एतस्मिन्नेव काले, हे राम, कश्यपः अग्निवर्णः तेजसा दीप्तः अदित्या सह प्रज्वलितः अभवत्। स भगवाँस्स्वपत्नीमादितिं सहस्रवर्षपर्यन्तं दिव्यं व्रतम् समाप्य, वरदं मधुसूदनं स्तुतवान्। तेन सुविहितेन तपसा अहं त्वां पश्यामि—तपस्वरूपं, तपोमयं, तपःसारं, तपःसमूहं परमपुरुषं। तव देहे, भगवन्, अहं समग्रं जगत् पश्यामि; त्वं अनादिः अनिर्वचनीयः; त्वां शरणं प्रपन्नः अस्मि। हरिः तुष्टः, पापात् विमुक्तं कश्यपं सम्बोधितवान्—"वरं वृणीष्व, शुभं ते भवतु; त्वं वरार्थी, मम प्रियः च।" तस्य वचनं श्रुत्वा, मारीचः कश्यपः उक्तवान्—"अदितिः, देवाः, अहं च एषं एकत्र वरं याचामः।" "हे वरद, परमसन्तुष्टः, वरदाने त्वं अर्हः; अयं महर्षिः, पापवर्जितः, मम पुत्रः, अदितेः पुत्रः च भवतु।" "हे असुरारिन्, इन्द्रस्य अनुजः भव; दुःखार्तान् देवतान् त्वं सहायः भूयाः।" एवं कश्यपस्य व्रतं सम्पन्नम्। ततः श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे, बालकाण्डे, त्रिंशः सर्गः आरभ्यते। तदा तौ नरश्रेष्ठौ, रामः लक्ष्मणः च, यथाकालं यथास्थानं विज्ञाय, कौशिकं इदं वचनम् ऊचतुः—"भगवन्, रात्रिचराणां राक्षसाणां रक्षणे कः कालः भवति? तं वद, यथा तं समयं न वियच्छामः।" तौ ककुत्स्थपुत्रौ युद्धोत्सुकौ शीघ्रं उक्तवन्तौ; सर्वे ऋषयः तौ राजकुमारौ प्रशशंसुः। कौशिकः उक्तवान्—"अद्य आरभ्य षड्रात्रपर्यन्तं राघवौ रक्षां कुरुतः; महर्षिः व्रतम् आरभ्य मौनं व्रजिष्यति।" तस्य वचनं श्रुत्वा, तौ श्रीमान् राजकुमारौ षड्रात्रं षडह्नि अनिद्रौ आश्रमं रक्षितवन्तौ। तौ वीरौ धनुर्धरौ सततं जाग्रतौ, महर्षिं विश्वामित्रं शत्रुनाशनं सावधानतया रक्षितवन्तौ। षष्ठे दिवसे काले आगते, रामः सौमित्रिं उवाच—"सावधानः भव।" रामः युद्धाय उत्सुकः एवं उक्तवान्; यज्ञवेदिः प्रज्वलिता, आचार्यैः ऋत्विजः च उपस्थिताः। वेदिः कुशैः, स्रुवैः, पात्रैः, पुष्पसमूहैः च शोभिता, विश्वामित्रः ऋत्विजः च तत्र दीप्तिमन्तः अभवन्। विधिवत् मन्त्रैः यज्ञः आरभ्यते; तदा आकाशे महद्भयानकं शब्दं अभवत्। मेघः आकाशं आवृत्य, वर्षाकाले यथा दृश्यते, तथैव राक्षसौ द्वौ मायया आविर्भूतौ। मारीचः सुबाहुः च, तेषां सहचरैः सह, गर्जितमघनिभ्यः भीषणा आगम्य, रुधिरधाराः वर्षितवन्तः। वेदिं रुधिरप्रवाहेण सिक्तां दृष्ट्वा, रामः शीघ्रं अग्रे गत्वा तान् आकाशे पश्यति। तौ आकस्मात् पतन्तौ दृष्ट्वा, कमलनयनः रामः लक्ष्मणं निरीक्ष्य इदं वचनम् उवाच—"पश्य लक्ष्मण, एतान् दुष्टान् राक्षसान्, मांसभक्षान्, मानवास्त्रेण संचालितान्, यथा मेघाः वातेन विक्षिप्यन्ते।" "अहं करिष्यामि, न संशयः; किन्तु एतादृशान् हन्तुं न शक्नोमि।" इत्युक्त्वा, शीघ्रं रामः धनुः सज्जीकृतवान्। ततः श्रीरामः, महात्मा, दीप्तिमान्, क्रोधेन मानवास्त्रं मारीचस्य उरः प्रति सन्दर्शितवान्। तेन शक्तिमता मानवास्त्रेण आहतः मारीचः शतयोजनं समुद्रतरङ्गे प्रक्षिप्तः। मारीचं विमूढं, भ्रान्तं, शरस्य शीतप्रभावेण पीडितं दृष्ट्वा, रामः लक्ष्मणं उवाच—"पश्य लक्ष्मण, मानवास्त्रं मनुना निर्मितं, तं मोहितं कृत्वा गच्छति, परन्तु जीवितं न हरति।" "अन्ये अपि अहं हनिष्यामि—निर्दयाः, पापकृतः, यज्ञविघ्नकर्तारः, रुधिरभक्षाः राक्षसाः।" इत्युक्त्वा, कौशलप्रदर्शनाय, रघुनन्दनः अग्नेयास्त्रं गृहीत्वा, तद् सुबाहोः उरः प्रति प्रक्षिप्तवान्। आहतः सुबाहुः भूमौ पतितः। ततः राघवः वायव्यं अस्त्रं गृहीत्वा अन्यान् राक्षसान् नष्टवान्, ऋषयः हृष्टाः अभवन्। यज्ञविघ्नकर्तारः राक्षसान् हत्वा, रघुवंशवर्धनः तत्र ऋषिभिः पूजितः, यथा पुरा विजयी इन्द्रः। यज्ञे समाप्ते, महर्षिः विश्वामित्रः, दिशः पापरहिताः दृष्ट्वा, ककुत्स्थं इदं वचनम् उवाच—"महाबाहो, मम कार्यं सिद्धम्; गुरुवचनं कृतम्; वीर, सिद्धाश्रमं त्वया पवित्रं कृतम्।" एवं रामं स्तुत्वा, सायं विधये तौ राजकुमारौ समुपागच्छत्। ततः श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे, बालकाण्डे, एकत्रिंशः सर्गः आरभ्यते। कार्यं सिद्धं कृत्वा, रामः लक्ष्मणः च तत्र रात्रिं अवसप्तौ, हृष्टौ हृदयेन प्रहृष्टौ। रात्रिं व्यतीत्य, प्रातःकाले कृत्यं कृत्वा, विश्वामित्रं अन्यान् ऋषीन् च समुपागच्छत्। अग्निवर्णं महर्षिं नमस्कृत्य, मधुरं वचनं उक्तवन्तौ—"ऋषिशार्दूल, आवां तव सेवकौ स्थः; आदेशं देहि, किं करावः?