कश्यपः तपसा सम्यग् अनुष्ठितेन त्वां पश्यामि, तपस्वितनुम्, तपःसमूहम्, तपःस्वरूपम्, तपःपरायणम्, तपःमयम् च, पुरुषं परमं। तव शरीरे, भगवन्, अहम् इमं सकलम् जगत् पश्यामि; त्वं अनादिः, अनिर्वचनीयः, त्वां शरणं प्राप्तवान् अस्मि। हरिः तेन निष्पापेन कश्यपेन संतुष्टः सन् उवाच—"वरं वृणुष्व, शुभं ते अस्तु; त्वं वरार्थः, मम प्रियः च।" तद्वचनं श्रुत्वा, मारीचः कश्यपः प्रत्युवाच—"अहं, अदितिः, देवाः च, एषः एव अर्थः समं प्रार्थितः।" "वरद, परमसंतुष्टः, त्वं वरदाने अर्हः; अयं मुनिः, निष्पापः, मम पुत्रः, अदित्याः अपि पुत्रः भवतु।" "असुरारिन्, इन्द्रस्य अनुजः भव; दुःखितान् देवान् त्वं सहायः भवितुम् अर्हसि।" एवम् उक्ते, श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे त्रिंशः सर्गः शृणु। ततः तौ नरश्रेष्ठौ राजपुत्रौ, यथाकालं यथास्थानं च जानन्तौ, वाक्यकुशलौ, कौशिकं प्रति इदं वचनं ऊचतुः—"भगवन्, कथं रात्रौ निशाचराणां रक्षणे समयः कः? तं समयं वद, यथा सः न लुप्येत।" एवं काकुत्स्थसुतौ युद्धोत्सुकौ शीघ्रम् उक्तवन्तौ; सर्वे मुनयः हृष्टाः तौ राजपुत्रौ प्रशशंसुः। "अद्य प्रभृति षड्रात्राणि, युवां राघवौ रक्षेताम्; अयं मुनिः व्रतम् आस्थितः, मौनव्रतम् च धारयिष्यति।" तद्वचनं श्रुत्वा, तेजस्विनौ राजपुत्रौ, षडहोरात्रम् अनिद्रौ, आश्रमं रक्षेताम्। तौ वीर्यवन्तौ धनुर्धरौ, सततम् जाग्रतः, महर्षिं विश्वामित्रं शत्रुनाशनं रक्षेताम्। षष्ठे दिने गते, तस्मिन् काले प्राप्ते, रामः सौमित्रये इदं वचनं उवाच—"लक्ष्मण, जागृहि, सावधानः भव।" इत्युक्ते रामेण, युद्धोत्सुकः सन्, वेद्यां स्रुग्भाण्डकुशैः, कुशैः, पुष्पसमूहैः, विश्वामित्रेण, ऋत्विग्भिः च समेता, दीप्तिमती आसीत्। यज्ञः विधिवत् मन्त्रैः च प्रवृत्तः; तदा आकाशे महती भीषणः शब्दः उत्पन्नः। मेघः आकाशम् आच्छादयत्, यथा वर्षाकाले; तथा द्वौ राक्षसौ मायया आपेतुः। मारीचः सुबाहुः च अनुचरैः सह, घनप्रख्यौ, रक्तधाराभिः वर्षन्तौ आगतः। वेदिः रक्तप्रवाहेण सिक्तम् दृष्ट्वा, रामः शीघ्रं प्रधाव्य, आकाशे तान् दृष्टवान्। तौ पतन्तौ दृष्ट्वा, कमलनयनः रामः लक्ष्मणं निरीक्ष्य इदं वचनं उवाच—"लक्ष्मण, पश्य, एते पापिष्ठौ राक्षसौ, मांसभक्षौ, मानवास्त्रेण नीयमानौ, यथा मेघौ वातेन विक्षिप्यन्ते।" "करिष्ये, न संशयः; किन्तु एतान् हन्तुं न शक्नोमि।" इति उक्त्वा, शीघ्रं रामः धनुः सज्जीकृतवान्। तदा, परमधन्यः, दीप्तिमान् राघवः, कोपात्, मानवमस्त्रं मारीचस्य उरसि ससर्ज। तस्य परमास्त्रेण ताडितः मारीचः शतयोजनम् समुद्रवेगं नीतः। मारीचं विमूढं, भ्रममाणं, शरवेगेन कम्पितं दृष्ट्वा, रामः लक्ष्मणं उवाच—"पश्य, लक्ष्मण, मानवास्त्रं मनुना निर्मितं, एतम् विमोहयति, न तु प्राणान् हरति।" "एतान् अपरान् अपि हनिष्यामि—निष्ठुरान्, दुष्कृतिनः, यज्ञविघ्नकरान्, रक्तपायिनः राक्षसान्।" इति उक्त्वा, कौशलं दर्शयन्, रघुनन्दनः अग्नियस्त्रं गृहीत्वा, सुबाहोः उरसि ससर्ज; तेन ताडितः सुबाहुः भूमौ पतितः। रघुकुलनन्दनः वायव्यास्त्रं अपि गृहीत्वा, शेषान् राक्षसान् नाशयामास, मुनिभ्यः च हर्षं जनयामास। यज्ञविघ्नकरान् सर्वान् राक्षसान् हत्वा, राघवः तत्र मुनिभिः पूजितः, यथा विजयी इन्द्रः पूजितः। यज्ञे समाप्ते, महर्षिः विश्वामित्रः, दिक् पापरहितां दृष्ट्वा, काकुत्स्थं इदं वचनं उवाच—"महाबाहो, मम कार्यं सिद्धम्; त्वं गुरुशासनं सम्यक् अनुष्ठितवान्। महायशस्विन्, एषः सिद्धाश्रमः त्वया शुद्धीकृतः।" इति रामं स्तुत्वा, सायं सन्ध्यां प्रति सः तौ राजपुत्रौ सह उपविवेश। श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे एकत्रिंशः सर्गः शृणु। ततः, कार्यसिद्धौ, रामलक्ष्मणौ तत्र रात्रिम् अवसप्तौ, हृष्टौ प्रमुदितौ च। रात्रौ व्यतीतायाम्, प्रातःकृत्यं कृत्वा, विश्वामित्रं मुनिमुख्यं च अन्यान् मुनीन् उपसंगम्य, तौ अग्निसमप्रभं मुनिवरं प्रणम्य, मधुरं वचः उचतुर्भिः वाक्यैः उचतुर्वन्तौ। "मुनिशार्दूल, वयं तव आज्ञाप्रतीक्षिणौ स्थितौ। किं करवावः? आज्ञापय, मुनिवर।" इति उक्ते, सर्वे महर्षयः विश्वामित्रपुरःसराः रामं ऊचुः—"नरश्रेष्ठ, जनकः मिथिलाधिपः धर्मिष्ठं यज्ञं करिष्यति; तत्र गमिष्यामः।