सुग्रीवः तदा शाखां प्रसार्य रामेण सह उपाविशत्। ततो हनूमान्, पवनपुत्रः, हर्षपूर्णः सौमित्रये सुगन्धिपुष्पितस्य चन्दनद्रुमशाखां समर्पयामास। तस्यां शाखायां उपविश्य, हृष्टः सुग्रीवः मृदु मधुरया वाचा रामं प्रीत्या सम्बोधितवान्। सः हर्षेण आविष्टनेत्रः रामं इदं वचनम् अवदत्— "राम, अहं अन्यायेन पीडितः भयभीतः च अस्मिन्कण्टकवने विचरामि। मम भार्या हृता, अहं च भीतः अस्मि, शरणं च इह गमितः। एवं भयभीतः चिन्तया च पीडितः अत्र वसामि। "मम भ्राता वालिना अन्यायेन दुःखितः, तेन सह वैरम् अस्ति, हे राम। महाबाहो, त्वत्तः अहं त्राणं याचे, वालिनः भीतिः मां पीडयति। काकुत्स्थ, त्वं मम कृते तथा आचर कि अहं पुनः न भीतो भूयासम्।" इति उक्ते, धर्मात्मा, करुणया युक्तः, दीप्तिमान् रामः प्रत्युवाच। रामः सौम्यस्मितेन वदननेन सुग्रीवम् इदं वचनम् अब्रवीत्— "महाकपे, अहम् एवमेतत् जानामि, यः मित्रं सः उपकारफलदः भवति। तव भार्याहरणकर्तारं तं वालिनं अहं हनिष्यामि। मम एते तीक्ष्णबाणाः सूर्यसङ्काशाः, कदापि विफलाः न भवन्ति। स तु दुष्टबुद्धिः वालिः शीघ्रं बाणैः पतिष्यति, गृध्रपक्षैः आवृतैः, इन्द्राशनिसदृशैः। तीक्ष्णाग्रैः समाहितैः क्रुद्धसर्पसमैः बाणैः अद्य त्वं पश्यसि यथा वालिः निपातितः भवति। बाणैः विदारितः वालिः भूमौ पर्वतसङ्काशः पतितः भविष्यति।" एवं हितं वचनं राघवस्य श्रुत्वा, सुग्रीवः अतीव तुष्टः सन्, उत्तमं वाक्यम् उवाच— "नरशार्दूल, वीर, तव प्रसादेन अहं पुनः प्रियतमा च राज्यं च प्राप्नुयाम्। नरपतिश्रेष्ठ, त्वं तस्य रिपोः प्रति एवं कुरु, यथा सः पुनः मम अग्रजं न हिंस्यात्।" एवं सुग्रीवरामयोः सख्यस्य विषयः, सीता, वानरपतिः, रजनीचराश्च—सर्वेषां पद्मसुवर्णवह्निसदृशनेत्राणि एकत्र कम्पन्ते स्म। इदानीं कीशकिण्धाकाण्डस्य षष्ठः सर्गः शृणु। पुनः हृष्टः सुग्रीवः राघवं रघुकुलानन्दनं प्रति उवाच— "एष पृष्ठ्यां मन्त्रिसत्तमः हनूमान्, राम, सर्वं तव आगमनकारणं वक्ष्यति।" हनूमान् तव वनवासस्य कारणम् जानाति, यः त्वं सौमित्रिणा सह एकान्ते वने वससि। तव भार्या मैथिली जनकात्मजा, राक्षसेन हृता; त्वत्तः पृथक् सा शोचन्ती, लक्ष्मणेन सह शोकाकुला आसीत्। अवसरमवलम्ब्य, सः राक्षसः जटायुषं गृध्रं हत्वा, तव भार्याहरणदुःखेन त्वां दुःखितं कृतवान्। शीघ्रं त्वं भार्यावियोगजनितात् शोकात् विमुक्तः भविष्यसि; अहं नष्टां वेदवदुपलभ्य ताम् आनयिष्यामि। राघव, मे वचनं सत्यम्; सा देवैः सुरैः असुरैः वा न बाध्या। तव भार्या, महाबाहो, विषमिश्रभोजनसमा—अस्पृश्या; शोकं त्यज, महाबाहो, अहं तव प्रियतमां आनयिष्यामि। अनुमानतः निःसंशयं जानामि सा मैथिली; तां राक्षसेण क्रूरकर्मणा ह्रियमानां दृष्टवान्। सा उच्चैः 'राम! राम!' 'लक्ष्मण!' इति चक्रन्द, रावणस्य अङ्के पतन्ती, इव सर्पपत्नी। मां पर्वतशृङ्गे स्थितं दृष्ट्वा, सा उपरिचीरं शुभानि भूषणानि च न्यपातयत्। राघव, तानि भूषणानि अस्माभिः गृहीतानि रक्ष्यन्ते; अहं तानि आनयामि, त्वं तानि अभिज्ञासि। तदा रामः स्नेहपूर्वकं सुग्रीवम् उवाच— "श्रीमान्, शीघ्रं तानि आनय, किम् विलम्बसे?" इति। सुग्रीवः ततः शीघ्रं गिरिगुहां प्रविश्य, राघवस्य तुष्ट्यै तानि उपरिचीरं भूषणानि च जग्राह। सः वानरः तानि रामाय दर्शयन्, "पश्य, एतानि," इति अवदत्। तानि वस्त्राणि भूषणानि च गृह्य, रामः अश्रुपूर्णः अभवत्, इव मेघेन आवृतश्चन्द्रः। सः सीतायाः स्नेहजनितैः अश्रुभिः व्याकुलः, "हन्त प्रिये!" इति विलपन्, धैर्यं त्यक्त्वा भूमौ पतितः। तानि उत्तमभूषणानि हृदि पुनः पुनः उपगृह्य, दीर्घं निश्वस्य, इव कोपितः सर्पः विवरे, रामः अव्याहताश्रुपातेन सौमित्रिं समीपे पश्यन् शोकवशात् विलपितुम् आरब्धवान्। "पश्य, लक्ष्मण, एतत् उपरिचीरं एतानि च भूषणानि, यानि वैदेह्या राक्षसेण ह्रियमानया भूमौ निक्षिप्तानि। नूनम् एतत् भूषणं सीतया ह्रियमानया तृणेषु भूमौ पतितम्, तस्य रूपात् ज्ञायते।" इति रामेण उक्तः, लक्ष्मणः उवाच— "न अहं केयूरौ जानामि, न च कुण्डले; पदनूपुरौ तु अहं जानामि, यतः सदा पादाभिवन्दनात्।" ततः राघवः सुग्रीवम् इदं वचनम् उवाच— "सुग्रीव, कस्यां दिशि त्वं मम प्रियां हृतां राक्षसेन विकृताकारेण दृष्टवान्? सः राक्षसः कुत्र वसति, येन मे महद् दुःखम् उपपादितम्? तस्य कृते अहं सर्वान् राक्षसान् विनाशयिष्यामि। मैथिल्या हरणेन च मां कोपयित्वा, सः स्वस्य मृत्युद्वारं उद्घाटितवान्। मम प्रिया वनात् रजनीचरः हृत्वा यः तां पीडितवान्, तं रिपुं, हे वानरेश्वर, अद्य मे वद, यं अहं यमसदनं प्रापयिष्यामि।