वालिना स्त्रीहेतोः वैरं कृतवान्। रात्रौ सर्वे सुप्ताः सन्तः, सः कपिद्वारम् आगत्य, क्रोधात् गर्जन्, वालिं युद्धाय आह्वयन्। भ्राता मम, सुप्तः अपि, तस्य घोरं गर्जनं श्रुत्वा, न सहनं शशाक, शीघ्रं निर्गतवान्। क्रोधात् प्रेरितः, तम् असुरश्रेष्ठम् हन्तुं उद्युक्तः, स्त्रीभिः मया च विनयेन निवार्यमाणः अपि, सर्वान् झटिति उपक्षिप्य, सः महाबलः निर्गतवान्। सख्येन प्रेरितः, अहम् अपि वालिना सह बहिः निर्गतवान्। सः भयात् पलायमानः, आवाम् अपि शीघ्रतरं अन्वगच्छत्; तदा उदयचन्द्रेण पन्थाः प्रकाशितः। तं असुरं शीघ्रगमनं कृत्वा, भूमौ महान् गुहा, तृणैः आच्छादिता, प्रविष्टवान्; आवाम् तत्र समीपे स्थितवन्तौ। शत्रुं गुहायां प्रविष्टं दृष्ट्वा, वालिः क्रोधात्, विक्षिप्तेन्द्रियः, मां उवाच—“अद्य त्वम् गुहाद्वारे सावधानः स्थास्यसि, अहम् प्रविश्य शत्रुं युद्धे हनिष्यामि।” एवं तस्य वचनं श्रुत्वा, अहम् तं महाबलम् याचितवान्; सः मां शापं दत्त्वा, पद्भ्याम् गुहां प्रविष्टवान्। तस्य गुहां प्रविष्टस्य, संवत्सरः पूर्णः यावत् अहम् गुहाद्वारे स्थितः; एवं कालः गतः। तस्य नष्टं ज्ञात्वा, स्नेहात् चिन्तितवान्; भ्रातृदर्शनं न शशाक, मनः शङ्कया आकुलम् अभवत्। चिरात् तत्र, अहम् तां गुहां दृष्ट्वा, फेनयुक्तं रक्तं निर्गतम्, तेन दुःखितः अभवम्। असुराणां गर्जनं श्रुत्वा, भ्रातुः स्वरं युद्धे अपि न श्रुत्वा। तैः लक्षणैः, तं हतः इति निश्चित्य, पर्वतसमं शिलां गुहाद्वारे स्थापयित्वा, शोकग्रस्तः जलकर्म कृत्वा, किष्किन्धां प्रत्यागच्छम्। तं रहसि स्थापयित्वा अपि, मन्त्रिणः तं ज्ञातवन्तः, प्रयत्नेन। एवं सुग्रीवः, रामस्य सन्निधौ, आत्मनः दुःखं, वालिना कृतं वैरं, यथाक्रमं, स्नेहपूर्णेन हृदयेन, स्पष्टं निवेदितवान्।