रामः तदा कौशिकमृषिं समीपं दृष्ट्वा पर्वतस्य निकटस्थं मेघसमानवर्णं वृक्षसमूहं ददर्श। तस्य वृक्षसमूहस्य सौन्दर्यं, मृगैः क्रीडितं, विविधैः पक्षिभिः मधुरस्वनैः शोभितं च, रामस्य मनसि महोत्सुकता उत्पन्ना। सः स्नेहपूर्वकं महर्षिं पप्रच्छ—“कस्याश्रमः अयम्? अस्मिन अश्रमे तव यज्ञविघ्नाय तैः ब्रह्मघ्नैः पापात्मभिः राक्षसैः आगमनं कुतः अभवत्? कस्य इयं रम्यभूमिः, येन तव यज्ञकर्मणि विघ्नः कृतः?” तत्पश्चात्, वाल्मीकिमुनिना रामायणस्य बालकाण्डे एकोनत्रिंशः सर्गः प्रवृत्तः। रामस्य प्रश्नानन्तरं तेजस्वी विश्वामित्रः तस्य असीमस्य विषयस्य कथनं आरभत्। सः रामाय उवाच—“इह विष्णुः, देवैः पूजितः, बहूनि वर्षाणि शतशः युगानि च स्थितवान्। तत्र कश्यपः अग्निसमप्रभः अदित्या सह तेजसा दीप्तः अभवत्। भगवती अदितिः सह कश्यपः सहस्रवर्षपर्यन्तं दिव्यं व्रतम् आस्थाय, मधुसूदनं वरदं स्तुतवन्तः। कश्यपः तपसा तुष्टः, हरिं दृष्टवान्—‘त्वं तपसः स्वरूपः, तपसः समुच्चयः, तपसः मूर्तिः, तपसः तत्त्वं। मम तपसा त्वां पश्यामि।’ तस्य देहं दृष्ट्वा कश्यपः जगदेकं तत्र अवलोकयत्—‘त्वं अनादिः, अनिर्वचनीयः, शरणं ते गृहीतवान्।’ हरिः तुष्टः कश्यपं पापमुक्तं संबोधितवान्—‘वरेच्छ, शुभं ते भवतु; त्वं वरार्थी, प्रियः मम।’ ततः कश्यपः उवाच—‘अदितिः, देवाः, अहं च एकत्र वरं याचामः।’ सः पुनः हरिं प्रार्थयत्—‘त्वं वरदः, तुष्टः; अयं मुनिः पापरहितः मम पुत्रः अदित्याः च पुत्रः भवतु। त्वं इन्द्रस्य अनुजः, असुरनिषूदनः; देवाः दुःखिताः तव साहाय्यम् इच्छन्ति।’” ततः वाल्मीकिना रामायणस्य त्रिंशः सर्गः आरभ्यते। तदा तौ नरश्रेष्ठौ रामलक्ष्मणौ, स्थानकालविज्ञौ, वाक्यकुशलौ, कौशिकमुनिं इदं प्रष्टवन्तौ—“भगवन्, रात्रिचराणां राक्षसाणां रक्षणकालः कः? तं कालं वद, यथा तं न विहन्याम।” ककुत्स्थसुतौ युद्धोत्सुकौ शीघ्रं प्रष्टवन्तौ; सर्वे ऋषयः तौ राजकुमारौ प्रहृष्टाः स्तुतवन्तः। विश्वामित्रः उक्तवान्—“अद्य आरभ्य षड्रात्रपर्यन्तं राघवौ रक्षिता भवितव्यम्; मुनिः व्रतं समारम्भ्य मौनं स्थापयिष्यति।” तयोः वचनं श्रुत्वा, दीप्तौ राजकुमारौ षड्रात्रं जाग्रतः, आश्रमं रक्षितवन्तौ। तौ शूरौ धनुर्विद्याविशारदौ, महर्षिं विश्वामित्रं शत्रुनाशकं जाग्रतः रक्षितवन्तौ। षष्ठे दिवसे, तस्मिन्नेव काले, रामः सौमित्रिं उवाच—“सावधानः भव।” रामः युद्धोत्सुकः वदन्, यज्ञवेदिः दीप्तिमती अभवत्, आचार्यैः, ऋत्विग्भिः, पुरोहितैः च सहितः। वेदिः कुशैः, स्रुवैः, पात्रैः, पुष्पसमूहैः च शोभिता, विश्वामित्रेण, ऋत्विग्भिः च सह दीप्तिमती अभवत्। यज्ञः विधिपूर्वकं मन्त्रैः च प्रवृत्तः; तदा आकाशे भीषणः शब्दः अभवत्। मेघः आकाशं व्याप्य, वर्षाकाले यथा दृश्यते, तद्वत् राक्षसौ मायया आकाशे आविशत्। मारीचः सुबाहुः च सह अनुयायिभिः, मेघगर्जनसमानदृढौ, रक्तधाराभिः यज्ञवेदिं आवृतवन्तौ। रामः वेदिं रक्तधारया प्लुतां दृष्ट्वा, शीघ्रं आकाशे तान् राक्षसान् ददर्श। तौ सहसा पतन्तौ दृष्ट्वा, कमलनयनः रामः लक्ष्मणं उवाच—“पश्य लक्ष्मण, एतान् पापकर्मणः राक्षसान्, मानवास्त्रेण वायुगतमेघानिव विक्षिप्यिष्यामि। कर्तुं शक्यं, न संशयः; तथापि एतान् मारयितुं न शक्नोमि।” इति उक्त्वा, रामः शीघ्रं धनुः सज्जीकृतवान्। ततः उत्तमवीर्यः दीप्तिमान् राघवः, क्रोधात् मारीचस्य उरः मानवास्त्रं प्रक्षिप्तवान्। तेन दिव्यास्त्रेण मारीचः शतयोजनदूरं समुद्रतरंगेषु निष्किप्तः। मारीचं मूर्च्छितं, शरस्य शीततेजसा पीडितं, भ्रमन्तं दृष्ट्वा रामः लक्ष्मणं उवाच—“पश्य लक्ष्मण, मानवास्त्रं मनुना रचितं तं मोहितवान्, दूरं नीतवान्, न तु जीवितं हर्तुम्।” अन्यानपि राक्षसान्—यज्ञविघ्नकर्तारः, रक्तपानकः, निर्दयः—रामः हन्तुम् उद्यतः अभवत्। लक्ष्मणं प्रति इदं दर्शयन्, रघुनन्दनः अग्न्यस्त्रं गृहीत्वा सुबाहोः उरः प्रक्षिप्तवान्; सुबाहुः भूमौ पतितः। राघवः वायव्यास्त्रं गृहीत्वा अन्यान् राक्षसान् नाशितवान्, ऋषयः हृष्टाः अभवन्।