सुग्रीवः रामं सम्बोध्य सस्नेहम् अवदत्—"राघव, मम वचनानि सत्यम् एव। सा सीता इन्द्रेण अपि, सर्वैः देवदैत्यैः सहापि, न शक्या क्लेशयितुं। तव भार्या, महाबाहो, विषमिश्रितं भोजनमिव, अस्पृश्यैव; शोकं त्यज, महाबाहो, अहं तव प्रियतमां शीघ्रं आनयिष्यामि। अनुमानतः निःसंशयं जानामि सा मैथिली; अहं ताम् अपश्यम्, तेन क्रूरकर्मणा राक्षसेन ह्रियमानां। सा रावणस्य अङ्के पतिता, 'राम! राम!' इति, 'लक्ष्मण!' इति च, उच्चैः क्रोशन्ती, नागपत्नीव विवर्तमाना। सा मां पर्वतस्य शृङ्गे स्थितं दृष्ट्वा, स्वं उत्तरीयं शुभानि च भूषणानि अवपातयत्। तानि भूषणानि वयं गृहीत्वा रक्षितानि; तानि अहं आनयिष्यामि, त्वं तानि परीक्षस्व।" एवं श्रुत्वा रामः प्रियं वदन्तं सुग्रीवं उवाच—"सखे, शीघ्रं तानि आनय; किमर्थं विलम्बसे?" इत्युक्तः सुग्रीवः शीघ्रं पर्वतस्य गुहां प्रविवेश, राघवस्य प्रियार्थम्। उत्तरीयं भूषणानि च गृहीत्वा, वानरः तानि रामाय दर्शयामास—"पश्य, एतानि।" रामः तानि उत्तरीयं मनोहराणि भूषणानि च गृहीत्वा, अश्रुपूरितगद्गदकण्ठः, प्रावृढ्भूतमिव चन्द्रमण्डलम्, स्थितः। सीताप्रेमसमुत्थितैः अश्रुभिः विक्लवः, "हाहा प्रिये!" इति विलप्य, धैर्यम् उत्सृज्य, भूमौ पतितः। भूषणानि पुनः पुनः हृदि स्थापयन्, दीर्घं श्वसन्, क्रुद्धः सर्प इव विवरस्थः, रामः तस्थौ। अश्रुप्रवाहेण अविरतेन, रामः सौमित्रिम् समीपे स्थितम् आलोक्य, दुःखार्तः विलपितुम् आरब्धवान्—"पश्य, लक्ष्मण, एतद् उत्तरीयं एतानि च भूषणानि, या वैदेही राक्षसेन ह्रियमाणा भूमौ न्यस्तवती। नूनम् एतत् भूषणम् सीतया हृतम्, तस्य रूपात् निश्चीयते।" एवमुक्तः रामेण, लक्ष्मणः उवाच—"न अहम् अङ्गदं जानामि, न कुण्डले; किन्तु नित्यं पादाभिवन्दनात् नूपुरम् एव वेद्मि।" ततः रामः सुग्रीवम् उवाच—"सुग्रीव, केन देशे त्वं मम प्रियां दृष्टवान्, या भीमवपुषा राक्षसेन हृता?" "सः राक्षसः कुत्र वसति, येन मम महद् दुःखम् उपनतम्? तस्मात् सर्वान् राक्षसान् हन्तुम् इच्छामि। मैथिलीं हृत्वा मां कोपयित्वा, सः नूनम् स्वस्य मृत्युद्वारम् उद्घाटितवान्। सा मम प्रिया रात्रिचरराक्षसेन कानने हृता; तं शत्रुं, येन मम प्रिया पीडिता, अद्य मे निवेदय, येन तम् यमसादनं प्रेषयिष्यामि।" एवमुक्ते, सप्तमः सर्गः आरभ्यते। दुःखार्तेन रामेण एवमुक्तः सुग्रीवः, वानरः, अञ्जलिं कृत्वा, अश्रुपूरितकण्ठः, रामं प्रत्युवाच—"न अहम् तस्य पापस्य राक्षसस्य स्थानं, न शक्तिं, न पराक्रमं, न च तस्य कुलं जानामि। किन्तु, सत्यं प्रतिजाने, रिपुघ्न, शोकं त्यज; अहं मैथिलीं पुनः तव दास्यामि यतिष्ये। रावणं च तस्य अनुचरांश्च हत्वा, स्वबलं सम्पाद्य, त्वां शीघ्रं तुष्टं करिष्यामि।" "अलं दुःखेन; स्वबलं स्मर। सा चपलता न तव योग्याः। अहम् अपि भार्यावियोगात् महद् दुःखम् अनुभूतवान्, न तु एवं शोकं करोमि, न च धैर्यं त्यजामि। उद्भूतं शोकार्तं अश्रुं धैर्येण निगृह्य, क्षात्रं क्षमां च न परित्यजेत्।" "आपदि, क्लेशे, भीते, प्राणान्ते वा, स्वबुद्ध्या धृतिमान् न प्रमुह्यति। मूढः तु शक्तिहीनः, सदा दुःखानुसारी, नावेव जले निमज्जति। अञ्जलिं कृत्वा त्वां स्नेहात् याचे—स्वबलं आश्रित्य, शोकाय अवकाशं मा ददः।" "शोकानुगाः न सन्ति सुखिनः; तेषां तेजः क्षीयते। न त्वं शोचितुम् अर्हसि। शोकेन अभिभूतस्य प्राणाः अपि सन्दिग्धाः; तस्मात् राजन्, शोकं परित्यज्य, केवलं धैर्यं आश्रय। मित्रभावात् एतानि वचनानि ब्रवीमि, न तु उपदेशाय; सख्यं पूजयित्वा, न शोचितुम् अर्हसि।" एवं मधुरैः वाक्यैः सुग्रीवेण सान्त्वितः राघवः, वस्त्रान्तेन अश्रुपूरितं मुखं प्रक्षालयामास। सुग्रीवस्य वचनेन स्वभावं पुनः प्राप्तः काकुत्स्थः, सुग्रीवं आलिङ्ग्य, इदं वचनम् अब्रवीत्—"यद् युक्तं, हितं, प्रियं मित्रेण कर्तव्यं, तत् त्वया कृतम्, सुग्रीव।" "अद्य स्वभावं पुनः प्राप्तोऽस्मि, त्वया सान्त्वितः, सखे; एवम् अपूर्वः सखा दुःखकाले लभ्यते। किन्तु, मैथिल्याः अन्वेषणाय, तस्य च दुष्टस्य रावणस्य, सर्वतो यत्नः कर्तव्यः।