हनुमान्, पवनसुतः, पर्वतसामन्यबलसम्पन्नः, कीर्तिमान् च, तदानीं रामलक्ष्मणाभ्यां सहितः शुभे चित्ते हृष्टः प्रस्थितवान्। स ऋश्यमूकात् निर्गत्य मलयगिरिं जगाम, तत्र च वानरराजाय सुग्रीवाय तौ वीरौ राघवौ आगतम् इत्याख्यातवान्। "एष रामः प्राज्ञः स्थिरवीर्यश्च भ्रात्रा लक्ष्मणेन सह आगतः, स च धैर्ये स्थिरः सत्यधृतिः। इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः रामो दशरथस्य धर्मज्ञस्य पित्राज्ञापालनपरस्य पुत्रः। तेन राजसूयाश्वमेधयज्ञैः सम्यगग्नयः तर्पिताः, सहस्रशः गावः दत्ताः च। स महात्मा वनवासे स्थितः सन् रावणेन भार्याहरणं प्राप्तः, अधुना तव शरणमागतः। रामलक्ष्मणौ तौ भ्रातरौ तव सख्यं काङ्क्षन्तौ सत्कर्तव्यौ, तौ पूजय, यावतौ अर्चनीयतमौ।" एवं हनुमतः वचः श्रुत्वा सुग्रीवः वानराधिपः सुसंस्कृतः स्नेहेन रामं प्रत्युवाच। "त्वं धर्मनिष्ठः तपोनिष्ठः सर्वेषु स्नेहशीलश्च, हनुमता मम तव गुणाः यथार्थतया निवेदिताः। अतः मम मह्यं महत् मान्यं च लाभं च यत् त्वं मयि वानरे सख्यं इच्छसि। यदि मम सख्यं तव रोचते, एष मम बाहुः प्रसारितः, पाणिं पाणिना संधत्ताम्, मैत्रीबन्धनं दृढीकृत्य।" सुग्रीवस्य वाक्यं श्रुत्वा रामः हृष्टचित्तः स्वहस्तेन सुग्रीवस्य हस्तं गृहीत्वा स्नेहपूर्वकं मैत्रीं स्थापयामास। स्नेहबन्धनं पालयन् सुग्रीवः रामं ससङ्गतया आलिङ्ग्य हृष्टः, ततः हनुमान् तपस्विरूपं त्यक्त्वा स्वेन रूपेण अग्निं प्रज्वालयामास। स्वरूपस्थः स काष्ठाभ्यां अग्निं उत्पाद्य पुष्पैः तं ज्वलन्तमग्निं पूजयामास। स हृष्टः तं ज्वलन्तमग्निं मध्ये स्थाप्य, उभौ तं प्रदक्षिणम् अभिगम्य पूजां कृतवन्तौ। एवं सुग्रीवः रामश्च मैत्रीमुपेत्य, हर्षपूर्णचित्तौ परस्परं निरीक्ष्य तृप्तिं न लेभाते। "त्वं मे प्रियसखाः, अधुना सुखदुःखं नौ समं भविष्यति," इति। सुग्रीवः हृष्टः रामायोवाच, ततः गरुडद्रुमस्य पुष्पशाखां छित्वा तां प्रसार्य रामेण सह उपविशत्। तदा हनुमान् वेगवान् लक्ष्मणाय चन्दनद्रुमशाखां पुष्पसमृद्धां समर्पयामास। सुग्रीवः प्रमुदितः सौम्यं मधुरं च वचनं प्रोवाच। स हर्षबाष्पाकुललोचनः राममुवाच—"राम, अहं अन्यायेन पीडितः, भयार्तः इह विचरामि। मम भार्या हृता, अहं च भीतः अस्मिन्वने शरणं प्रपन्नः, दुःखितः च अस्मि। भ्रात्रा वालिना अन्यायेन पीडितः अस्मि, राम, त्वं मे वालिनः भयात् अभयदः भव, दुःखितः अस्मि। काकुत्स्थ, त्वं कुरु यथा अहं वालिनः न भीतः स्याम्।" इति उक्ते, रामः धर्मात्मा दयालुः च प्रकाशमानः स्मितवत् सुग्रीवमुवाच—"सखे, मित्रं नाम सहाय्यफलप्रदः, अहं जानामि। अहं तं वालिनं, यः तव भार्यां हृतवान्, हनिष्यामि; मम तेजस्विनः तीक्ष्णबाणाः सूर्यसमानाः कदापि न विफलाः। स दुर्मेधाः वालिः शरैः शिग्रं पतिष्यति, ये शरभृताः इन्द्रवज्रसदृशाः। तीक्ष्णाग्राः ऋजुपर्वणः कोपिताः सर्पसदृशाः बाणाः तं वालिनं अद्य पातयिष्यन्ति। शरैः विद्धः वालिः भूमौ पर्वतसमूहवत् पतिष्यति।" इति राघवस्य हितमुक्तं श्रुत्वा सुग्रीवः अतिप्रीतः सन्मतम् इदमुवाच—"नरशार्दूल वीर, तव प्रसादेन प्रियतमा भार्या राज्यं च पुनः प्राप्नुयाम्। त्वं नरपतिश्रेष्ठ, मम रिपोः कृते कुरु यथासौ पुनः मे ज्येष्ठं भ्रातरं न हिंस्यात्।" एवं सुग्रीवस्य रामस्य च मैत्रीसम्बन्धे सीता, वानरपति, राक्षसाश्च—सर्वेषां नेत्राणि पद्मसुवर्णवन्हिसदृशानि एकत्र कम्पन्ते। इदानीं कीश्विन्धाकाण्डे वाल्मीकिरामायणे षष्ठः सर्गः शृणु। पुनः हृष्टः सुग्रीवः राघवं रघुकुलोत्सवम् उवाच—"एष मन्त्रिसत्तमः हनुमान् तव आगमनस्य कारणं वक्ष्यति।" हनुमान् रामं प्रति अवदत्—"त्वं लक्ष्मणेन सह अस्मिन निर्जने वने आगतः, कारणं मया ज्ञातम्। तव भार्या मैथिली जनकात्मजा राक्षसेन हृता, सा च लक्ष्मणेन सह विलपन्ती विचिन्त्यते। तस्मिन् अवसरं प्रतीक्ष्य तेन राक्षसेन जटायुः गृध्रः निहतः; तव भार्याहरणकारणात् त्वं दुःखेन पीडितः। त्वं शीघ्रं दुःखात् विमुक्तो भविष्यसि; अहं तव प्रियतमां यथा नष्टं वेदं पुनः प्राप्नोति, तथा आनयिष्यामि।" "राघव, मम वचनं सत्यम् अवगच्छ; तां सीतां इन्द्रेण देवैः राक्षसैः वा सह न कोऽपि क्लिशयितुं शक्नोति। तव भार्या, महाबाहो, विषयुक्तान्नवत् अस्पृश्या; दुःखं त्यज, महाबाहो, अहं तव प्रियतमां त्वाम् आनयिष्यामि।" एवं वाल्मीकिरामायणे कीश्विन्धाकाण्डे पञ्चमः षष्ठश्च सर्गः समाप्तः।