सुग्रीवः रामं बलिनं समाश्वासयन् एवमुवाच—“त्वया भार्या विषमिश्रं भोज्यमिव स्पृश्यमाना न; दुःखं त्यज महाबाहो, तव प्रियतमां द्रक्ष्यामि, आनयिष्यामि च। अनुमानादहं निःसंशयं जानामि सा मैथिली एव; तां तस्य दुष्कृतस्य राक्षसस्य हृतां दृष्टवानस्मि। सा राम राम इति, लक्ष्मण इति च उच्चैः क्रोशन्ती, रावणस्य अङ्के पतिता नागपत्नीव व्यथिता आसीत्। सा मां पर्वतशृङ्गे स्थितं दृष्ट्वा, स्वं उत्तरीयं शुभानि च भूषणानि अपातयत्। तानि भूषणानि अस्माभिः गृहीतानि, राघव, तानि तव समक्षं आनयिष्यामि, त्वं तानि विज्ञास्यसि।” एवं वदति सुग्रीवे, रामः स्नेहपूर्वं तमुवाच—“सखे शीघ्रं तानि आनय, किमर्थं विलम्बसे?” इति। तदा सुग्रीवः राघवस्य प्रीत्यर्थं शीघ्रं गिरिगुहां प्रविश्य, तदुत्तरीयं तानि भूषणानि च गृहीत्वा, तानि रामाय दर्शयन्, “पश्यैतानि,” इति उक्तवान्। रामः तदुत्तरीयं मनोज्ञानि भूषणानि च गृहीत्वा, प्रलप्तुम् आरब्धः, अश्रुपूरितलोचनः, धूमाच्छन्नशशाङ्क इव। सीताप्रेम्णा समुत्थितैः अश्रुभिः संतप्तः, “हा प्रिये!” इति विलपन् धैर्यं जहौ, भूमौ च पतितः। सः तानि उत्तमभूषणानि हृदि पुनः पुनः स्थापयन्, दीर्घं निश्वस्य, विवरस्थः क्रुद्धः सर्प इव, व्यथितः आसीत्। निरन्तरप्रवाहेण अश्रूणि स्रवत्, रामः सौमित्रिं पार्श्वे स्थितं दृष्ट्वा, दुःखितः विलपितुम् आरब्धः—“पश्य लक्ष्मण, एतदुत्तरीयं एते च भूषणानि, वैदेह्या रावणेन ह्रियमानया भूमौ क्षिप्तानि। नूनं एतद्भूषणं सीतया हर्यमाणया तृणाङ्कुरेषु भूमौ पतितम्; रूपेण तादृशं दृश्यते।” एवमुक्ते रामेण, लक्ष्मणः प्रत्युवाच—“नाहं किंकिणीं जानामि, न च कुण्डलयोः विज्ञानमस्ति; किंतु नित्यं पादाभिवन्दनात् नूपुरं वेद्मि।” ततः राघवः सुग्रीवमिदम् उवाच—“सुग्रीव, केन प्रदेशे त्वं मम प्रियां तेन भीमरूपेण राक्षसेन हृतां दृष्टवान्? सः राक्षसः कुत्र वसति, येन मम महान् शोकः कृतः? तस्मात् सर्वान् राक्षसान् नाशयिष्यामि। मैथिलीं हृत्वा मां च कोपयित्वा, सः निश्चितं स्वमृत्युद्वारं उद्घाटितवान्। मम प्रिया या वनात् रात्रिचरैः तेन राक्षसेन पीडिता हृता, तस्य शत्रोः नाम, येन अहं तम् यमसदनं प्रेषयिष्यामि, अद्य मे कथय, कपिश्रेष्ठ।” एवं षष्ठस्सर्गः समाप्तः। सप्तमस्सर्गः आरभ्यते। एवं दुःखेन पीडितं रामं प्रति सुग्रीवः कपीन्द्रः, अञ्जलिं कृत्वा, अश्रुपूरितगद्गदया वाचा, इदं वचनम् उवाच—“नाहं तस्य पापस्य राक्षसस्य वासस्थानं, न शक्तिं, न पराक्रमं, न च तस्य कुलं जानामि। किन्तु अहं सत्यं प्रतिजाने, शत्रुघ्न, दुःखं त्यज; मैथिलीं पुनः प्राप्तुं यत्नं करिष्यामि। रावणं सह अनुचरैः हत्वा, स्ववीर्यं संप्रसाद्य, त्वां शीघ्रं प्रीतिं प्राप्य करिष्यामि। पर्याप्तं एषा दुर्बलता; स्ववीर्यं स्मर। त्वादृशस्य चित्तस्य चञ्चलता न शोभते। अहमपि स्वदारवियोगसमुत्थं महद् दुःखं अनुभूतवान्, तथापि न एवं शोचामि, न च धैर्यं त्यजामि। त्वं च उत्पन्नमेतदश्रु धैर्येण निग्रहणीयम्; आर्येषु या स्थितिः, सा त्वया न परित्याज्या। आपदि, क्लेशे, भीते, प्राणान्ते वा, स्वबुद्ध्या विचिन्त्य स्थितः न पतति। परन्तु यो मूढः सदा दुर्बलतामनुगच्छति, स दुःखेन नश्यति, जलपूर्णे नौरिव। अञ्जलिं कृत्वा, स्नेहात् त्वां याचामि—स्वबलं आश्रित्य, शोकाय स्थानं मा ददः। शोकेन अनुवर्तिनः न किञ्चिद् सुखं प्राप्नुवन्ति; तेषां तेजो ह्रियते; तस्मात् त्वं न शोचनीयः। शोकाभिभूतस्य जीवितमपि अनिश्चितम्; तस्मात् राजन्, शोकं त्यक्त्वा केवलं धैर्यम् आश्रय। मित्रभावात् इदं वचनं ब्रुवे, न तु शिक्षया; सख्यं मान्यं कृत्वा न शोचनीयम्।” एवं सान्त्वितः सुग्रीवेण मधुरया वाचा, राघवः स्ववस्त्रान्तेन अश्रुपूर्णं मुखं प्रक्षालयामास। ततः सुग्रीववाक्यैः स्वभावं प्राप्य, काकुत्स्थो भगवान् सुग्रीवं परिष्वज्य इदं वचनम् उवाच—“मित्रेण प्रियहितेन यत्कर्तव्यं, यदुचितं, तत् त्वया कृतं, सुग्रीव। अद्य पुनः स्वभावमुपेतोऽस्मि, त्वया सान्त्वितः सखे; त्वादृशः सखा दुर्लभः, विशेषतः एतादृशे काले। किन्तु सर्वतो यत्नः करणीयः मैथिल्याः अन्वेषणे, तथा तस्य क्रूरस्य दुष्टात्मनः रावणस्य च। यत्कर्तव्यं मया, तत् त्वया स्वच्छन्दं उक्तव्यम्; यथा वृष्टिकाले सुप्रक्षेत्रे सर्वं तव समृद्धिं यास्यति।