हरिमुख्य, त्वं येन मम गर्वात् किमपि उक्तवानसि, तानि सर्वाणि वचनानि त्वया सत्यरूपेण अवगन्तव्यानि—इति रामः सुग्रीवम् अवदत्। नाहं कदापि मिथ्यावादी, न च भविष्यामि; एषा मम प्रतिज्ञा, स्वयं सत्येन शपथं ददामि। एवं राघवस्य प्रतिज्ञां श्रुत्वा, सुग्रीवः स्वमन्त्रिभिः सहितः परमं हृष्टिम् अकरोत्। तौ नरवानरौ, अत्यन्तसन्निकृष्टौ, परस्परं स्वानन्ददुःखयोः संवादं अकुरुताम्, अन्योन्यस्य भावान् अनुवर्तयन्तौ। पुरुषश्रेष्ठस्य तानि वचनानि श्रुत्वा, वानराधिपः सुग्रीवः कार्यसिद्धिमिव अन्तःकरणेन निश्चित्य अतिशयम् आनन्दम् अनुभवन्। श्रुणु, श्रीमद्वाल्मीकीये रामायणे किष्किन्धाकाण्डे अष्टमः सर्ग आरभ्यते। तत्र सुग्रीवः, रामस्य वचनेन परमसन्तुष्टः, लक्ष्मणस्य ज्येष्ठं वीरं भ्रातरं सम्बोधितुम् आरब्धवान्। सुग्रीवः उवाच—"नूनं मया देवैः विशेषतः अनुग्रहः प्राप्तः, न संशयः, यत् त्वं गुणसम्पन्नः मम मित्रं जातः। हे अनघ, तव साहाय्येन स्वर्गराज्यमपि सुलभं स्यात्, किं पुनः मम राज्यस्य। रघुनन्दन, बन्धुषु मित्रेषु च अहं पूज्यः जातः, यतः अग्निसाक्षिकं रघुवंशी मित्रं प्राप्तवानस्मि। अहम् अपि तव योग्यः सखा अस्मि, त्वं च माम् शनैः ज्ञास्यसि; किन्तु तव सन्निधौ स्वगुणान् वक्तुं न समर्थोऽस्मि। महात्मसु तु तादृशेषु, स्वात्मनियतेषु, स्नेहः स्थिरः, धैर्यं च दृढम्, हे स्वात्मवतां श्रेष्ठ। रजतं सुवर्णं वा, शोभनानि आभरणानि वा, साधवः तानि सर्वाणि अविभक्तानि मन्यन्ते। मित्रार्थे, हे अनघ, जनाः धनं सुखं देशं च त्यजन्ति, यदि तादृशः स्नेहः दृश्यते।" एवं सुग्रीवस्य सौम्यं वाक्यं श्रुत्वा, रामः लक्ष्मणं लक्ष्मीम् च पुरतः स्थित्वा प्रत्युवाच—"एवं अस्तु।" ततः सुग्रीवः, रामं लक्ष्मणं च दृष्ट्वा, वनं सर्वतः चञ्चलया दृष्ट्या निरीक्ष्य, समीपे शालवृक्षं पुष्पितं, अल्पपत्रं, भ्रमरैः शोभितं च दृष्टवान्। स तस्मात् एकं पत्रसमृद्धं शाखां छित्त्वा, रामस्य शयनार्थं प्रसारितवान्, तेन सह उपविवेश। हनुमान् अपि तौ उपविष्टौ दृष्ट्वा, सौम्यया वृत्त्या लक्ष्मणं तस्यैव शालशाखायाः उपरि उपवेशयत्। रामः, शालपुष्पैः छन्ने तस्मिन् उत्तमे पर्वते, सुखोपविष्टः, शान्तसमुद्रसन्निभः आसीत्। ततः सुग्रीवः, प्रमुदितः, स्निग्धगम्भीरया वाचा, कम्पितया प्रेम्णा रामं इदं मधुरं वचः उवाच— "अहं भ्रात्रा विहीनः, भयेन महति ऋष्यमूकपर्वते विचरामि, भार्यां हृताम्, दुःखितः। एवं भयार्तः, मनः विक्षिप्तः, वने दुःखितः, भ्राता वालीन्यन्यायेन हतः शत्रुवत् जातः अस्मि, हे राघव। स सर्वलोकभीषणः वाली, मम भीतिहेतुः; अनाथस्य मयि त्वं अनुग्रहं कर्तुम् अर्हसि।" एवं उक्ते, धर्मज्ञः, धर्मरतः, काकुत्स्थवंशसम्भवः रामः, स्मितपूर्वकं सुग्रीवम् प्रत्युवाच— "मित्रं तु उपकारिणं प्रतिपद्यते; अहितं तु शत्रुरूपेण लक्षयन्ति। अद्य एव तव भार्याहर्तारं शत्रुं हनिष्यामि। एते मे बाणाः महाबलाः तीक्ष्णाः, सुवर्णविभूषिताः, कार्तिकेयकाननसम्भूताः, तेजसा दीप्ताः। गृध्रपक्षधाराः, वज्रसन्निभाः, सुयोजिताः, तीक्ष्णाग्राः, कोपितभुजगसदृशाः। पश्य, तव भ्राता वाली, पापकर्मा, बाणैः विदारितः, पर्वत इव भग्नः, क्षिप्रं पतिष्यति।" राघवस्य वचनं श्रुत्वा, वानरसेनापतिः सुग्रीवः अतुलां हृष्टिम् अनुभूय, "साधु! साधु!" इति उच्चैः प्रोवाच। "राम, दुःखेन पीडितोऽस्मि; त्वं दुःखितानां शरण्यः। त्वां मित्रं मन्यमानः, सम्मुखं विलपामि। करस्पर्शेन अग्निसाक्षिकं त्वं मम मित्रं जातः; त्वं प्राणादपि प्रियः, सत्येन शपामि। त्वां मित्रं कृत्वा, यथार्थं वदामि; मम अन्तःस्थितं दुःखं सदा मनसि बाधते।" एवमुक्त्वा, अश्रुपूरितलोचनः, कम्पितगद्गदया वाचा, उच्चैः वक्तुं न शशाक। सुग्रीवः, रामस्य सन्निधौ, धैर्येण सहसा उत्पन्नं अश्रुप्रवाहं नदीव निवार्य, स्वलोचनयोः अश्रूणि पिहाय, दीर्घं श्वसन्, पुनः राघवम् इदं वचनम् उवाच— "पूर्वं, हे राम, वाली मम राज्यात् निष्कास्य, कठोराणि वचनानि उक्त्वा, बलात् मां निर्जितवान्। स भार्यां मम प्राणैः अपि प्रियतमां, हृतवान्; सर्वे मित्राणि बन्धनं बद्धानि तेन। स पापकर्मा, मां विनाशयितुम् अनेकानि उपायान् अकरोत्, हे राघव; मया अपि तेन प्रेषिताः बहवः वानराः हताः। एतस्मात् संशयान्मूलात्, हे राघव, त्वामपि दृष्ट्वा, समीपं न आगच्छामि; भयात् सर्वे भीतानि भवन्ति।