शृणुत कथां सप्तमस्याध्यायस्य। एवं दुःखितेन रामेण संबोधितः स सुग्रीवः वानरः कृताञ्जलिः अश्रुपूर्णलोचनः कम्पमानया वाचा इदं वचनं उवाच—"नाहं तस्य दुष्टराक्षसस्य यत्रावासः, न च शक्तिं, न च पराक्रमं, न तस्य कुलं जानामि, तस्य पापस्य जातितः। किन्तु सत्यं ते प्रतिजाने, हे रिपुघ्न! त्यज दुःखम्, अहं यत्नं करिष्यामि यथा मैथिली पुनः लभ्यते। रावणं तस्य च अनुचरान् हत्वा, स्वबलं संतोष्य, यथा त्वं शीघ्रं तुष्टः स्याः, तथा करिष्यामि। अलम् एतस्मिन्स्थाने दुर्बलता—स्वशौर्यं स्मर। त्वद्विधस्य न शोभते मनसः चपलता। अहम् अपि स्वदारवियोगात् महद् दुःखं प्राप्य, न एवं शोचामि, न च धैर्यम् उत्सृजामि। उद्गतान् अश्रून् धृत्या निग्रहीतुं युक्तम्; त्वं न च क्षान्तिं धैर्यं च त्यजेत्, या आर्याणां उचितम्। आपदि क्लेशे भयेषु च प्राणान्ते च, स्वबुद्ध्या धृतिमान् न निमज्जति। यः तु मूढः सदा दुर्बलताम् अनुयाति, सः अशक्तः शोकसागरं निमज्जति, नौः इव वारिणा भरिता। कृताञ्जलिरहम् त्वां स्नेहात् प्रार्थये—स्वबलं आश्रित्य, शोकाय अवकाशं मा दा। ये शोकार्थं अनुयान्ति, ते न सुखं प्राप्नुवन्ति; तेषां तेजः क्षीयते। त्वं न शोचनीयः। शोकेन अभिभूतस्य जीवितमपि अनिश्चितम्; तस्मात् हे नृप, शोकं त्यक्त्वा केवलं धैर्ये प्रतिष्ठाह। मित्रत्वेन एतानि वचनानि ब्रवीमि, न शास्त्रार्थमिव; सख्यं मान्यं कृत्वा त्वं न शोचनीयः।" एवं मधुरैः वाक्यैः सुग्रीवेण संस्तुतः राघवः वस्त्रान्तेन अश्रुपूर्णं मुखं प्रामृजत्। सुग्रीववाक्यैः स्वभावं पुनः प्राप्य, सः काकुत्स्थः सुग्रीवं समालिङ्ग्य इदं वचनमब्रवीत्—"यत् स्निग्धेन हितैषिणा मित्रेण कर्तव्यं, उचितं च, तत् त्वया कृतं, सुग्रीव। अद्य स्वभावं प्राप्तः अहं त्वया सान्त्वितः, सखे; एषः मित्रः दुर्लभः, विशेषतः एतादृशेषु कालेषु। त्वया मैथिल्याः अन्वेषणाय, तथा क्रूरस्य दुष्टचित्तस्य रावणस्य, सर्वं यत्नं कर्तव्यं। यत् मया कर्तव्यं, तत् त्वया मुक्तहृदया उक्तव्यं; यथा वर्षकाले सस्यवनं, तथा सर्वं ते सफलं भविष्यति। यानि च अहम् अहंकारात् उक्तवान्, हे वानरर्षभ, तानि त्वया सत्यरूपेण अवगन्तव्यानि। न कदापि मया मिथ्या उक्तं, न च वक्ष्यामि; एतत् ते प्रतिजाने, सत्येन शपे।" ततः सुग्रीवः प्रमुदितः स्ववानरमन्त्रिभिः सहितः राघवस्य वचनं प्रतिज्ञां च श्रुत्वा हृष्टः। एवं तौ नरवानरौ, सन्निकृष्टौ, परस्परं सुखदुःखानि, तुल्यानि, कथयामासतुः। महात्मनः तस्य नराधिपतेः वचनं श्रुत्वा, वानरर्षभः सुग्रीवः कार्यं हृदयेन सिद्धमिव मेने। शृणुत कथां अष्टमस्याध्यायस्य श्रीमद्वाल्मीकीयरामायणे किष्किन्धाकाण्डे। तदा सुग्रीवः राघवस्य वचनैः अत्यन्तं प्रहृष्टः, लक्ष्मणस्य ज्येष्ठं वीरं भ्रातरं इदं वचनमुवाच—"सत्यं देवैः अहं विशेषतः अनुगृहीतः, न संशयः; यः त्वं गुणसम्पन्नः मम मित्रत्वं प्राप्तवान्। हे निर्मल, तव सहाय्येन स्वर्गराज्यं अपि प्राप्यं; किं पुनः मम राज्यं, हे प्रभो। एवं बान्धवमित्रेषु अहं मान्यः, हे रघुनन्दन, यतः सख्यं मया लब्धम्, अग्निसाक्षिकं, रघुवंशजेन। अहम् अपि तव योग्यः सहचरः, त्वं च मां शनैः ज्ञास्यसि; किन्तु अहं स्वगुणान् तव सन्निधौ वक्तुं न समर्थः। युष्मादृशेषु महात्मसु, यः आत्मवशः, तत्र स्नेहः स्थिरः, धैर्यं च दृढम्, हे आत्मवशश्रेष्ठ। रजतं सुवर्णं वा, शोभनानि भूषणानि वा, सन्तः तानि अविभक्तानि मन्यन्ते। मित्रार्थे, हे निर्मल, जनाः धनं सुखं देशं च उत्सृजन्ति, यदा तादृशं स्नेहं पश्यन्ति।" तदा रामः लक्ष्मणं च धिमन्तं लक्ष्मीं च पुरतः स्थितः, सुग्रीवस्य प्रियं वचनं श्रुत्वा प्रत्युवाच—"एवमस्तु।" ततः सुग्रीवः रामं तत्र स्थितं, बलिनं लक्ष्मणं च दृष्ट्वा, सर्वतः वनं चञ्चलदृष्ट्या निरीक्षितवान्। तत्र वानरेन्द्रः समीपे शोभनं शालवृक्षं ददर्श, पुष्पितं, अल्पपत्रं, भ्रमरैः शोभितम्। तस्मात् शालवृक्षात् एकं पत्रसमृद्धं शाखां छित्त्वा, सुग्रीवः तां रामाय व्यस्तीर्य राघवेन सह उपाविशत्। तदा हनुमान् तौ उपविष्टौ दृष्ट्वा, सौम्यया वृत्त्या लक्ष्मणमपि शालशाखायां उपवेश्य, यां सः स्वयम् छित्तवान्। रामः सुखोपविष्टः, शान्तः, शान्तसागरसमः, तस्मिन् उत्तमे पर्वते शालपुष्पैः आवृते विराजमानः आसीत्।