शोकेन अनुवर्तिनः कदापि सुखं न प्राप्नुवन्ति; तेषां वीर्यं च क्षीयते, अतः त्वं शोचितुं न अर्हसि। शोकेन अभिभूतस्य जीवितमपि अनिश्चितं भवति; तस्मात् हे राजन्, शोके त्यक्त्वा धैर्ये एव स्थित्वा कार्यं कुरु। एतानि वचांसि अहं सख्युः स्नेहेन ब्रवीमि, न तु उपदेशाय; सख्यं पुरस्कृत्य त्वं शोचितुं न अर्हसि। सुग्रीवेण मधुरैः वाक्यैः समाश्वासितः राघवः वस्त्रान्तेन अश्रुपूर्णं मुखं अपिहितवान्। सुग्रीवस्य वचोबलात् स्वभावं पुनः प्राप्तः स काकुत्स्थः सुग्रीवं आलिङ्ग्य इदं वचनं उवाच—"स्नेहसम्पन्नेन हितचिन्तकेन मित्रेण यद् कर्तव्यं तत् त्वया कृतं, हे सुग्रीव। अद्य त्वया सान्त्वितः अहं स्वभावं पुनः प्राप्तवान्; मित्रं हि त्वादृशं दुःखकाले दुर्लभं।" "किं तु त्वं मैथिलीं तथा तं दुष्टात्मानं रावणं अन्वेष्टुम् उत्साहं कुरु। मया यत् कर्तव्यं तद् त्वया स्वच्छन्दं उक्तव्यं; यथा वृष्टिकाले समृद्धे क्षेत्रे सर्वं समृद्धिं गच्छति, एवं ते सर्वं सिद्ध्यति। यानि च अहं गर्वात् उक्तवान्, हे हर्युत्तम, तानि त्वया सत्यरूपेण अवगन्तव्यानि। अहं न कदापि मिथ्या उक्तवान्, न च भविष्यामि; एतत् प्रतिजाने, सत्येन शपे।" एवं राघवस्य प्रतिज्ञां श्रुत्वा तस्य वचांसि च, प्रमुदितः सुग्रीवः स्वैः मन्त्रीभिः सह हृष्टः अभवत्। एवं तौ नरवानरौ स्नेहसंबद्धौ, परस्परं हर्षदुःखयोः संवादं अकुरुताम्। पुरुषश्रेष्ठस्य तस्य वचांसि श्रुत्वा, वानरश्रेष्ठः सुग्रीवः हृदि तदर्थं सिद्धमिव अभ्यगच्छत्। शृणु अद्य वाल्मीकीये श्रीरामायणे किष्किन्धाकाण्डे अष्टमः सर्गः। तत्र सुग्रीवः, राघवस्य तैः वाक्यैः प्रमुदितः, लक्ष्मणज्येष्ठं रामं प्रति इदं प्राह—"नूनं मया देवैः विशेषतः अनुगृहीतः, यतः त्वं सद्गुणसम्पन्नः मम मित्रं जातः।" "निष्प्रपञ्च, त्वया सहाय्ये कृतमात्रेण स्वर्गराज्यं अपि प्राप्येत; किं पुनः मम राज्यस्य? स्नेहेन च, हे रघुनन्दन, अहं स्वबन्धुषु सखिषु च पूज्यः जातः, यतः त्वं साक्षात् वह्निसाक्षिकं मित्रं मम जातः। अहम् अपि तव योग्यः सखा, एतदपि त्वं शनैः ज्ञास्यसि; किंतु तव सन्निधौ स्वगुणान् कर्तुं न शक्नोमि।" "त्वादृशेषु महात्मसु, आत्मसंयमिनां मध्ये, स्नेहः स्थिरः, धैर्यं च दृढं भवति, हे आत्मवांश्रेष्ठ। रजतं वा सुवर्णं वा भूषणानि वा, साधवः तानि अविभक्तानि मन्यन्ते।" "मित्रार्थे, हे निष्प्रपञ्च, जनाः धनं सुखं स्वदेशं च परित्यजन्ति, यदि तादृशः स्नेहः दृश्यते।" इति। ततः रामः लक्ष्मणस्य च, लक्ष्म्याः च पुरतः स्थितः, सुग्रीवस्य स्नेहयुक्तं वचनं श्रुत्वा "एवं भवतु" इति प्रत्यवदत्। सुग्रीवः रामं लक्ष्मणं च दृष्ट्वा, सर्वतो वनं विचिन्त्य, समीपे शोभनं पुष्पितं शालवृक्षं अपश्यत्। तस्मात् शाखां पत्रसमृद्धां छित्त्वा, तया रामाय आसनं व्यस्तारयत्, राघवेण सह उपाविशत्। तदा हनुमानपि तौ उपविष्टौ दृष्ट्वा, लक्ष्मणं सौम्येन शालशाखायाम् उपवेश्य उपाविशत्। रामः सुखेन उपविष्टः, शान्तसमुद्रसमः, तस्मिन् शालपुष्पच्छन्ने शैले विराजमानः आसीत्। तदा सुग्रीवः प्रमुदितः, स्निग्धैः शुभैः वाक्यैः कम्पितकण्ठः, प्रेम्णा रामं उवाच—"अहं भ्रात्रा वञ्चितः, भीतः, ऋष्यमूकशैले विचरामि; भार्या हृता, दुःखेन पीडितः।" "एवं भयभीतः, दुःखेन मग्नः, मनः विचलितः, वने भ्रात्रा वालिना अन्यायेन पीडितः, तस्य शत्रुत्वं प्राप्तवान्। स वालिः सर्वलोकभीषणः, मम भयस्य कारणम्; त्वं मम अनाथस्य अनुग्रहं कर्तुम् अर्हसि।" एवं उक्ते, काकुत्स्थप्रभवः धर्मज्ञः धर्मरतः रामः स्मितपूर्वकं सुग्रीवम् उवाच—"मित्रं नाम कृतज्ञः; यः हानिकरः स शत्रुरूपेण चिन्त्यः। अद्य एव तव भार्याहरणकर्ता वालिं हनिष्यामि। एते मम महाबलाः तीक्ष्णाश्च शराः, सुवर्णभूषिताः, कार्तिकेयदत्तवनोद्भवाः, तेजसा दीप्ताः।" "गृध्रपक्षधाराः, वज्रसन्निभाः, सुबद्धसंस्थिताः, तीक्ष्णाग्राः, क्रुद्धभुजगसमानाः। पश्य, तव भ्राता वालिः पापकर्मा, एतेषां बाणानां प्रहारेण पर्वत इव विदारितः पतिष्यति।" एवं राघवस्य वचनं श्रुत्वा, सुग्रीवः सेनापतिः परमं हर्षं प्राप्य, "शुभम्! शुभम्!" इति उवाच। "राम, अहं दुःखेन अभिभूतः; त्वं दुःखार्तानां शरण्यः। त्वां सखायं कृत्वा अहं त्वत्समीपे शोचामि।