रामस्य ज्येष्ठः पुत्रः, त्रिषु लोकेषु ख्यातः, रामः, कपिराजस्य सुग्रीवस्य शरणं गन्तुं समागतः। दुःखेन अभिभूतः रामः, शोकमग्नः, शरणं याचमानः, कपिसैन्यस्य प्रमुखैः सहितः सुग्रीवेण स्नेहः प्रदेयः इति उचितम्। तस्य संवेदनशीलस्य सौमित्रेः अश्रुपातं कृत्वा एवं भाषमाणस्य, वाक्यकुशलः हनुमान् इदं प्रत्युवाच। ये पुरुषाः एवं बुद्धिसम्पन्नाः, क्रोधं इन्द्रियाणि च जितवन्तः, तान् कपिराजः द्रष्टुं धन्यः। स हि राज्यात् अपहृतः, वालिना शत्रुकरः कृतः, भार्या च हृताः, वनान्तरे भीतः, भ्रात्रा चातिपीडितः। सूर्यपुत्रः सः सुग्रीवः अस्माभिः सहितः, सीतायाः अन्वेषणे अवश्यम् एव उभयोः सहायं करिष्यति। एवं मृदु मधुरवचनैः उक्त्वा, हनुमान् राघवाय "गच्छाव सुग्रीवम्" इति अवदत्। ततः धर्मात्मा लक्ष्मणः हनूमन्तं यथोचितं पूजयामास, अनन्तरं राघवाय इदं वचनम् उवाच। वायुपुत्रः कपिः हर्षेण यथोचितं भाषते; सः कर्तव्यं कृत्वा आगतः, च त्वं राघवः स्वार्थं सम्पादितवान्। प्रसन्नमुखः प्रहृष्टचित्तः वायुपुत्रः हनुमान् न कदापि मिथ्यावचनं वदेत्। ततः परमबुद्धिमान् वायुपुत्रः हनुमान् तौ राघवौ कपिराजस्य समीपं नीतवान्। भिक्षुरूपं त्यक्त्वा, स्वं कपिरूपं धारयन्, बलवान् कपिः तौ वीरौ पृष्ठे आरुह्य प्रस्थितवान्। सः कपिश्रेष्ठः, विख्यातः, सिद्धः, वायुपुत्रः, प्रमुदितः, पर्वतसन्निभबलः, रामलक्ष्मणयोः सह, शुभे मनसा ययौ। एवं पञ्चमः सर्गः आरभ्यते। श्रीमद्वाल्मीकि रामायणस्य किष्किन्धाकाण्डे पञ्चमस्य सर्गस्य समाप्तिः। हनुमान् ऋश्यमुखात् निर्गत्य, मालयपर्वतं गतः, तत्र कपिराजाय तौ राघवौ आगतौ इति निवेदयामास। "अयं रामः महाबुद्धिः, दृढधैर्यवान्, भ्रात्रा लक्ष्मणेन सहितः आगतः; सः रामः निश्चलधृतिः। इक्ष्वाकुवंशसम्भवः, दशरथस्य पुत्रः, धर्मनिष्ठः, पितुः वचनपरिपालकः। तेन राजसूयाश्वमेधयज्ञैः अग्नयः सम्यक् तृप्ताः, सहस्रशः गोदाना च कृतानि।" इति हनुमान् अवदत्। "एष महात्मा वने वसन्, रावणेन भार्या अपहृता; सः त्वां शरणं प्राप्तः। त्वं तौ भ्रातरौ, रामलक्ष्मणौ, मित्रकामौ, पूजय; तौ अतिसम्मान्यौ।" इति हनुमानः उक्त्वा, सुग्रीवः कपिराजः, हनुमतः वचनं श्रुत्वा, उत्तमवेषधारी सन्, स्नेहेन रामं प्रत्युवाच। "त्वं धर्मे स्थितः, तपस्यासक्तः, सर्वेषां प्रियः; वायुपुत्रः हनुमान् तव गुणान् यथार्थं निवेदितवान्। तस्मात्, एषः मह्यं मानः, लाभः च, यत् त्वं मया, वानरेण, सख्यम् इच्छसि। यदि मम मैत्री तुभ्यं रोचते, एष मे बाहुः प्रसारितः; हस्तौ सन्धत्ताम्, सख्यबन्धनं दृढं भवतु।" सुग्रीवस्य सुसंस्कृतं वचनं श्रुत्वा, रामः हृष्टचित्तः, स्वहस्तेन सुग्रीवस्य हस्तं गृहीत्वा। सख्यबन्धनं गृहीत्वा, प्रमुदितः सुग्रीवः रामं दृढं आलिङ्ग्य, हनुमान् शत्रुनिबर्हणः तपस्विरूपं त्यक्तवान्। स्वेन रूपेण, अग्निं अरण्युत्पन्नं कृत्वा, पुष्पैः दीप्तमग्निं पूजयामास। सः हर्षेण अग्निं तयोः मध्ये स्थाप्य, तौ दीप्तमग्निं प्रदक्षिणीकृत्य, सख्यं कृतवन्तौ। एवं सुग्रीवरामौ मैत्रीं प्रविश्य, कपिः नरश्च, हर्षपूर्णहृदयौ, परस्परं निरीक्ष्य, तृप्तिं न प्राप्नोताम्। "त्वं मम प्रियः सखा, अधुना सुखदुःखे समानौ।" सुग्रीवः हर्षेण रामं प्रत्युवाच; ततः पुष्पसमृद्धं गरुडद्रुमशाखां छित्वा, तां विस्तीर्ण्य रामेण सह उपविवेश। हनुमान् वायुपुत्रः, हर्षेण लक्ष्मणाय चन्दनद्रुमशाखां पुष्पितां समर्पयामास। ततः सुग्रीवः हर्षितः, मृदु मधुरवचनं वदन्, हर्षविषण्णलोचनः रामं इदं उवाच— "राम, अहं अन्यायेन पीडितः, भयभीतः अत्र विचरामि। मम भार्या हृता, अहं च अरण्ये भीतः, दुःखितः, शरणं याचे। भ्राता वालिना अन्यायेन पीडितः, तेन शत्रुत्वं मम; राम, महाबाहो, वालिनः भयात् माम् अभयम् ददातु।" "काकुत्स्थ, त्वं तथा कुरु, यथा अहं न भयम् अनुभूयाम्" इति उक्ते, रामः धर्मात्मा, तेजस्वी, करुणया युक्तः, प्रत्युवाच। "मम ज्ञातं, महाकपे, सखा सः यः सहायस्य फलं ददाति। अहं तव भार्याहरणं कृतवन्तं वालिनं हनिष्यामि। मम शराः तीक्ष्णाः, सूर्यसमप्रभाः, कदापि न व्यर्थाः। तस्मिन्पापबुद्धे वालौ शीघ्रं पतिष्यन्ति, गृध्रपक्षधारिणः, वज्रसन्निभाः।