हनूमान्, महाबलशाली कपिराजपुत्रः, भिक्षुरूपं परित्यज्य स्वं कपिरूपं पुनरधिगम्य, रामलक्ष्मणौ वीर्यवन्तौ स्वपीठे समारोप्य शीघ्रं प्रस्थितवान्। स वायुसूनुः पर्वतसन्निभबलसम्पन्नः, कीर्तिमान् दक्षः च, हृष्टमनाः शुभे नियते मनसि, तौ राघवौ सह रामेण लक्ष्मणेन च स्वपीठे स्थापयित्वा गत्वा ऋश्यमूकात् मलयपर्वतं प्रति जगाम्। तत्र स हनुमान् वालिप्रतापश्लाघ्यं कपिराजं सुग्रीवं दृष्ट्वा राघवयोरागमनं न्यवेदयत्। 'एष रामः, महाबुद्धिः दृढवीर्यः, भ्रात्रा लक्ष्मणेन सहितः समागतः। स धर्मनिष्ठः सत्यप्रतिज्ञः, इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः, दशरथस्य धर्मात्मनः पुत्रः, पितुः वचनकृदिति प्रसिद्धः। तेन राजसूयाश्वमेधयज्ञैः सम्यक् अग्नयः तर्पिताः, सहस्रशः गोदानेन च धर्मः अनुष्ठितः। स महात्मा रामः, वनवासे स्थितः, तस्य भार्या रावणेन हृता; स त्वामाश्रयमुपेत्यागतः। त्वं तौ रामलक्ष्मणौ मित्रभावमिच्छन्तौ सत्कुरु, सम्यक् सत्कारं कुरु, यौ पूज्यतमौ।' हनूमतो वचनं श्रुत्वा, स कपिराजः सुग्रीवः सुसंस्कृतः सन्, स्नेहसम्बद्धया वाचा रामं प्रत्युवाच— 'धर्मनिष्ठोऽसि, तपसि रतः, सर्वेषां प्रियंवदः; वायुपुत्रेण हनूमता तव गुणाः सत्येन निगद्यन्ते। अतः मम महत् मानं लाभं च यत् त्वं मयि कपीन्द्रे मित्रभावं कर्तुमिच्छसि। यदि मम मैत्री तव रोचते, एष मम बाहुः प्रसारितः, हस्तयोर्योगः स्यात्, दृढः सन्धिः स्थाप्यताम्।' सुग्रीवस्य सुसंहितं वचनं श्रुत्वा, रामः हृष्टहृदयः, स्वहस्तेन सुग्रीवस्य हस्तं गृहीत्वा सन्धिं चकार। तौ हृष्टौ मित्रभावं गाढमालिङ्ग्य, सुग्रीवः रामं परिष्वज्य, हनूमान् च शत्रुसूदनः तपस्विरूपं परित्यज्य स्वकपिरूपं प्राप। ततः स स्वरूपेण काष्ठाभ्यां अग्निं मन्थित्वा, सुमहान्तं ज्वलन्तमग्निं पुष्पैः पूजयित्वा समर्चयत्। स हृष्टः तं ज्वलन्तमग्निं मध्ये स्थापयित्वा, तौ मित्रभावं प्रतिपद्य, तं प्रदक्षिणं कृत्वा सन्धिं कृतवन्तौ। एवं सुग्रीवरामयोर्मित्रभावः संजातः। ततः कपिराजः सुग्रीवः राघवेण सह हृष्टचित्तः, परस्परं निरीक्ष्य, तृप्तिं न गच्छतः, 'त्वं मम प्रियतमः मित्रं, अद्यप्रभृति सुखदुःखयोः एकता अस्ति' इति परस्परं भावयन्तौ। सुग्रीवः हृष्टः रामं प्रीत्या प्राह— 'एष पुष्पितशाखा गरुडवृक्षस्य,' इत्युक्त्वा शाखां प्रसार्य रामेण सहोपविवेश। हनुमानपि वायुपुत्रः प्रमुदितः लक्ष्मणाय चन्दनवृक्षस्य पुष्पितां शाखां समर्पयामास। ततः प्रमुदितचित्तः सुग्रीवः मृदुं मधुरं च वचनं रामाय प्राह। हर्षोत्कण्ठितलोचनः सुग्रीवः रामं उवाच— 'राम, मया अन्यायेन पीडितः, भयार्तोऽहं वनं चरामि। मम भार्या हृता, अहं च भीतः अस्मिन्वने दुःखितः, कष्टेऽस्मिन्शरणं प्रपन्नः। भ्रात्रा वालिना पीडितः, तेन सह वैरमस्ति, त्वं मे अभयं ददातु, राम, अहं भयार्तः। काकुत्स्थ, त्वं मम भयाभावं कुरु, इति निवेदिते, धर्मात्मा करुणः रामः प्रत्युवाच। रामः प्रहृष्टः सुग्रीवं प्रत्युवाच— 'मित्रं हि सः, येन सहायफलं दत्तं भवति, इति मया ज्ञातं, महाकपे। अहं तं वालिनं, यः तव भार्यां हृतवान्, निहनिष्यामि। मम इमे तीक्ष्णबाणाः सूर्यसङ्काशाः, न कदापि विफलाः। तं दुष्टचित्तं वालिनं शराः शीघ्रं पतिष्यन्ति, गृध्रपक्षैः आच्छादिताः, इन्द्राशनिसमाः। तीक्ष्णाग्राः ऋजुपर्वणः कोपिताः भुजङ्गसमानाः, अद्य त्वं वालिनं बाणैः सर्पविषदुष्टैः निपातितं पश्यसि। शरैः विदारितः वालिः भूमौ पर्वतसन्निभः पतिष्यति।' एवं राघवस्य हितं वचनं श्रुत्वा, सुग्रीवः परमप्रीतः सन्महत् वाक्यमुवाच— 'त्वयि कृपया, नरसिंह, वीर, मम प्रिया भार्या राज्यं च लब्धव्यं; त्वं नराधिप, मम रिपोः वालिनः पुनः मम ज्येष्ठभ्रातुः अहितं न कुर्यात्।' एवं सुग्रीवरामयोर्मित्रभावे, सीता, कपिराजः, रात्रिचराः च—येषां नेत्राणि पद्मसुवर्णाग्निसदृशानि—एकत्र कम्पन्ते। ततोऽनन्तरं, सुग्रीवः रामं प्रत्यपि हृष्टः पुनः प्राह— 'एष प्रमुखः मन्त्रिणां हनूमान्, राम, तवागमनहेतुं वक्ष्यति। हनूमान् जानाति यत् कारणं त्वं भ्रात्रा लक्ष्मणेन सह अस्मिन्गहने वने स्थितः। तव भार्या मैथिली जनकनन्दिनी राक्षसेन हृता, त्वत्तः पृथक् सा लक्ष्मणेन सह शोकिता। तस्याः हरणे तस्य राक्षसस्य अवसरं प्रतीक्ष्य, स जटायुषं गृध्रं हत्वा, त्वं दुःखमुपागतः। त्वं शीघ्रं दुःखात् विमोक्ष्यसे, यथा नष्टं वेदं पुनः लभ्यते, तथा अहं तामानीयामि। एतद् वचः, राघव, सत्यं विद्धि; सा न शक्या क्लेशयितुं, न इन्द्रेण, न देवैः, न दानवैः संयुक्तैः अपि।' एवं कीष्किन्धाकाण्डे वाल्मीकि-रामायणे पंचमः षष्ठश्च सर्गः समाप्तः।