श्रीमान् कश्यपः देवीसमेतः सहस्रवर्षाणि दिव्यं व्रतम् समाप्य, वरदं मधुसूदनं स्तुत्वा तं प्रहर्षेण प्रणनाम। स तपसा सम्यगनुष्ठितेन तपोमयम्, तपःसमूहम्, तपःस्वरूपम्, तपःपरायणम्, तपःसारम्, अनादिं, अनिर्वचनीयम्, सर्वं जगत् तन्निजदेहे पश्यन्, तं परमपुरुषम् शरणं जगाम। तदा प्रसन्नः हरिः पापविमुक्तं कश्यपमुवाच—"वरं वृणीष्व, सौम्य; त्वं वरार्थी मम प्रियश्च।" तस्य वचः श्रुत्वा, मारीचः कश्यपः प्राह—"अहं च अदितिश्च देवाश्च, एष एव वरः समाचितः।" स पुनरुवाच—"वरद, अतीव प्रसन्नः, त्वं वरदाने योग्यः; एष मुनिः अदितेः च मम पुत्रो भवतु, पापरहितः।" पुनश्च—"इन्द्रस्यानुजो भव, असुरारिन्; दुःखार्तान् देवान् त्वं सहायः स्याः।" एवं दिव्यकथायाम् उपसंहारे, वाल्मीकिमुनिना विरचिते श्रीरामायणे बालकाण्डे त्रिंशः सर्गः प्रवर्तते श्रोतुमर्हसि। ततः तौ नरश्रेष्ठौ रामलक्ष्मणौ, देशकालवित्, वाक्पटुत्वेन युक्तौ, कौशिकं प्रति वाक्यमूचतुः—"भगवन्, यदा रात्रिचराः राक्षसाः रक्षितव्याः, तं कालं वद, यथा न प्रमादः स्यात्।" काकुत्स्थसुतौ युद्धोत्सुकौ शीघ्रं तद्वचनं उक्त्वा, सर्वे मुनयः तौ राजपुत्रौ प्रहर्षेण प्रशशंसुः। तदा कौशिकः—"आद्यतः षडहोरात्राणि, राघवौ, ऋषिव्रतं चरन् मुनिः मौनव्रतम् आचरिष्यति; तस्मात् रक्षेताम्," इति न्यज्ञापयत्। तद्वचनं श्रुत्वा, रामलक्ष्मणौ प्रबुद्धौ षडहोरात्रं न निद्रितौ, आश्रमस्य रक्षां कृतवन्तौ। वीर्यवन्तौ धनुर्विदौ तौ, सततं जाग्रन्तौ, महर्षिं विश्वामित्रं शत्रुनाशनं सम्यक् रक्षितवन्तौ। षष्ठेऽह्नि समुपस्थिते, रामः सौमित्रिं प्राह—"सावधानः भव।" रामेणैवं प्रोक्ते, युद्धाय सज्जः, वेदिवेदीकृत्य समागतैः आचार्यपुरोहितैः सह, वेदिः जज्वाल। तत्र वेदिर्दर्भसमायुक्ता, स्रुचः स्रुवाः पात्राणि, पुष्पराशयः, विश्वामित्रः, ऋत्विजः च, दीप्तिमन्तः आसन्। यज्ञः विधिवत् मन्त्रैः सम्प्रवृत्तः; तदा गगने भीषणः शब्दः अभवत्। मेघः वर्षाकाले यथा नभः छादयति, तथैव मायया राक्षसौ द्वौ प्रचक्रमाते। मारीचः सुबाहुश्च, मेघघनसमप्रभौ, अनुयायिभिः सह, रक्तधारां स्रवयन्तौ, तत्र समुपस्थितौ। रक्तप्रवाहेण वेदिं सम्प्लाव्य, रामः शीघ्रं प्रधावत्, तौ गगने स्थितौ ददर्श। तौ सहसा पतन्तौ दृष्ट्वा, पद्मनयनः रामः लक्ष्मणं प्रति वाक्यमूचत्—"पश्य सौमित्रे, एतान् पापकृतः राक्षसान्, मानवं अस्त्रं प्रचलिताः, वायुनोदिता मेघाविव विक्षिप्यमाणाः।" "कर्तास्मि, न संशयः; न चैतान् हन्तुं शक्नोमि," इत्युक्त्वा, रामः शीघ्रं धनुषि सज्जः अभवत्। तदा राघवः, क्रोधसंयुक्तः, दीप्तिमान्, मानवं महास्त्रं मारीचस्य उरसि ससर्ज। तेन अस्त्रेण हतः मारीचः शतयोजनमितं सागरस्यान्तरं प्रक्षिप्तः। मारीचं विवर्णम्, भ्रममाणम्, शरवेगशीतलः क्लिश्यमानम् दृष्ट्वा, रामः लक्ष्मणं प्राह—"पश्य सौमित्रे, मानवं अस्त्रं मनुना निर्मितम्, तम् मोहयति, न तु प्राणं हरति।" "एतेऽपि अन्ये राक्षसाः, क्रूरकर्माणः, यज्ञविघ्नकारिणः, रुधिराशनः, मया निहन्यन्ते," इत्युक्त्वा, रामः कौशलप्रदर्शनाय अग्नेयास्त्रं समादत्त। ततः स अग्नेयास्त्रं सुबाहोः उरसि प्रक्षिप्य, तं भूमौ पातितवान्। शेषान् वायव्यास्त्रेण विनाश्य, मुनिभ्यः प्रमुदितेभ्यः, राघवः पूजितः। समस्ते राक्षसेयज्ञविघ्नकृते निहते, तत्र मुनयः तमिन्द्रवत् समर्चयन्। यज्ञे समाप्ते, महर्षिः विश्वामित्रः, दिशः पापरहिताः दृष्ट्वा, काकुत्स्थं प्राह—"महाबाहो, मम कार्यं साधितम्; त्वया गुरुवचनं सम्यक् कृतम्। वीरश्रेष्ठ, त्वया एष सिद्धाश्रमः पुण्यः कृतः।" इति रामं प्रशस्य, सायं संध्याकार्ये ताभ्यां राजपुत्राभ्यां सह ययौ। श्रीवाल्मीकिरामायणे बालकाण्डे एकत्रिंशः सर्गः प्रवर्तते श्रोतुमर्हसि। ततः स्वकार्यं सम्पन्नम्, रामलक्ष्मणौ ताम् रजनीम् तत्र यथासुखम् उषित्वा, प्रमुदितौ हृदि उत्साहितौ। प्रभाते कृतनित्यकर्मौ, तौ विश्वामित्रं मुनिसंघं च उपसस्मतुः। तं तेजस्विनं मुनिश्रेष्ठं सम्यगभिवाद्य, मधुरया वाचा, उत्तमं वाक्यं प्राहतुश्च। "मुनिशार्दूल, अहं लक्ष्मणश्च तव परिचारकौ स्थितौ। किं करवाव, ब्रूहि, भगवन्।" तयोः वचः श्रुत्वा, सर्वे मुनयः विश्वामित्रप्रमुखाः रामं प्रति वाक्यमूचुः। एवं श्रीरामस्य दिव्यचरितं, ऋषिपूजितं, धर्ममयम्, संप्रसन्नम्, वाल्मीकिना सुन्दरया भाषया निरूपितम्।