राघवः तान् वृक्षान् परिचित्य, महर्षिं विश्वामित्रं पथि यान्तं सस्नेहं मधुरं च वचनं उवाच। "कः स एष वृक्षसमूहः, मेघसमानवर्णः, पर्वतस्य समीपे दीप्तिमान् दृश्यते? तस्य विषये मम उत्सुकता महान्। सः दृष्ट्या रमणीयः, मृगैः किल किलायमानः, पक्षिभिः विविधैः मधुरस्वनैः शोभितः। वयं, ऋषे, घनदण्डकवनात् निर्गताः, यत्र रोमाञ्चः अभवत्; ततः अस्य प्रदेशस्य सौम्यता मया अनुभविता। एतत् सर्वं कथयस्व, भगवन्—कस्य आश्रमः अयं, यत्र तव ब्रह्मघ्नैः पापैः दुष्टैः सह सम्पातः अभवत्? यज्ञविघ्नाय, महर्षे, ते दुष्टबुद्धयः आगच्छन्; भगवन्, कः स स्थलं यत्र तव यज्ञविधिः क्रियते?" इदानीं श्रीवाल्मीकि-रामायणस्य बालकाण्डे, एकोनत्रिंशः सर्गः शृणु। राघवस्य प्रश्नं श्रुत्वा, तेजस्वी विश्वामित्रः अनन्तं विषये कथनं आरभत। "अत्र, राम, महाबाहो, विष्णुः, देवैः पूजितः, बहूनि वर्षाणि शतशः कल्पान् च व्यतीतानि। तत्र, राम, कश्यपः अग्निसमप्रभः, अदित्या सह, ऊर्जा-सम्पन्नः बभूव। भगवती सह, कश्यपः दिव्यं व्रतम् सहस्रवर्षाणि समाप्य, मधुसूदनं वरदं स्तुत्वा। 'तपसा, भगवन्, त्वां पश्यामि—तपःमूर्तिं, तपःसमूहं, तपःस्वरूपं, तपःसारं; मम तपसा सम्यक कृत्या त्वां दृष्टवान्। तव देहे, प्रभो, सर्वं जगत् पश्यामि; त्वं अनादिः, अनिर्वचनीयः; अहं त्वत्तः शरणं प्राप्तः।' हरिः प्रसन्नः कश्यपं पापविमुक्तं उवाच—'वरं वृणीष्व, शुभं ते भवतु; त्वं वरार्हः, मम प्रियः।' तस्य वचनं श्रुत्वा, मारीचः कश्यपः अब्रवीत्—'अदितिः, देवाः, अहं च एकत्र वरं याचामः।' 'वरद, अतिप्रीतः, त्वं वरदानाय योग्यः; त्वं स्थिरः, एष ऋषिः पापरहितः मम पुत्रः भवतु, अदितेः पुत्रः अपि।' 'इन्द्रस्य अनुजः भव, असुरारिन्; दुःखितान् देवान् त्वं सहायः भवितुम् अर्हसि।'" इदानीं श्रीवाल्मीकि-रामायणस्य बालकाण्डे त्रिंशः सर्गः शृणु। ततः तौ नरश्रेष्ठौ, देशकालवित्, वाक्यकुशलौ, कौशिकं वचनं ऊचतुः—"भगवन्, यदा रात्रिचारीणां राक्षसानां रक्षणं कर्तव्यं, तदा वक्तुम् इच्छामः; यथा तं समयं न वियच्छेम।" ककुत्स्थयोः पुत्रौ युद्धोत्सुकौ शीघ्रम् उक्तवन्तौ; सर्वे ऋषयः हृष्टाः तौ युवान् स्तुतवन्तः। "अद्य आरभ्य षड्रात्रं राघवौ रक्षेताम्; ऋषिः व्रतं आरब्धवान्, मौनव्रतं च धारयिष्यति।" तद् वचनं श्रुत्वा, तेजस्वी युवान् षड्रात्रं षडहं निशाचरैः अनिद्रौ आश्रमं रक्षितवन्तौ। तौ महावीरौ, धनुर्विद्याप्रवीणौ, सततं जाग्रतः, विश्वामित्रं शत्रुनाशनं रक्षितवन्तौ। षष्ठे दिने गते, तस्मिन्नेव काले, रामः सौमित्रिं उवाच—"सावधानः भव, चित्तं स्थिरं कुरु।" रामः एवं उक्त्वा, युद्धोत्सुकः, वेदिप्रान्ते आचार्यैः ऋत्विग्भिः सहितः, वेदिः दर्भैः, स्रुवैः, पात्रैः, पुष्पसमूहैः अलङ्कृता, विश्वामित्रः यजमानः च दीप्तिमान् अभवत्। विधिवत् मन्त्रैः यज्ञः आरब्धः; तदा आकाशे भीषणः शब्दः उत्पन्नः। मेघः आकाशं आवृत्य, वर्षाकाले यथा, राक्षसौ द्वौ मायया अभ्यागतौ। मारीचः, सुबाहुः च, सह अनुचरैः, गर्जनमेघसमानौ, रक्तप्रवाहं वर्षन्तौ आगच्छतुः। रक्तधारया वेदिं सिक्तां दृष्ट्वा, रामः शीघ्रं अभ्येत्य, तौ आकाशे ददर्श। तौ आकाशात् पतन्तौ दृष्ट्वा, पद्मनयनः रामः लक्ष्मणं प्रति वचनं उवाच—"पश्य लक्ष्मण, एतान् पापकृतः राक्षसान्, मांसभक्षान्, मानवास्त्रेण वायुनाऽभ्राणि यथा नीयन्ते।" "करिष्यामि, न संशयः; किं तु एतान् हन्तुं न शक्नोमि।" इत्युक्त्वा, रामः शीघ्रं धनुर्धरं समारोपयत्। ततः, राघवः, परमतेजस्वी, महाक्रोधेन मानवास्त्रं मारीचस्य उरः प्रति सन्ददौ। तेन महास्त्रेण आहतः मारीचः शतयोजनं समुद्रतरङ्गे क्षिप्तः। मारीचं मूर्छितं, भ्रमन्तं, शीतास्त्रवेगेन पीडितं दृष्ट्वा, रामः लक्ष्मणं उवाच—"पश्य लक्ष्मण, मानवास्त्रं मनुना रचितं, तम् मोहितम् करोति, न तु प्राणान् हरति।" "एतान् अन्यान् अपि हनिष्यामि—निरदयः, पापकृतः, यज्ञविघ्नकर्तारः, रक्तभक्षः राक्षसाः।" इत्युक्त्वा, राघववंशीयः रामः, कौशलं दर्शयन्, महद् अग्नेयास्त्रं गृहीत्वा स्थितः।