यदा मनुष्यः मूढः सदा दुर्बलतां अनुसरति, तदा सः दुःखसागरं अप्रयत्नेन पतति, यथा नौका जलमध्यं भारवती निमज्जति। तस्माद् स्नेहात् अञ्जलिं कृत्वा त्वां प्रार्थयामि—स्वबलं आश्रित्य दुःखस्य स्थानं मा ददातु। ये दुःखं अनुसरन्ति, तेषां सुखं न भवति, तेषां वीर्यं अपि क्षीयते; अतः त्वं दुःखं मा कुरु। यस्य दुःखेन आकुलं मनः, तस्य जीवितमपि अनिश्चितं भवति; अतः राजन्, दुःखं परित्यज्य केवलं धैर्ये स्थितः भव। मित्रत्वं पूज्यं दृष्ट्वा, उपदेशरूपेण न भाषे—मित्रत्वात् त्वं दुःखं मा कुरु। सुग्रीवः मधुरैः वाक्यैः रामं सान्त्वयन्, राघवः शोकग्रस्तं मुखं वस्त्रान्तेन अपि अपोहितवान्। सुग्रीवस्य वाक्यैः स्वभावं पुनः प्राप्तः, काकुत्स्थः सुग्रीवं आलिंग्य एवं अब्रवीत्—यद् युक्तं, यद् प्रियं, मित्रेण कर्तव्यं, तत् त्वया कृतं, सुग्रीव। इदानीं स्वभावं पुनः प्राप्तवान्, त्वया सान्त्वितः, मित्र; एतादृशः सहायकः दुर्लभः, विशेषतः एतादृशे काले। त्वं तु मैथिलीं अन्वेष्टुं, तथा तं क्रूरं दुष्टहृदयम् रावणं अन्वेष्टुं सर्वयत्नं कुरु। यद् मया कर्तव्यं, तद् त्वया मुक्तवाक्यं वदतु; यथा वर्षासु समृद्धे क्षेत्रे, सर्वं ते संपद्येत। यानि मया गर्वात् उक्तानि, त्वं कपिशार्दूल, तानि सत्यम् एव मन्यस्व। न कदापि मया मिथ्या उक्तं, न च भविष्यति; सत्यं शपथं ददामि। सुग्रीवः हृष्टः स्वमन्त्रिभिः सह रामस्य वचनं, विशेषतः प्रतिज्ञां, शृणोति। तदा नरः कपिः च, स्नेहेन संयुक्तौ, परस्परं सुखदुःखं, यथायथं, संवादं अकुर्वताम्। महात्मनः नरपतिः वचनं श्रुत्वा, कपिश्रेष्ठः कार्यं कृतं इव मन्यते। शृणु कीष्किन्धाकाण्डस्य वाल्मीकि-रामायणस्य अष्टमं अध्यायम्। सुग्रीवः रामस्य वाक्यैः परमं हृष्टः, लक्ष्मणस्य ज्येष्ठं वीरं भ्रातृं प्रति एवं अब्रवीत्—नूनं अहं देवैः विशेषतः अनुगृहीतः, न संशयः; यः गुणवान् मित्रं मम जातः। दोषरहित, तव साहाय्येन, स्वर्गराज्यं अपि प्राप्तुं शक्यं; मम राज्यस्य उल्लेखः किम्। रघुनन्दन, स्वजनसामन्तेषु, अहं पूज्यः, यः अग्निसाक्षात् रघुवंशजः मित्रं लब्धवान्। अहम् अपि तव योग्यः सहायकः, त्वं यथाक्रमं ज्ञास्यसि; स्वगुणान् तव सन्निधौ वक्तुं न शक्नोमि। परन्तु, महात्मनां तव यथा, आत्मसंयमिनां, स्नेहः स्थिरः, धैर्यं दृढं, आत्मजितां श्रेष्ठ। रजतं, सुवर्णं, रत्नानि वा, साधवः तानि अविभक्तानि मन्यन्ते। मित्रस्य कृते, दोषरहित, जनाः धनं, सुखं, देशं अपि त्यजन्ति, यदा स्नेहं पश्यन्ति। तदा रामः, लक्ष्मणं तथा लक्ष्मीं पुरतः स्थितः, सुग्रीवस्य प्रियं वचनं श्रुत्वा, 'एवमस्तु' इति प्रत्यवदत्। सुग्रीवः, रामं लक्ष्मणं च स्थितौ दृष्ट्वा, वनं सर्वतः चञ्चलं दृष्टिं चकार। ततः कपिराजः समीपस्थं शालवृक्षं ददर्श—बहुपुष्पं, अल्पपत्रं, मधुकरैः शोभितम्। तस्य वृक्षस्य एकं पत्रसमृद्धं शाखां छित्वा, सुग्रीवः रामाय विस्तीर्य, राघवेन सह उपविष्टः। हनुमान् तौ उपविष्टौ दृष्ट्वा, शालशाखां छित्वा, लक्ष्मणं तत्र सौम्यं स्थापयामास। रामः, शालपुष्पैः आच्छादिते उत्तमगिरौ, क्षिप्तः, शान्तः, समुद्रस्य इव स्थितः। सुग्रीवः हृष्टः, रामं प्रति मधुरं शुभं च वचनं स्नेहसंपन्नं, कम्पितस्वरं अब्रवीत्—अहं भ्रात्रा वञ्चितः, ऋष्यमूकगिरौ भयात् विचरामी, पत्नी अपहृता, दुःखितः। एवं भयात् वनमध्ये मनः विक्षिप्तं, भ्राता वालिना अन्यायं कृतः, शत्रुत्वं प्राप्तः, राघव। वालिः, यः सर्वलोकान् भीषयति, सः मम भयस्य कारणः; त्वं अनाथं मम अनुग्रहं कर्तुं अर्हसि। एवं उक्तः, काकुत्स्थवंशसम्भवः धर्मज्ञः, धर्मपरायणः, सुग्रीवाय सस्मितं प्रत्युवाच—मित्रः सः, यः उपकारं प्रत्युपकारं करोति; यः अहितं करोति, शत्रुत्वं लभते। अद्य एव तव पत्नीहरं वालिं हनिष्यामि। इमे मम महाबलाः तीक्ष्णाः स्वर्णमण्डिताः कार्तिकेयवनसम्भवाः बाणाः। गृध्रपक्षधाराः, वज्रसदृशाः, सुयोजिताः, तीक्ष्णाग्राः, क्रुद्धसर्पसदृशाः। पश्य, तव शत्रुं वालिं, पापकृतं, मम बाणैः विदारितं, पर्वतविभागसदृशं पतितं। एवं रामसुग्रीवयोः स्नेहसंवादः, कार्यनिश्चयः, तथा सुखदुःखविनिमयः, धर्मयुक्तः, रम्यः च, सम्पूर्णः अभवत्।