रामस्य वचनं श्रुत्वा लक्ष्मणः तस्य प्रेरणया महात्मानं दशरथात्मजं रामं वर्णयितुम् आरभत। तत्र दशरथो नाम राजा आसीत्, दीप्तिमान् धर्मनिष्ठः, यः स्वधर्मपालनया चतुर्वर्णान् सदा रक्षाम् अकरोत्। तस्य कस्यापि प्रति द्वेषो नासीत्, न च कश्चित् तं द्वेष्टुम् अशकत्; सर्वेषु भूतिषु स प्रजापतिसदृशः आसीत्। स यज्ञान् अग्निष्टोमादीन् कृत्वा विपुलं दानं दत्त्वा, तस्य ज्येष्ठपुत्रः रामः लोकेषु प्रसिद्धः। स सर्वभूतानां शरणम्, पितृवचननिष्ठः, दशरथस्य ज्येष्ठः धर्मिष्ठः च। स राजलक्षणैः समन्वितः, राज्याद् वञ्चितः, मया सह वनवासाय आगतः। तस्य धर्मपत्नी सीता सह, स आत्मसंयम्य, दिवसस्य अन्ते सूर्यरश्मिसदृशः दीप्तिमान्। अहं तस्य अनुजः लक्ष्मणः नाम्ना, तस्य गुणान् कृतज्ञतां च विज्ञाय तं सेवितुम् आगतः। स सुखार्हः पूजार्हः, सर्वभूतहिते हृदयम् स्थापयन्, राज्यविहीनः अपि वनवासे रमते। तस्य पत्नी राक्षसेन, रूपान्तरकुशलः, एकान्ते अपहृता; न राक्षसस्य न पत्न्याः गतिः ज्ञायते। दितिसुतः दानुः शापात् राक्षसः अभवत्; स बलवान् वानराधिपं सुग्रीवम् एतत् आख्यात्। स महाबलः तव पत्न्याः अपहरणकर्तारम् अन्वेष्टुम् उदीक्ष्यते; इत्युक्त्वा दानुः दीप्तिमान् दिवम् अगच्छत्। एतत् सर्वम् यथापृष्टम् उच्यते; रामः अहम् च सुग्रीवम् शरणम् अन्विष्यामः। स, धनं दत्त्वा परमकीर्तिम् प्राप्तः, पूर्वं भूमिपतिः, अधुनापि सुग्रीवम् शरणम् इच्छति। यस्य स्नुषा सीता, यः धर्मनिष्ठः शरणदः च, तस्य पुत्रः अपि शरणदः सुग्रीवम् शरणम् अन्विष्यति। यः सर्वस्य जगतः शरणम् रक्षकः च, धर्मिष्ठः शरणार्हः च, मम आचार्यः राघवः अधुनापि सुग्रीवम् शरणम् अन्विष्यति। यस्य प्रसादात् एते जनाः सदा समृद्धाः, स रामः वानरराजस्य प्रसादम् इच्छति। येन भूमौ सर्वे राज्ञः सर्वगुणसम्पन्नाः सदा पूजिताः, स दशरथः एव। तस्य ज्येष्ठपुत्रः त्रैलोक्यविश्रुतः रामः, सुग्रीवम् वानरराजम् शरणम् अन्विष्य आगतः। रामः दुःखेन अभिभूतः शरणम् अन्विष्य आगतः, तस्मिन् सुग्रीवः स्वसैन्यनायकेन सह अनुग्रहम् दर्शयितुम् अर्हति। करुणया सुमित्रनन्दनः अश्रुपातम् कृत्वा यथावद् उक्तवान्; तस्मै हनुमान् वाक्यकुशलः प्रत्युवाच। येषां बुद्धिः एवम्, ये क्रोधम् इन्द्रियाणि च जितवन्तः, तान् वानरराजः दर्शनाय भाग्यशाली। स राज्यविहीनः, वालिना शत्रुत्वम् प्राप्तः, पत्नी व्यपगता, वनान्तरे भयाकुलः, भ्रात्रा चापराधितः। स सूर्यसुतः सुग्रीवः अस्माभिः सह सीतायाः अन्वेषणे निश्चितः सहायः भविष्यति। इत्युक्त्वा मधुरस्निग्धवाक्यैः हनुमान् राघवम् उक्तवान्—"सुग्रीवम् गच्छामः।" लक्ष्मणः धर्मात्मा हनुमन्तम् यथायोग्यं पूजयित्वा राघवम् उक्तवान्। वानरः पवनसुतः हर्षपूर्णः यथायोग्यं वदति; स कर्तव्यं कृत्वा आगतः, तव कार्यम् सिद्धम्। हर्षपूर्णमुखः, स्फुरितहर्षः, पवनसुतः हनुमान् न कदाचित् मिथ्यावचनम् वदेत्। ततः पवनात्मजः हनुमान् परमबुद्धिमान् तौ राघवौ वानरराजस्य समीपम् अनयत्। भिक्षुरूपम् त्यक्त्वा वानररूपम् धारयन्, बलवान् वानरः तौ वीरौ पृष्ठे स्थापयित्वा प्रतस्थे। स वानरश्रेष्ठः, प्रसिद्धः, पवनसुतः, हृष्टः, पर्वतसमबलः, रामलक्ष्मणाभ्यां सह, शुभे मनः स्थापयन्, गन्तुम् आरभत्। एवम् किष्किन्धाकाण्डे पञ्चमः सर्गः आरभ्यते। ऋश्यमूकात् निर्गत्य हनुमान् मलयगिरिम् गत्वा वानरराजाय राघवयोः आगमनम् निवेदयामास। "एष रामः, महाबुद्धिः, स्थिरविक्रमः, भ्रात्रा लक्ष्मणेन सह आगतः; स रामः वीर्यनिष्ठः।" "इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः रामः दशरथस्य पुत्रः, धर्मनिष्ठः पितृवचनपालकः।" "तेन राजसूयाश्वमेधयज्ञैः यथाविधि अग्नयः तुष्टाः, सहस्रशः गोः दानम् कृतम्।" "स महात्मा वनवासे स्थितः, तस्य पत्नी रावणेन अपहृता; अधुना स तव शरणम् आगतः।" "त्वं रामलक्ष्मणौ मित्रकामौ पूजनीयौ पूजयितुम् अर्हसि, तौ अर्चनीयौ।" हनुमद्वचनम् श्रुत्वा वानरराजः सुग्रीवः सुसंस्कृतः अभवत्, स्नेहसम्पन्नः रामम् उवाच। "त्वं धर्मनिष्ठः, तपःपरायणः, सर्वेषु स्निग्धः; हनुमान् पवनसुतः तव गुणान् यथार्थम् उक्तवान्।