रामः शोकग्रस्तः सुग्रीवं संबोधितवान्। तदा सुग्रीवः, वानरः, अञ्जलिं कृत्वा अश्रुभिः कण्ठं बाध्यमानः, रामस्य वचनान् श्रुत्वा इदं प्राह— “अहं तस्य दुष्टराक्षसस्य स्थितिं न जानामि, न तस्य सामर्थ्यं वीर्यं वा, न तस्य कुलं, तस्य पापस्य जन्मनः। किन्तु, हे रिपुंसूदन, सत्यं ते प्रतिजानामि—शोकं त्यज; मैथिलीं पुनः प्राप्तुं यत्नं करिष्यामि। रावणं तस्य अनुचरैः सह हत्वा, स्ववीर्यं तृप्त्वा, तव प्रीत्यर्थं शीघ्रं कार्यं करिष्यामि। पर्याप्तोऽयं दुःखः; अन्तर्यं बलं स्मर। तव चित्तस्य चपलता न युक्ता। अहं अपि पत्नीवियोगेन महद् दुःखं प्राप्तवान्, किन्तु एवं शोकं न कुर्यामि, न च धैर्यं त्यजामि। त्वं उत्पन्नं अश्रु धैर्येण निग्रहितुम् अर्हसि; उत्तमस्य शमं धैर्यं च न त्यजेत्। आपद्, विषादः, भयः, मृत्युकाले च—यः स्वबुद्ध्या चिन्तयति, धैर्ये स्थितः, स न पतति। यः मूढः सदा दुर्बलता अनुसरति, स दुःखेन निमज्जति, जलस्थे नाव इव। स्नेहात् अञ्जलिं कृत्वा त्वाम् याचामि; बलं आश्रित्य दुःखं न ददातु। दुःखं अनुसरन्तः सुखं न प्राप्नुवन्ति; वीर्यं क्षीयते। त्वं न शोकं कुर्याः। शोकवशं गतस्य जीवितं अपि अनिश्चितम्; तस्मात् हे नृप, शोकं त्यज, केवलं धैर्यं आश्रय। एतानि वचनानि मैत्र्येन भाषे, न तव उपदेशार्थम्; सख्यं सम्मान्य, त्वं शोकं न कुर्याः।” इति सुग्रीवस्य मधुरैः वाक्यैः सान्त्वितः राघवः वस्त्रान्तेन अश्रुपूर्णं मुखं प्रक्षालयामास। सुग्रीवस्य वचनेन स्वभावं पुनः प्राप्तः काकुत्स्थः सुग्रीवं आलिङ्ग्य इदं प्राह— “यद् मित्रं स्नेहयुक्तं हितं च कर्तव्यम्, युक्तं धर्म्यं च, तत् त्वया कृतम्, सुग्रीव। अद्य अहं स्वभावं पुनः प्राप्तः, त्वया सान्त्वितः, मित्र; कालेऽस्मिन् त्वदृशः सहचरः दुर्लभः। किन्तु, मैथिलीं अन्वेष्टुं, तथा तं क्रूरं, दुष्टचित्तं रावणं अन्वेष्टुं सर्वं प्रयत्नं कुर्याः। यद् मया कर्तव्यम्, तद् मुक्तया वद; वर्षासु सस्यवत् सर्वं ते सफलं भविष्यति। यानि मया गर्वात् उक्तानि, हे वानरश्रेष्ठ, तानि सत्यरूपेण त्वया ज्ञेयानि। मया कदापि असत्यं न उक्तम्, न च वक्ष्यामि; एषा प्रतिज्ञा, सत्येन शपामि। तदा सुग्रीवः, हृष्टः, वानरमन्त्रिभिः सह, राघवस्य वचनं, विशेषतः प्रतिज्ञां, श्रुत्वा आनंदितः। एवं नरः वानरः च, स्नेहसंपन्नौ, परस्परं सुखदुःखानि संवादयन्तौ, समानभावेन, एकत्र स्थितौ। तस्य महात्मनः नरपतिवचनं श्रुत्वा, वानरनायकः, कार्यं हृदयेन सिद्धमिव मन्यमानः, तं कार्यं पूर्णमिव अवगच्छत्। अधुना श्रीवाल्मीकि-रामायणे, किष्किन्धाकाण्डे, अष्टमः सर्गः श्रूयताम्। सुग्रीवः, तैः वाक्यैः अत्यन्तं प्रसन्नः, लक्ष्मणस्य ज्येष्ठं वीरं भ्रातृं रामं प्रति इदं वचनं उवाच— “नूनं अहं देवैः विशेषतः अनुगृहीतः, न संशयः, यतः त्वं गुणसम्पन्नः मित्रं मे जातः। हे निर्दोष, तव सहाय्येन, स्वर्गराज्यं अपि प्राप्तुं शक्यं; किम् मम राज्यस्य विषये, हे प्रभो? एवं, बन्धुषु मित्रेषु च, अहं सम्मानितः, हे रघुनन्दन, यतः अग्निसाक्षिकं रघुवंशसम्भूतं मित्रं प्राप्तवान्। अहं अपि तव योग्यः सहचरः, त्वं मम गुणान् शनैः ज्ञास्यसि; किं तव समीपस्थे मम गुणान् वक्तुं असमर्थः। महात्मसु तादृशेषु, आत्मनिग्रहयुक्तेषु, स्नेहः स्थिरः, धैर्यं दृढं च, हे आत्मनिग्रहश्रेष्ठ। रजतं सुवर्णं वा, शोभनानि भूषणानि वा, साधवः तानि साधुषु अविभक्तानि मन्यन्ते। मित्रस्यार्थे, हे निर्दोष, जनाः धनं, सुखं, स्वदेशं अपि त्यजन्ति, यदा तादृशं स्नेहं पश्यन्ति। तदा रामः, लक्ष्मणं तथा बुद्धिमतीं लक्ष्मीं पुरतः स्थितः, सुग्रीवस्य सान्त्वनवचनं श्रुत्वा, ‘एवमस्तु’ इति प्रत्युवाच। तदनन्तरं, सुग्रीवः रामं तत्र स्थितं लक्ष्मणं च महाबलम् दृष्ट्वा, वनं सर्वतः चञ्चलदृष्ट्या निरीक्ष्य। ततः, वानराधिपः समीपस्थं शालवृक्षं दृष्ट्वा, पुष्पैः शोभितं, अल्पपत्रं, मधुकरीभिः रम्यम्। सुग्रीवः तस्मात् वृक्षात् पत्रसमृद्धं शाखां एकां छित्वा, तया रामाय आसनं विस्तार्य, राघवेन सह उपविवेश। तदा हनुमान् तौ उपविष्टौ दृष्ट्वा, तस्य शालशाखां छित्वा, सौम्यं लक्ष्मणं तत्र उपवेशयामास। रामः, तत्र उत्तमशालपुष्पसमाच्छादिते पर्वते, सुखेन उपविष्टः, शान्तः, समुद्रः इव, स्थितः। तदा सुग्रीवः, हृष्टः, रामं प्रति, मधुराणि शुभानि वचनानि, हर्षस्नेहसम्बद्धं कम्पितकण्ठं, उवाच।