सौमित्रेः करुणया अश्रूणि पतन्ति यः एवमुवाच, तस्य वाक्यं श्रुत्वा वाक्यकुशलः हनुमान् तं प्रत्युवाच। यः पुरुषः तादृश्या बुद्ध्या युक्तः, क्रोधं इन्द्रियाणि च विजित्य, तं वानरराजः द्रष्टुम् भाग्यशाली भवति। वानरराजः सुग्रीवः सूर्यपुत्रः, राज्यात् वञ्चितः, वालिना शत्रुत्वं प्राप्तः, भार्या अपहृता, वनम् अधि भीतः, भ्रातृणा दुष्कृत्य कृतः। स सूर्यपुत्रः सुग्रीवः अस्माभिः सह, सीतायाः अन्वेषणे युवयोः नूनं साहाय्यं करिष्यति। एवं मधुरं सौम्यं च वचनं उक्त्वा, हनुमान् राघवम् उवाच—"सुग्रीवम् गच्छामः।" ततः धर्मात्मा लक्ष्मणः हनुमन्तं यथायोग्यं पूजयित्वा राघवम् इदं वचनम् उवाच। "मारुतात्मजः वानरः हर्षेण यथायोग्यं भाषते; स कृतार्थः आगतः, त्वं च राघव कृतार्थः।" हनुमान् हर्षपूर्णमुखः, स्पष्टानन्दः, सत्यं एव भाषते, मिथ्या न वदति। ततः परमबुद्धिमान् हनुमान् मारुतात्मजः तौ राघवौ वानरराजस्य समीपं नीतवान्। भिक्षुरूपं त्यक्त्वा, वानररूपं धृत्वा, बलवान् वानरः तौ वीरौ पृष्ठे स्थापयित्वा निर्जगाम। स महाबलः विख्यातः वानरश्रेष्ठः मारुतात्मजः, पर्वतसमबलः, रामा लक्ष्मणाभ्यां सह हर्षितः, शुभे मनः स्थापयित्वा प्रस्थितः। ऋश्यमूकात् निर्गत्य, हनुमान् मालयपर्वतं गत्वा, वानरराजाय राघवयोः आगमनं निवेदितवान्। "एष रामः, महाबुद्धिः, स्थिरविक्रमः, भ्राता लक्ष्मणेन सह आगतः; रामः वीर्ये दृढः।" "इक्ष्वाकुवंशे जातः, दशरथस्य पुत्रः, धर्मनिष्ठः, पितुः आज्ञायाः पालनकर्ता।" "तेन राजसूयाश्वमेधयज्ञैः सम्यक् अग्नयः तुष्टाः, सहस्रशः गोदानं कृतम्।" "स महात्मा वनवासे स्थितः, तस्य भार्या रावणेन अपहृता; स त्वत्समीपं शरणार्थम् आगतः।" "तौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ मैत्र्यं इच्छतः, तौ सत्कार्यौ, त्वं तौ पूजय; तौ अर्चनीयौ।" हनुमतः वचनं श्रुत्वा, सुग्रीवः वानरराजः शोभनः भूत्वा, स्नेहपूर्वम् रामम् उवाच। "त्वं धर्मनिष्ठः, तपःपरायणः, सर्वेषु स्नेहशीलः; हनुमान् मारुतात्मजः तव गुणान् सत्यं उक्तवान्।" "एतद् सम्मानः महद् लाभः मे, भगवन्, यत् त्वं मम मैत्र्यं इच्छसि, वानरस्य।" "यदि मम मैत्र्यं तव रोचते, एष मे बाहुः प्रसारितः; हस्तौ संयोजयामः, मित्रबन्धं दृढं स्थापयामः।" सुग्रीवस्य सुवचनं श्रुत्वा, रामः हर्षपूर्णहृदयः तस्य हस्तं स्वहस्तेन गृहीत्वा। मैत्रीसंयोगे हर्षितः सुग्रीवः रामं समालिङ्ग्य, ततः शत्रुविजयी हनुमान् तपस्विरूपं त्यक्तवान्। स्वरूपे स्थितः, हनुमान् दारुयुग्मात् अग्निं उत्पादितवान्; तं दह्यमानमग्निं पुष्पैः पूजयित्वा, तं नमस्कृत्य। हर्षेण तं अग्निं मध्ये स्थापयित्वा, तौ अग्निं प्रदक्षिणं कृत्वा पूजयामास। ततः सुग्रीवः रामः च मैत्र्यं प्रविष्टौ; वानरः राजपुत्रः च हर्षपूर्णहृदयौ। तौ परस्परं दृष्ट्वा तृप्तिं न प्राप्तौ; "त्वं मे प्रियः मित्रम्, इदानीं तव मम सुखदुःखं एकम्।" सुग्रीवः हर्षपूर्णः रामम् उवाच; ततः गरुडवृक्षात् पुष्पयुक्तं शाखां छित्वा। तां शाखां प्रसार्य रामसहितः उपविष्टः; हनुमान् मारुतात्मजः हर्षेण लक्ष्मणाय चन्दनवृक्षात् पुष्पयुक्तां शाखां ददौ। ततः सुग्रीवः हर्षितः मधुरं सौम्यं वचनम् उवाच। हर्षेण सन्तप्तनेत्रः रामम् उवाच—"अहं दुष्टेन कृतः, भयग्रस्तः अत्र विचरामि।" "मम भार्या अपहृता, वनम् अधि भीतः, शरणं इच्छन् अस्मिन दुर्गे वसामि; भयभीतः, चिन्तितः, अत्र वसामि।" "भ्राता वालिना दुष्कृत्य कृतः, तेन शत्रुत्वं प्राप्तम्; राम, महात्मन्, वालिनः भयात् रक्षां मे दत्तुम् अर्हसि।" "काकुत्स्थवंशजः, त्वं तादृशं कुरु यथा अहं भयात् मुक्तः स्याम्।" इति उक्तः, तेजस्वी धर्मात्मा करुणया रामः प्रत्युवाच। रामः सुग्रीवम् उवाच—"मित्रः सः, यः फलम् उपकारस्य ददाति, इति अहं जानामि, महावानर।" "वालिनं, यः तव भार्यां अपहृतवान्, अहं हनिष्यामि; मम सूर्यसमानः तीक्ष्णबाणाः न विफलाः।" "तस्मिन् दुष्टबुद्धे वालिनि, वज्रसदृशः गरुडपक्षयुक्तः बाणः शीघ्रं पतिष्यति।" "तीक्ष्णाग्राः, समधनुषः, क्रुद्धाः सर्पसदृशाः, अद्य त्वं वालिनं बाणैः पतितं पश्यिष्यसि।" "बाणैः विदारितः वालिः भूमौ पर्वतसदृशः पतिष्यति।" राघवस्य हितवचनं श्रुत्वा, सुग्रीवः अतीव हर्षितः, उत्तमं वचनम् उवाच।