सुग्रीवः रामस्य सन्निधौ स्नेहपूर्वकं भाषमाणः उवाच—“अहमपि ते योग्यः सहचरः, यथा कालेन त्वं मद्गुणान् ज्ञास्यसि; परन्तु स्वगुणानां वर्णनं तव सन्निधौ मम न शक्यं। सतां मध्ये, यथास्वं संयतात्मनाम्, स्नेहः स्थिरः, धैर्यं दृढम्—एवं तव सदृशेषु महात्मसु। रजतं वा सुवर्णं वा शोभनानि भूषणानि वा, साधवः तानि साधुषु अविभक्तानि इति जानन्ति। मित्रस्य कृते, हे निष्कलुष, जनाः धनं सुखं स्वदेशं च त्यजन्ति, यदा तादृशं स्नेहं पश्यन्ति।” ततः रामः, लक्ष्मणं च बुद्धिमन्तं लक्ष्मीसमेतं पुरः स्थितौ, सुग्रीवस्य प्रियं वचनं श्रुत्वा प्रत्युवाच—“एवमस्तु।” तदा सुग्रीवः, रामं स्थितं महाबलिनं लक्ष्मणं च दृष्ट्वा, वनं सर्वतः चञ्चलदृष्ट्या निरीक्ष्य शालवृक्षं समीपस्थं पुष्पैः शोभितं, अल्पपत्रैः, भ्रमरैः सुशोभितं अपश्यत्। ततः तस्य वृक्षात् पत्रसमृद्धं शाखां एकाम् भङ्क्त्वा, तया रामाय आसनं विस्तीर्य, राघवेन सह उपाविशत्। हनुमान् अपि तौ उपविष्टौ दृष्ट्वा, सौम्यं लक्ष्मणं शालशाखायाः उपरि उपवेशयत्। रामः, सुखेन उपविष्टः, शान्तः समुद्र इव, तस्मिन उत्तमगिरौ शालपुष्पैः आवृतः आसीत्। तदा सुग्रीवः हृष्टः, सौम्यं शुभं वचनं रामाय स्नेहात् कम्पमानया वाचा उवाच—“अहं भ्रात्रा वञ्चितः, ऋष्यमूकगिरौ भयात् विचरन्, भार्या हृता, दुःखितः। भयभीतः, वनान्तरे चित्तव्याकुलः, भ्राता वाली मया अन्यायं कृतवान्, शत्रुश्च अभवम्। स विश्वान् लोकान् भययन् वाली, मम भीतेः कारणः; त्वं अनाथस्य मयि अनुग्रहं कर्तुम् अर्हसि।” एवम् उक्ते, धर्मज्ञः काकुत्स्थवंशसम्भवः रामः, धर्मनिष्ठः, सुग्रीवम् स्मितपूर्वकं प्रत्युवाच—“मित्रः सः, यः उपकारं प्रतिपद्यते; यः अहितं करोति, शत्रुत्वेन लक्षितः। अद्य एव तव भार्याहरणं कृतवान् तं हन्ता। एते मम महाबलिनः तीक्ष्णाः सुवर्णमालिनः कार्तिकेयवनसम्भवाः बाणाः दीप्ततेजसः। गृध्रपक्षसंधानाः, वज्रसदृशाः, सुयोजिताः, तीक्ष्णाग्राः, क्रुद्धसर्पाः इव। पश्य तव भ्रातृशत्रुं वालिनाम्, दुष्कृतं, मम बाणैः पतितं, पर्वतभङ्गमिव विकीर्णम्।” राघवस्य वचनं श्रुत्वा, सुग्रीवः सेनापतिः, अप्रतिमं हर्षं प्राप्य, “साधु! साधु!” इति उवाच। “राम, दुःखेन अभिभूतः अस्मि; त्वं दुःखितानां शरणं; मित्रत्वेन त्वां समीपं गत्वा विलपामि। हस्तप्रदानेन, अग्निसाक्षिणा, त्वं मम मित्रमभवः; जीवनात् अपि प्रियः, सत्येन शपथं करोत्। त्वां मित्रं कृत्वा, स्पष्टं वदामि; मम दुःखं मनसि सदा अधिरूढम्।” इति उक्त्वा, अश्रुपूर्णनेत्रः, गद्गदया वाचा, वदितुं न शशाक। रामस्य सन्निधौ, सुग्रीवः, धैर्येन अश्रूणि निवार्य, नदीस्रोतः इव आकुञ्च्य, अश्रूणि संयम्य, सुन्दरं नेत्रं प्रक्षाल्य, दीर्घं श्वसित्वा, पुनः राघवम् उवाच—“पूर्वं वाली मम राज्यात् निष्कास्य, कठोरं वचनं उक्त्वा, बलात् अपाकृतः। स मम जीवितात् अपि प्रियां भार्यां हृतवान्, सर्वे मित्राणि तेन बद्धाः, कारागारे स्थापिताः। स दुष्टहृदयः, मम विनाशाय नानाविधं यत्नं कृतवान्; तेन प्रेषितान् वानरान् मया बहून् हतान्। अतः, राघव, शङ्कया, त्वां दृष्ट्वापि, समीपं न आगच्छामि; भयात् सर्वे भीताः। केवलं एते मम सहचराः, हनुमन्तं प्रमुखीकृत्य, मया सह सन्ति; तेन, महदपि दुःखं सन्त्यक्त्वा, जीवितं धारयामि। एते स्नेहयुक्ताः वानराः सर्वतः रक्षन्ति, गन्तव्ये सदा सहचराः, स्थाने स्थाने मया सह तिष्ठन्ति। एष, राम, संक्षेपः; विस्तरं किम् वदामि? भ्राता ज्येष्ठः वाली, बलश्लाघ्यः, शत्रुश्च भ्राता च। तस्य विनाशे, दुःखं मम पश्चात् एव निवर्तेत; सुखं जीवितं च तस्य पतने अधिष्ठितम्। एतत् दुःखान्तं, राम, दुःखितेन उक्तम्; दुःखसुखयोः मित्रः मित्रे शरणं गच्छति।” एवं वचने श्रुते, रामः सुग्रीवम् उवाच—“मम इच्छा अस्ति तव शत्रुत्वस्य कारणं श्रोतुम्। हे वानर, शत्रुत्वस्य कारणं श्रुत्वा, बलाबलम् विचिन्त्य, शीघ्रं कार्यं करिष्यामि। तव अपमानं श्रुत्वा, मम कोपः अतिवर्धते, ह्रदि वर्षासमये जलप्रवाह इव। निर्भयम्, मुक्तकण्ठम् वद; अहं धनुः संयोजयामि, बाणं सज्जीकृत्य, तव शत्रुं निहनिष्यामि।” एवं काकुत्स्थपुत्रेण उक्ते, सुग्रीवः, चतुर्भिः वानरैः सह, अप्रतिमं हर्षं प्राप्य, आनन्दितः अभवत्।