एकदा, राघवस्य भार्या एकाकी स्थले मायावी राक्षसेन अपहृता, तस्य राक्षसस्य नापि तस्याः भार्यायाः वा गम्यते गतिः। तत्र दितेः पुत्रः दानुः, यः शापात् राक्षसत्वम् प्राप्तः, बलवान् वानराधिपं सुग्रीवम् इदं सर्वं निवेदयामास। स महाबलः दानुः सुग्रीवाय उक्तवान्—तव भार्याहरणकर्तारम् अवश्यं ज्ञास्यति। एवं उक्त्वा, स तेजस्वी दानुः दिवं जगाम। यथापृष्टम् सर्वं त्वया उक्तम्; अहं च रामः च सुग्रीवम् शरणं गत्वा स्थितौ। स पूर्वं सम्पदः दत्त्वा, परमं यशः प्राप्य, जगति अधिपतिः भूत्वा, अधुनाऽपि सुग्रीवस्य शरणं याचति। यस्य स्नुषा सीता, धर्मनिष्ठः शरणदाता च, तस्य पुत्रः अपि शरणदाता, सुग्रीवस्य शरणं प्राप्तवान्। यः सर्वस्य लोकस्य शरणं रक्षिता च, धर्मात्मा, शरणार्हः, मम गुरु राघवः अपि सुग्रीवस्य शरणं प्राप्तवान्। यस्य प्रसादेन इमे जनाः सदा समृद्धाः, स रामः अधुनाऽपि वानरराजस्य प्रसादं याचति। येन सर्वे भूमिपालाः, सर्वगुणसम्पन्नाः, सदा पूजिताः, स राजा दशरथः। तस्य ज्येष्ठः पुत्रः त्रैलोक्यविख्यातः रामः, सुग्रीवस्य वानरराजस्य शरणं प्राप्तवान्। शोकविह्वलः रामः शरणं याचन् आगतः, तस्मिन् सुग्रीवः स्वसैन्यनायकेभिः सह अनुग्रहं दातव्यम्। एवं करुणया सौमित्रिणा अश्रुपातैः सह उक्तम्, तस्मै हनुमान् वाक्यविशारदः प्रत्युवाच। ये पुरुषाः एतादृशया बुद्ध्या युक्ताः, क्रोधं इन्द्रियाणि च जित्वा, ते वानरराजेन दृष्टाः धन्याः। स वानरराजः सुग्रीवः, राज्यात् वञ्चितः, वालिना शत्रुत्वं प्राप्तः, भार्या हृता, वनान्तरे भयाकुलः, भ्रात्रा महतीं पीडां अनुभूतवान्। स सूर्यपुत्रः सुग्रीवः अस्माभिः सह, सीतायाः अन्वेषणे नूनं सहायं करिष्यति। एवं मधुरस्निग्धवाक्यैः हनुमान् राघवाय उक्तवान्—"सुग्रीवम् गच्छामः।" ततः धर्मात्मा लक्ष्मणः हनुमन्तं यथायोग्यं पूज्य, राघवाय इदं वचनम् उक्तवान्। वायुपुत्रः वानरः हर्षपूर्णं यथायोग्यं वदति; स कर्तव्यं कृत्वा आगतः, त्वं च राघवः प्रयोजनं सम्पादितवान्। वायुपुत्रः हनुमान् हृष्टमुखः, प्रसन्नः, असत्यं न वदिष्यति। ततः वायुपुत्रः हनुमान् परमबुद्धिमान्, तौ राघवौ वानरराजस्य समीपम् निनाय। भिक्षुरूपं परित्यज्य, वानररूपम् आस्थाय, बलवान् वानरः तौ वीरौ पृष्ठे स्थाप्य निर्जगाम। स वानरश्रेष्ठः, यशस्वी, सिद्धः, वायुपुत्रः, पर्वतसमबलः, हृष्टः, रामलक्ष्मणाभ्यां सह, शुभे मनः स्थित्वा, गच्छति। एवं पञ्चमः सर्गः आरभ्यते। श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे किष्किन्धाकाण्डे पञ्चमः सर्गः समाप्तः। हनुमान् ऋश्यमूकात् निर्गत्य, मलयगिरिम् गत्वा, वानरराजाय तौ राघवौ आगतम् निवेदयामास। "एष रामः, महाबुद्धिः, दृढवीर्यः, भ्राता लक्ष्मणेन सह आगतः; एष रामः सत्यम् वीर्यनिष्ठः।" इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः रामः, दशरथस्य पुत्रः, धर्मविख्यातः, पितृवचनपरायणः। तेन यज्ञाग्नयः राजसूयाश्वमेधाभ्यां यथाक्रमं तृप्ताः, सहस्रशः गोः दानानि कृतानि। स महात्मा, वनवासे स्थितः, तस्य भार्या रावणेन अपहृता; अधुनाऽपि स त्वां शरणं प्राप्तवान्। तौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ, मित्रकामौ, त्वया पूजनीयौ, सत्कार्यौ, अर्चनीयौ च। हनुमद्वचनं श्रुत्वा, वानरराजः सुग्रीवः सुसंस्कृतः, रामं स्नेहपूर्णं वाक्यं अब्रवीत्—"त्वं धर्मनिष्ठः, तपस्वी, सर्वेषु स्नेही; हनुमान् वायुपुत्रः तव गुणान् सत्यं निवेदितवान्। अतः, एषः सम्मानः महद् लाभः मे, यद् त्वं मित्रत्वं इच्छसि मयि वानरे। यदि मम मित्रत्वं तव रोचते, एष मे भुजः प्रसारितः; हस्तयोः संयोगः भवतु, मित्रबंधनं दृढं स्थापयामः।" सुग्रीवस्य सुवचनं श्रुत्वा, रामः हृष्टहृदयः तस्य हस्तं स्वहस्तेन गृहीत्वा। हर्षयुक्तः, मित्रबन्धनं आलिंग्य, सुग्रीवः रामं दृढं आलिंगितवान्; ततः हनुमान् शत्रुनिग्रहः तपस्विरूपं त्यक्त्वा। स्वे वानररूपे, हनुमान् अग्निं काष्ठयुग्मात् उत्पाद्य, पुष्पैः ज्वलन्तमग्निम् पूजयामास। हर्षेण, तं अग्निं तयोः मध्ये स्थापयामास; तौ ज्वलन्तमग्निं प्रदक्षिणं कृत्वा पूजयामासतुः। एवं सुग्रीवः रामः च मित्रत्वम् प्राप्तवन्तौ; ततः वानरः राजपुत्रः च हर्षपूर्णहृदयौ, परस्परं निरीक्ष्य, तृप्तिं न प्राप्नुतः। "त्वं मे प्रियः मित्रः; अधुनाऽपि सुखदुःखं एकं भवतु।" सुग्रीवः हर्षेण रामं उक्तवान्; ततः, पुष्पसमृद्धं गरुडवृक्षशाखां छित्त्वा...