ततः रामं प्रदक्षिणीकृत्य तं चाभ्यनुज्ञाय, ते तत्र आगतान् यथागतं काकुत्स्थं प्रार्थ्य, "एवं भवतु" इति उक्त्वा निर्जग्मुः। राघवः तान् विज्ञाय, विनयपूर्वकं मधुरं मृदु च वाक्यं वदन्, महर्षिं विश्वामित्रं पृष्ठतः गच्छन्तं सम्बोधितवान्। "किमेतत् गिरिसमीपे तिमिरमिव घनचयमिव च शोभमानं वृक्षवाटिकाजालं दृश्यते? मम तत्र परमं कौतूहलम्। इदं हि मृगसंघैः समाकीर्णं, बहुविधैः विहगैः मधुरस्वरैः विभूषितं, रमणीयं दृश्यते। अयं वनान्तः परित्यज्य, अस्माभिः सघोषं निर्गतम्; अतः अत्र प्रदेशस्य सुखत्वं मया ज्ञायते। भगवन्, एष आश्रमः कस्य? यत्र तव ब्रह्मघ्नैः पापकर्मभिः दुष्टैः सह सम्प्राप्तम्? तव यज्ञविघ्नाय ते पापबुद्धयः सम्प्राप्ताः; भगवन्, स यज्ञस्थानं किम्?" इति पप्रच्छ। ततः श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिना विरचिते बालकाण्डे एकोनत्रिंशः सर्गः प्रवक्ष्यते। तदा रामेण तस्य अपारस्य विषये पृष्टे, तेजस्वी विश्वामित्रः कथयितुं प्रवृत्तः। "अत्र, राम महाबाहो, विष्णुः देवैः पूजितः, बहूनि वर्षशतानि युगशतानि च स्थितवान्। तत्र कश्यपः अग्निसमानतेजाः अदित्या सह तपसा दीप्तिमान् आसीत्। स भगवाँस्तपस्विनी अदित्या सह, सहस्रसंवत्सरं दिव्यं व्रतम् आचरित्वा, वरदं मधुसूदनं स्तुतवान्। 'तपसा त्वां पश्यामि, तपोमयं, तपःस्वरूपं, तपःपरायणं, तपःसंघातमयं; त्वयि अस्माकं तपसा सर्वं जगद् दृश्यते। त्वं अनादिः अनिर्वचनीयः; त्वयि शरणं प्राप्तवानस्मि।' इति कश्यपेन उक्ते, प्रसन्नः हरिः तम् अनघं कश्यपं ववन्दे—'वरो वरेयस्ते अस्तु; त्वं वरार्थी मे प्रियोऽसि।' ततः कश्यपः मारिचः तं ववन्दे—'अदित्या देवैः सह अहं त्वां वरणं प्रार्थयाम। भगवन्, त्वं वरदः; त्वत्प्रसादात् अयं मुनिः अदित्या च मम पुत्रत्वं प्राप्नुयात्। त्वं च इन्द्रस्य अनुजः भूत्वा, असुरारिन्, देवानां दुःखितानां सहायः भव।' इति। श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिना विरचिते बालकाण्डे त्रिंशः सर्गः श्रूयताम्। तदा तौ नरश्रेष्ठौ राजकुमारौ, देशकालज्ञौ, वाक्यकुशलौ, कौशिकं प्रति इदं वचनम् ऊचतुः—'भगवन्, यदा रात्रौ चरन्तः राक्षसाः रक्ष्याः, तं समयं वक्तुमर्हसि; यथा तं क्षणं न मुञ्चाव, इच्छावः श्रोतुम्।' इत्थं काकुत्स्थसुतौ युद्धोत्सुकौ शीघ्रं पप्रच्छतुः; सर्वे मुनयः प्रमुदिताः तौ कुमारौ प्रशशंसुः। 'अद्य प्रभृति षड्रात्राणि, युवां राघवौ रक्षेताम्; अयं मुनिः व्रतम् उपगृह्य मौनव्रती भविष्यति।' इति श्रुत्वा, तौ तेजस्विनौ कुमारौ षडहोरात्रं अनिद्रौ आश्रमं रक्षां चक्रतुः। तौ वीर्यवन्तौ धनुष्मन्तौ सततम् अवहितौ, शत्रुसूदनं विश्वामित्रं मुनिवरं सम्यक् अपालयताम्। षष्ठे दिने गते, तस्मिन्काले सम्प्राप्ते, रामः सौमित्रिं प्रति उवाच—'सावधानः भव।' इति। तस्य वचनेन, युद्धे उत्सुकः सज्जः च रामः, यज्ञवाटिकां दृष्ट्वा, यत्र आचार्याः ऋत्विजः च उपविष्टाः आसन्, तत्र अग्निः प्रज्वलितः। यज्ञवाटिका कुशसंस्तरैः, अञ्जलिभिः पात्रैः पुष्पसमूहैश्च अलङ्कृता, विश्वामित्रेण ऋत्विग्भिः सह दीप्तिमती बभूव। विधिपूर्वकं मन्त्रैः च यज्ञः प्रवर्तितः; तदा आकाशे महद् भीषणं शब्दमुत्पन्नम्। मेघः आकाशं वर्षाकाले यथा छादयति, तथा राक्षसौ द्वौ मायया संप्राप्तौ। मारीचः सुबाहुश्च, मेघघनसंकाशौ, अनुयायिभिः सह, रक्तधाराभिः क्षिप्रम् अपातयन्। यज्ञवाटिकां रक्तधारया सिक्तां दृष्ट्वा, रामः शीघ्रं प्रधावत्, तौ आकाशे समुपस्थितौ अपश्यत्। आकस्मिकं पतन्तौ तौ दृष्ट्वा, पद्मलोचनः रामः लक्ष्मणं प्रति इदं वचनमुवाच—'पश्य लक्ष्मण, एतान् पापकर्मणः राक्षसान्, मांसभोजिनः, मानवं अस्त्रबलप्रेरितान्, यथा वातेन मेघाः विक्षिप्यन्ते। अहं कर्तास्मि, न संशयः; परन्तु एतान् न हन्तुं शक्नोमि।' इति उक्त्वा, शीघ्रं रामः धनुः सज्जीकृतवान्। तदा महात्मा दीप्तिमान् राघवः, क्रोधात् मारीचस्य उरसि बलवद् मानवं अस्त्रं ससर्ज। तेन परमास्त्रे मारीचः शतयोजनं समुद्रवेगे क्षिप्तः। मारीचं मूर्छितं भ्रममाणं शरशीतलेन पीडितं दृष्ट्वा, रामः लक्ष्मणं प्रति उवाच—'पश्य लक्ष्मण, मानवं अस्त्रं मनुना कृतं, तम् मोहयति, न तु प्राणान् हरति।' 'एतान् अपरान् अपि अहं हनिष्यामि—निष्करुणान्, दुष्कृतिनः, यज्ञविघ्नकारिणः, रक्ताशनान् राक्षसान्।' इति।