राघवस्य वचः श्रुत्वा, यत्र वानरराजो वाली बाणैः विदारितः भूमौ पर्वतवत् पतितः स्यात्, सुग्रीवः तेन हितकारिणा वाक्येन परमं प्रहृष्टः अभवत्। तदा सः राघवं प्रति उत्तमानि वचनानि उवाच—"नरशार्दूल वीर! तव प्रसादेन अहम् आत्मनः प्रियतमा राज्यं च पुनः प्राप्नुयाम्। त्वं नराधिप, शत्रवे तं कुरु यथा सः पुनः मम ज्येष्ठं भ्रातरं न हिंस्यात्।" एवं सुग्रीव-रामयोः मैत्र्यविषये, सीता, वानरपतिः, रजनीचराश्च—सर्वेषां पद्मसुवर्णवह्निसदृशानि नेत्राणि एकत्रैव चपलानि अभवन्। तत्र वाल्मीकिरमायणे किंश्चित्किंश्चित् सर्गः षष्ठः आरभ्यते। पुनरपि प्रहृष्टः सुग्रीवः रघुनन्दनं प्रति उवाच—"एषः मन्त्रिसत्तमः हनुमान् तव आगमनकारणम् अपि वक्ष्यति, हे राम!" हनुमान् तु जानाति यः कारणः येन त्वं लक्ष्मणेन सह एषे वनान्तरे आगतः। तव भार्या मैथिली जनकात्मजा, राक्षसेन हृता; त्वत्तः पृथक् सा लक्ष्मणेन सह रुदती। अवसरं प्रतीक्ष्य तेन राक्षसेन जटायुः गृध्रः हतः। तव भार्याहरणकारणात् त्वं दुःखेन पीड्यसे। त्वं शीघ्रमेव तस्य दुःखस्य विमुक्तः भविष्यसि; अहम् तां नष्टां वेदवत् पुनः आनयिष्यामि। राघव, एषः मम वचनं सत्यम्; सा न शक्या क्लिश्यितुं, न इन्द्रेण न देवैः न राक्षसैः अपि सह। तव भार्या, महाबाहो, विषयुक्तान्नवत् अस्पृश्या; शोकं त्यज, महाबाहो, अहम् तव प्रियतमां आनयिष्यामि। अनुमानतः निःसंशयं जानामि सा एव मैथिली; दृष्टवान् च अहम् तां तेन क्रूरकर्मणा राक्षसेन ह्रियमानाम्। सा उन्नदन्ती 'राम! राम!' 'लक्ष्मण!' इति चक्रन्द, रावणाङ्के युधिष्ठिरपत्नीव। मां पर्वतशृङ्गे स्थितं दृष्ट्वा सा उपरिचीरं शुभानि भूषणानि च अपातयत्। राघव, तानि भूषणानि अस्माभिः गृहीतानि रक्षितानि; तानि अहम् आनयिष्यामि, त्वं तानि विज्ञास्यसि। ततः रामः सुग्रीवम् उवाच—"शीघ्रं तानि आनय, मित्र, किम् विलम्बसे?" इति। तेनोक्तः सुग्रीवः राघवस्य प्रीयमाणः शीघ्रं गिरिगुहां प्रविश्य तानि भूषणानि चीरं च आनयत्। सः तानि रामाय दर्शयन् "पश्य, एतानि," इत्युक्त्वा प्रदर्शयत्। रामः तानि भूषणानि चीरं च गृहित्वा, शोकवेगेन गद्गदकण्ठः अभवत्, मेघेन संवृतचन्द्रमिव। सीताप्रेमोद्भवाश्रुभिः पीडितः, "हाहा प्रिये!" इति विलप्य, धैर्यं विसृज्य, भूमौ पतितः। सः भूषणानि हृदि समाश्लिष्य, पुनः पुनः दीर्घं श्वसन्, क्रुद्धसर्प इव अभवत्। निरन्तराश्रुप्रवाहः सञ्जातः; सौमित्रिं समीपस्थं दृष्ट्वा, रामः शोकाकुलः विलपितुम् आरब्धवान्—"पश्य, लक्ष्मण, एतत् उपरिचीरं, एतानि भूषणानि, या वैदेही राक्षसेन ह्रियमाणा भूमौ अपातयत्। नूनम् एतद् भूषणं सीतया पतितम्, यतो रूपेण तद् दृश्यते।" एवं रामेण उक्तः लक्ष्मणः उवाच—"न अहम् कटकानि न कुंडलानि च जानामि; किन्तु पादाभिवन्दनात् नित्यं नूपुरौ विज्ञायते।" ततः राघवः सुग्रीवम् उवाच—"कस्मिन् देशे त्वया मम प्रिया दृष्टा, या राक्षसेन विकृतरूपेण हृता?" सः राक्षसः यस्य कृते मम महद् दुःखम् उपपन्नम्, सः कुत्र वसति? तं अहम् सर्वान् राक्षसान् नाशयिष्यामि। मैथिलीं हृत्वा मां क्रोधितम् कृत्वा, सः स्वमृत्युद्वारं निश्चितम् उद्घाटितवान्। या रजनीचरः तव प्रियाम् अपहृत्य तां पीडितवान्, सः कः शत्रुः? तं अद्य मे कथय, येन अहम् तं यमस्य समीपं प्रेषयिष्यामि। इति सप्तमः सर्गः आरभ्यते। तत्र शोकाकुलं रामं प्रति सुग्रीवः अञ्जलिं कृत्वा, अश्रुपूरितकण्ठः, इदं वचनम् उवाच—"न अहम् तस्य पापराक्षसस्य वासस्थानम्, न शक्तिं, न वीर्यं, न वंशं जानामि। किन्तु निःसन्देहं प्रतिजाने, शत्रुनाशन, त्वं शोकं त्यज; अहम् प्रयत्नं करिष्यामि, यथा त्वं मैथिलीं पुनः प्राप्नुयाः।" रावणं च तस्य अनुचरान् च हत्वा, स्वबलं तृप्त्वा, त्वं शीघ्रं संतुष्टः स्याः इति अहम् प्रयत्नं करिष्यामि। पर्याप्तं एषः दुर्बलभावः; स्ववीर्यं स्मर। एषा चित्तचञ्चलता तव युक्ता नास्ति। अहम् अपि स्वपत्नीवियोगात् महद् दुःखम् अनुभूतवान्, न च एवं शोकं करोमि, न च धैर्यं त्यजामि। त्वं यः उत्तमः, तेन धैर्येण जातम् अश्रु निगृह्य, धैर्यं क्षमां च न परित्यजेत्। आपदः, क्लेशे, भयस्य वा अन्ते, स्वबुद्ध्या धृतिमान् न निमज्जति। किन्तु यो मूढः सदा दुर्बलतां अनुसरति, सः अशक्तः शोकसागरे निमज्जति, जलपूर्णे नौकावद्।