चन्दनतरुकान्तारमेकशाखां पुष्पितां रमणीं दृष्ट्वा, तदा हृष्टः सुग्रीवः सुमधुरया स्निग्धया च वाचा रामं प्रहर्षेण सम्बोधितवान्। तस्य नेत्रे प्रमोदेन सन्तप्ते, स रामं प्राञ्जलिः संबोधितवान् – “राम, मया अन्यायेन पीडितोऽस्मि, भीतभावेन अत्र वनान्तरे विचरामि। मम भार्या हृता, अहं च भीतः दुर्गमेषु स्थलेषु शरणं विचिन्वन् अस्मि; एवं भयभीतः चिन्तायुक्तश्चात्र वसामि। मम भ्राता वालिना अन्यायेन पीडितः अस्मि, तेन सह वैरं मे, राम; तस्माद् भीतस्य मे, महाबाहो, त्राणं दातुमर्हसि। काकुत्स्थ, त्वया तद् एव कर्तव्यम्, यथा अहं पुनर् न वालिनः भीतः स्याम्।” एवं वदति सुग्रीवे, धर्मात्मा दयालुश्च रामः प्रहृष्टः प्रत्युवाच। काकुत्स्थः सुग्रीवम् इव स्मयमानः उवाच – “सख्युः फलप्रदः सखा इति अहं जानामि, महाकपि। तव भार्याहरणकर्तारं वालिनं अहं हनिष्यामि; मम एते तीक्ष्णबाणाः सूर्यसङ्काशाः कदाचित् न विफलाः। स दुष्टबुद्धिः वालिः, शरैः गृध्रपक्षैः इन्द्राशनिसदृशैः शीघ्रं निपातितः भविष्यति। तीक्ष्णाग्राः समाहिताः कोपिताः सर्पसमा ये बाणाः, तैः अद्य त्वं वालिनं पतितं पश्यसि। शरैः विद्धः वालिः भूमौ पर्वतसङ्घातवत् क्षिप्तः शयिष्यते।” एवमुक्त्वा राघवस्य हितवचनं श्रुत्वा, सुग्रीवः अतीव प्रमुदितः सत्त्वश्रेष्ठं वाक्यमुवाच – “त्वदनुग्रहेण, नरसिंह, वीर, प्रियाम् अपि राज्यं च लभेय; त्वं नराधिप, मम रिपोः तादृशं कुरु यथा पुनः स मे अग्रजं न बाधेत।” एवं सुग्रीवरामयोः सख्ये, सीता, कपिपुङ्गवः, रजनिचराश्च—सर्वेषां तेषां पद्मकाञ्चनवह्निसदृशनेत्राणां स्पन्दनं जातम्। एतस्मिन्नन्तरे, कीष्किन्धाकाण्डस्य षष्ठः सर्गः श्रोतव्यः। पुनः प्रमुदितः सुग्रीवः राघवं रघुकुलानन्दनं प्रीत्या उवाच – “एष मे मन्त्रिसत्तमः हनूमान्, राम, सर्वं वक्ता। हनूमान् जानाति किमर्थं त्वं लक्ष्मणेन सह अरण्ये एकाकिना वससि। तव भार्या मैथिली जनकात्मजा राक्षसेन हृता; सा च विवशा लक्ष्मणेन सह अरोदत्। स अवसरं प्रतीक्ष्य, स राक्षसः जटायुषं गृध्रं हत्वा, तव भार्याहरणकारणेन त्वां दुःखमाविशत्। त्वं शीघ्रं तस्य दुःखस्य विमुक्तो भविष्यसि; अहं तां नष्टां वेदवत् पुनः आनयिष्यामि।” ततः हनूमान् रामं प्रति उवाच – “राघव, मम वचनं सत्यम्; सा मैथिली न देवानामिन्द्रस्य वा, नासुराणां संयुगेनापि क्लेशं सहिष्यते। तव भार्या, महाबाहो, विषयुक्तान्नमिव, अन्यैः स्प्रष्टुं न शक्या; दुःखं त्यज, अहं तव प्रियतमानां आनयिष्यामि। अनुमानतः निःसंशयं जानामि सा मैथिली; अहं तां राक्षसेन दुष्कर्मणा ह्रियमानां दृष्टवान्। सा राम रामेति लक्ष्मण इति च उच्चैः क्रोशन्ती रावणस्याङ्के यता नागपत्नी विवर्तते। माम् गिरिशिखरे स्थितं दृष्ट्वा, सा उपरिचीरं शुभानि भूषणानि च प्राक्षिपत्। राघव, तानि भूषणानि मया गृहीतानि; तानि अहं आनयिष्यामि, त्वं तानि अभिजानीयाः।” रामः सुग्रीवम् उवाच – “शीघ्रं मित्र, तानि आनय; किमर्थं विलम्बसे?” एवं उक्तः सुग्रीवः शीघ्रं गिरिगह्वरं प्रविश्य, राघवस्य प्रीत्यर्थं तानि उपरिचीरं भूषणानि च आदाय, रामाय दर्शयन् उवाच – “पश्यैतानि।” तदा रामः तानि वस्त्राणि भूषणानि च गृहित्वा, प्रियतया बाध्यमानः अश्रुभिः, प्रच्छन्नचन्द्रमिव मेघैः, विवर्णः अभवत्। सीतास्नेहान्महान् अश्रुपातः संजातः; “हा प्रिये!” इति विलपन्, संयमं त्यक्त्वा भूमौ निपपात। भूषणानि हृदि स्थापयित्वा पुनः पुनः दीर्घं श्वसन्, भुजग इव क्रुद्धः विवरस्थः, रामः अश्रुपातेन सन्तप्तः सौमित्रिं समीपस्थितं दृष्ट्वा शोकाकुलः विलपितुम् आरब्धवान्। “पश्य लक्ष्मण, एतद् उपरिचीरं एतानि भूषणानि च, वैदेह्या राक्षसेन ह्रियमानया भूमौ क्षिप्तानि। नूनम्, एतद् भूषणं सीतया ह्रियमानया तृणेषु भूमौ पतितम्; रूपतः तद् एव दृश्यते।” एवं रामेण उक्तः लक्ष्मणः उवाच – “नाहं केयूरौ न च कुण्डले जानामि; पादाभिवन्दनात् तु नित्यं नूपुरौ जानामि।” ततः राघवः सुग्रीवम् उवाच – “सुग्रीव, केन देशे त्वया मम प्रिया दृष्टा, या राक्षसेन भीषणरूपेण हृता? स राक्षसः कुत्र वसति, येन मम महद् दुःखं कृतम्? तस्माद् अहं सर्वान् राक्षसान् नाशयिष्यामि। मैथिल्याः हरणेन माम् कोपयित्वा, स नूनम् मृत्युद्वारम् उद्घाटितवान्। मम प्रिया या वनात् रजनिचरेण बलात् हृता, ताम् आज्ञापय कः स शत्रुः, यं अहं यमस्य समीपं प्रेषयिष्यामि।” एवं सप्तमः सर्गः श्रोतव्यः।