राघवः सुग्रीवम् उवाच — "मया यत् कर्तव्यम्, तत् मुक्तहृदया वद। यथा वृष्टिकाले सस्ययुक्ते क्षेत्रे सर्वम् अभिवर्धते, तथा सर्वं ते साधयिष्यामि। यानि च मया पूर्वं गर्वात् उक्तानि वचनानि, तानि त्वया सत्यमेव अवगन्तव्यानि, हे हर्यृषभ। न कदापि मया अनृतं उक्तम्, न च भविष्यति; एष धर्मशपथः मम।" सुग्रीवः तु, राघवस्य प्रतिज्ञां श्रुत्वा, स्वमन्त्रिभिः सहितः परमं हर्षं प्रपेदे। तौ नरवानरौ, परस्परं गाढसंयुक्तौ, स्वसुखदुःखानि समं समं सम्वदेताम्। तस्य पुरुषसिंहस्य वचः श्रुत्वा, स हर्युत्तमः सुग्रीवः मनसा कार्यसिद्धिमेव निश्चितवान्। इदानीं श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिकृते किष्किन्धाकाण्डे अष्टमः सर्गः प्रवर्तते। सुग्रीवः, तैः मधुरैः वाक्यैः प्रमुदितः, लक्ष्मणस्य अग्रजं रामं प्रवक्तुम् आरब्धवान् — "नूनं मया देवैः विशेषतः अनुग्रहतः लब्धम्, यतः त्वं गुणसम्पन्नः मम मित्रमभूत्। हे अनघ, तव साहाय्येन सुरेन्द्रस्य अपि राज्यं सुलभ्यं स्यात्, किं पुनः मम राज्यस्य, हे प्रभो? रघुनन्दन, बन्धुषु मित्रेषु च, अग्निं साक्षिणं कृत्वा, त्वां रघुकुलसम्भूतं मित्रं लब्ध्वा, अहं पूजितोऽस्मि। अहम् अपि ते योग्यः सखाः अस्मि, त्वं च माम् शनैः अवगन्तासि; स्वगुणान् तु तव सन्निधौ वक्तुं न शक्नोमि।" "महात्मसु यथा त्वम्, आत्मसंयमितेषु प्रीतिः स्थिरा, धैर्यं च दृढम्। रजतं सुवर्णं वा भूषणानि वा, साधवः तानि अविभक्तानि मन्यन्ते। सख्यर्थम्, हे अनघ, जनाः धनं सुखं स्वदेशं च त्यजन्ति, यदा तादृशी प्रीतिः दृश्यते।" रामः तदा लक्ष्मणस्य पुरतः, लक्ष्म्या च सह स्थितः, सुग्रीवस्य मधुरवचनं श्रुत्वा, 'एवमस्तु' इति प्रत्युवाच। तदा सुग्रीवः, तत्र स्थितं रामं बलिनं लक्ष्मणं च दृष्ट्वा, वनं सर्वतः निरीक्ष्य, समीपस्थं शालवृक्षं ददर्श। स पुष्पितः अल्पपत्रः मधुमत्तभृङ्गैः शोभितः वृक्षः आसीत्। तस्मात् एकं पत्रसमृद्धं शाखां छित्त्वा, सुग्रीवः रामस्योपवेशनार्थं प्रसार्य, राघवेण सह उपाविशत्। हनुमान् अपि तौ उपविष्टौ दृष्ट्वा, सौम्यया वृत्त्या लक्ष्मणमपि तेनैव शालशाखया उपवेशयत्। रामः तु सुखोपविष्टः, शान्तसागरसमः, तस्मिन् उत्तमे पर्वते शालपुष्पैः आवृतः आसीत्। तदा प्रमुदितः सुग्रीवः, कोमलमधुरैः वाक्यैः, कम्पितगद्गदया वाचा, रामं उवाच — "भ्रात्रा विहीनः अहम्, भयात् अस्मिन् ऋष्यमूकपर्वते वसामि; भार्या हृता, दुःखितः अस्मि। एवं भीतः, भयमग्नः, विचलितचित्तः, वनान्तरे भ्रात्रा वालिना अन्यायेन शत्रुतां प्राप्तः। स वालिः, येन सर्वलोकाः कम्पिताः, मम भीतिहेतुः; त्वं मम अनाथस्य अनुग्रहं कर्तुम् अर्हसि।" एवं उक्ते, धर्मज्ञः धर्मनिष्ठः काकुत्स्थवंशसम्भूतः रामः, स्मितपूर्वकं सुग्रीवम् उवाच — "मित्रं नाम उपकारं प्रत्युपकारेण प्रतिपद्यते; अपकारकः शत्रुरिह लक्षणम्। अद्यैव तव भार्याहरणकर्तारं शत्रुं हनिष्यामि। एषा मम बलिन्यः तीक्ष्णाः सुवर्णभूषिताः कार्तिकेयद्रुमसम्भवाः ज्वलन्त्यः बाणाः। गृध्रपक्षधाराः, वज्रसन्निभाः, सुयोजिताः, तीक्ष्णाग्राः, क्रुद्धसर्पसमानाः। पश्य तव भ्रातरं, पापकृतं शत्रुं वालिनं, बाणैः विदारितं पर्वतविभगवत् क्षिप्रं निपातितम्।" राघवस्य वचः श्रुत्वा, सुग्रीवः सेनापतिः अतुलं हर्षम् अलभत, 'साधु साधु' इति चोच्चैः व्याहरत्। "राम, दुःखेन पीडितः अस्मि; त्वं दुःखितानां शरण्यः। त्वाम् मित्रं मन्यमानः, तव पुरतः विलपामि। पाणिग्रहणेन अग्निसाक्षिणा त्वं मम मित्रमभूत्; त्वं प्राणेभ्यः अपि प्रियः, सत्येन शपामि। त्वां मित्रं कृत्वा, यथार्थं वदामि; अन्तःस्थितः दुःखः सदा मम मनः व्याप्नोति।" एवमुक्त्वा स सुग्रीवः अश्रुपूर्णलोचनः, सगद्गदवाचा, उच्चैः वक्तुं न अशक्नोत्। रामस्य सन्निधौ, सः सहसा उत्पन्नमाश्रु धैर्येण निगृह्य, नदीव वेगेन निरुद्धः, स्थितः। अश्रूणि निरोध्य, नेत्रे विमृज्य, दीर्घं निश्वस्य, सः प्रभासम्पन्नः पुनः राघवम् उवाच — "पूर्वं, राम, वालिना स्वराज्यात् निष्कासितः अस्मि; कटुवचनानि उक्तानि, बलवता तेन निर्वासितः। स मम प्राणैः अपि प्रिया भार्या हृतवान्, सर्वे च मित्राणि तेन बद्ध्वा कारयितानि। स दुष्टात्मा मां नाशयितुम् अनेकानि उपायान् अकरोत्, अहं च तेन प्रेषितान् बहून् वानरान् हत्वा आत्मरक्षां कृतवान्।" एवं सुग्रीवः स्वदुःखं रामाय निवेद्य, तस्य कृपां प्रार्थयामास।