एवमुक्त्वा सुग्रीवः रामं प्रति सस्मार—"महदिदं मान्यं लाभश्च मम, यन्मम मैत्रीं काङ्क्षसि, आर्य, कपिमात्रेण सह। यदि मम सौहार्दं तव रोचते, पश्य, एष मे बाहुः प्रसारितः, हस्तं पाणिना संधत्ताम्, दृढं च सौहृद्बन्धनं स्थाप्यताम्।" इति। सुग्रीवस्य सुवचः श्रुत्वा, रामः प्रमुदितहृदयः स्वेन हस्तेन सुग्रीवस्य हस्तं गृहीत्वा, हर्षपूर्णः तेन सह मैत्रीमालिङ्गनं चकार। ततः सुग्रीवः मैत्रीमालिङ्गनं कृत्वा रामं दृढं समालिङ्ग्य, हनूमान् रिपुं विजित्य, तपस्विरूपं त्यक्तवान्। स्वकीयेन रूपेण हनूमान्, द्वौ अरणी समुत्पाद्य, तेजस्विनं वह्निं प्रज्वाल्य, पुष्पैः पूजयामास। ततः स महाकपिः हर्षेण वह्निं मध्ये स्थाप्य, उभौ रामसुग्रीवौ तं वह्निं प्रदक्षिणं कृत्वा प्रणम्य, मैत्रीबन्धनं प्रविश्य, हर्षपूर्णहृदया उभौ परस्परं निरीक्ष्य न तृप्तिं लेभाते—"त्वं मम प्रियः सखा, अद्य प्रभृति दुःखं च सुखं च एकं भवति।" सुग्रीवः प्रमुदितः रामं प्रति वचः प्रोवाच; ततः पुष्पितं गरुडद्रुमस्य शाखां छित्वा, तां शाखां प्रसार्य रामेण सह उपविशत्। तदा हनूमान्, वातात्मजः, हर्षेण लक्ष्मणाय चन्दनद्रुमस्य पुष्पितां शाखां दत्तवान्। सुग्रीवः प्रमुदितः मधुरं मृदु वचनं प्रोवाच। आनन्दबाष्पपलितलोचनः स रामं उवाच—"राम, मया अन्यायेन पीडितः अहम्, भीतेन अत्र विचरामि। मम भार्या हृता, अहं च भीतः अस्मिन्कटौ वने शरणं प्रार्थयन् वसामि; भयभीतः च चिन्तितः च अस्मि। भ्रात्रा वालीना अन्यायेन पीडितः, तेन च वैरं मम, राम; त्वं महाबाहो, वालिनः भयात् माम् अभयम् कुरु, भयार्तं माम्। काकुत्स्थ, त्वं यथा मम पुनः न भयम् स्यात् तथा कर्तव्यम्।" एवं उक्ते, धर्मात्मा करुणावान् रामः सुग्रीवाय प्रत्युवाच। काकुत्स्थः सस्मितमिव सुग्रीवम् उवाच—"सखा हि सः यः उपकारफलदः स्यात्, एष धर्मः। अहं तव तां भार्यां हृतां वालिनं हनिष्यामि; मम सूर्यसङ्काशाः तीक्ष्णाः बाणाः न कदापि व्यर्थाः। तस्मिन् दुष्टबुद्धौ वालौ शराः शीघ्रं पतिष्यन्ति, वज्रसन्निभा गृध्रपक्षधारिणः। तीक्ष्णाग्राः, समाहिताः, कोपिताः इव सर्पाः, अद्य त्वं पश्यसि तीक्ष्णशरैः निपातितं वालिनं। बाणैः विदारितः वाली भूमौ पर्वतवत् पतिष्यति।" एवमुक्त्वा राघवस्य हितं वचः श्रुत्वा, सुग्रीवः परमप्रीतः तं प्रवरं वाक्यं अब्रवीत्—"नरव्याघ्र, वीर, तव प्रसादात् मम भार्या च राज्यं च लभेय; नराधिप, मम शत्रोः प्रति तथा कुरु, यथा सः पुनः न कदापि ज्येष्ठभ्रातरं पीडयेत्।" एवं सुग्रीव-रामयोः मैत्रीबन्धने सति, सीता, वानराधिपः, राक्षसाः च—सर्वेषां पद्मसुवर्णाग्निसदृशनेत्राणां एकत्रैव कम्पनं जातम्। शृणुत, इदानीं वाल्मीकीयस्य श्रीरामायणस्य किष्किन्धाकाण्डस्य षष्ठः सर्गः प्रवर्तते। पुनः प्रमुदितः सुग्रीवः राघवं रघुवंशस्य आनन्दं प्रति उवाच—"एष मुख्यः मन्त्रिणां हनूमान् तव, राम, सर्वं वक्ता।" हनूमान् जानाति यदर्थं त्वं लक्ष्मणेन सह अस्मिन् निर्जनवने वससि। तव भार्या मैथिली जनकात्मजा राक्षसेन हृता; त्वत्तः पृथक् सा रुदती विवेकिना लक्ष्मणेन सह आसीत्। अवसरं प्रेक्ष्य सः राक्षसः जटायुषं गृध्रं हत्वा, तव भार्याहरणकारणात् त्वं दुःखमुपागतः। त्वं शीघ्रं तस्याः वियोगजनितात् शोकात् विमुक्तः भविष्यसि; अहं तां नष्टां वेदवत् पुनः आनयिष्यामि। राघव, एष मे सत्यं वचनं विद्धि; सा इन्द्रेण अपि, सुरासुरैः अपि न शोचनीयाः। तव भार्या, महाबाहो, विषमिश्रं भोजनमिव—अस्पृश्यैव; त्यज शोकं, महाबाहो, अहं तां तव प्रियतमां आनयिष्यामि। अनुमानतः निश्चित्य जानामि सा मैथिली; अहं दृष्टवान् तां राक्षसेन दुष्कर्मणा ह्रियमानां। सा उच्चैः 'राम! राम!' 'लक्ष्मण!' इति चक्रन्द, रावणस्याङ्के पतन्ती, सर्पपत्नीव। माम् अदृष्ट्वा, पर्वतशिखरे स्थितं, सा उपरिचीरं शुभानि भूषणानि च न्यपातयत्। राघव, तानि भूषणानि मया गृहीतानि; अहं तानि आनयामि, त्वं तानि अभिजानीहि।" ततश्च रामः सुग्रीवाय मधुरं वचः प्रोवाच—"शिग्रं तानि आनय, सखे, किम् विलम्बसे?" इति। सुग्रीवः ततः शीघ्रं गिरिगुहां प्रविश्य, राघवस्य प्रियकामः, तानि उपरिचीरं भूषणानि च आदाय रामाय दर्शयामास—"एतानि पश्य," इति। रामः तानि वस्त्राणि भूषणानि च गृहीत्वा, बाष्पसम्बद्धगद्गदः, मेघेन संवृतचन्द्रमिव, स्नेहात् अश्रुभिः सन्तप्तः, "हा प्रिये!" इति उच्चैः क्रन्दन्, धैर्यं विसृज्य, भूमौ न्यपतत्। पुनः पुनः तानि उत्तमभूषणानि हृदि स्थापयन्, दीर्घं निश्वस्य, विवरस्थसर्प इव कोपितः, रामः सन्तप्तः बभूव।