हनुमान्, वानरश्रेष्ठः, परममुदितः सन्, रामं वाक्यविशारदम् उपगम्य इदं मधुरं वचनम् उवाच। तस्य वचनस्य श्रवणात्, रामस्य प्रेरणया लक्ष्मणः, महात्मानं दशरथात्मजं रामं विस्तरेण वर्णयामास। आसीत् कश्चित् धर्मनिष्ठः राजा नाम दशरथः, यः स्वधर्मपालनैः चतुर्वर्णान् नित्यं रक्षति स्म। न स कस्यचित् द्वेष्टा, न चापि कश्चित् तस्य द्वेष्टा आसीत्; स सर्वेषां भूतानां पितामहसमः बभूव। स यज्ञैः अग्निष्टोमादिभिः महादानैः च कीर्तिम् अलभत; तस्य ज्येष्ठः पुत्रः रामः नाम लोके प्रसिद्धः। स सर्वभूतानां शरण्यः, पितुः वचने स्थितः, दशरथस्य ज्येष्ठः श्रेष्ठगुणसम्पन्नः च। स राजलक्षणैः राजश्रीः च युक्तः, राज्यात् वञ्चितः, मया सह अरण्यवासाय अत्र आगतः। स धर्मपत्नी सीतया सहितः, आत्मसंयमवान्, दिनान्ते सूर्यरश्मिवत् दीप्तिमान् दृश्यते। अहं तस्य अनुजः लक्ष्मणः नाम, गुणज्ञः कृतज्ञः च, तस्मिन् सेवायै आगतः। स सुखार्हः पूजार्हः च, सर्वभूतहिते रतः, राज्यविनष्टः अपि अरण्यवासे प्रमोदते। तस्य पत्नी एकाकिनी राक्षसेन रूपिणा हृता; न तस्य राक्षसस्य, न च तस्य पत्न्याः गतिः विदिता। दितेः पुत्रः दानुः, शापात् राक्षसत्वम् आपन्नः, एतत् सुग्रीवाय वानरपतये आख्यातवान्। स बलवान् सुग्रीवः तव भार्याहरणकर्ता अन्वेष्टुम् अर्हति; इत्येवम् उक्त्वा स दानुः तेजस्वी दिवं गतः। यथापृष्टम् एतत् सर्वम् उक्तम्; वयम् रामः च अहम् च सुग्रीवम् शरणं गतवन्तौ। यः पूर्वं धनं दत्त्वा परमकीर्तिम् अलभत, स सर्वलोकेश्वरः अपि अद्य सुग्रीवम् एव शरणं याचते। यस्य स्नुषा आसीत् सीता, यः शरण्यः धर्मप्रियः च, तस्य अपि पुत्रः, पुनः शरण्यः, सुग्रीवम् एव शरणं गतः। यः सर्वलोकस्य शरणं रक्षिता धर्मात्मा च, स ममाचार्यः राघवः अद्य सुग्रीवम् एव शरणं याचते। यस्य प्रसादात् एते जनाः सदा संपद्यन्ते, स रामः अद्य वानरराजस्य प्रसादम् इच्छति। ये सर्वे भूमिपालाः सर्वगुणसम्पन्नाः तेन सदा पूजिताः — स दशरथराजा। तस्य ज्येष्ठः त्रिषु लोकेषु कीर्तिमान् रामः, सुग्रीवम् वानरराजम् शरणम् आगतः। दुःखेन पीडितः रामः शरण्यः, शोकार्तः च, सुग्रीवस्य अनुग्रहम् अर्हति, वानरयूथपतिभिः सह। एवं बाष्पपूर्णलोचनः दयालुः सौमित्रिः यथावत् उक्त्वा, हनुमान् वाक्यविशारदः प्रत्युवाच। ये एवं बुद्धिमन्तः, जितक्रोधेन्द्रियाः च, तान् वानरराजः द्रष्टुं धन्यः। स सुग्रीवः राज्यभ्रष्टः, वालिना शत्रुत्वम् आपन्नः, भार्याहरणेन दुःखितः, भ्रात्रा अन्यायेन पीडितः च। सूर्यपुत्रः सुग्रीवः वयम् च, निश्चितम् एव सीतान्वेषणे युवाम् उपकरिष्यामः। इति मधुरमृदुवचः उक्त्वा, हनुमान् राघवम् प्रति "गच्छामः सुग्रीवम् प्रति" इति अवदत्। धर्मात्मा लक्ष्मणः, यथोचितम्, हनूमन्तम् पूजयित्वा, राघवम् इदं वाक्यम् अब्रवीत्। वानरः पवनसुतः उचितेन हर्षेण भाषते; कृतकार्यः स आगतः, त्वम् अपि राघव कार्यसिद्धिं प्राप्तवान्। हृष्टवदनः प्रहृष्टः हनुमान् पवनात्मजः, अयं वीरः, मिथ्यावचनं न वदिष्यति। ततः पवनसुतः परममतिर्धारी हनुमान् तौ राघवौ वानरराजस्य समीपम् अनयत्। भिक्षुरूपं परित्यज्य स्ववानररूपं धारयन्, बलवान् वानरः तौ वीरौ पृष्ठे आरोप्य जगाम। स वानरश्रेष्ठः, यशस्वी, सिद्धः, पवनात्मजः, प्रमुदितः, महाबलः, गिरिसमः, रामलक्ष्मणाभ्यां सहितः, शुभे मनसि स्थित्वा प्रस्थितवान्। ऋश्यमूकात् निर्गत्य हनुमान् मलयपर्वतं गत्वा, वानरराजाय तयोः राघवयोः आगमनम् निवेदयामास। "एष रामः महाबुद्धिः स्थिरवीर्यः च भ्राता लक्ष्मणेन सह आगतः; अयं रामः धर्मे स्थितः कृतनिश्चयः। इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः रामः दशरथस्य पुत्रः, धर्मनिष्ठः पितृवाक्यपरायणः च। तेन राजसूयाश्वमेधैः यथाविधि वह्नयः तृप्ताः, सहस्रशः गोदानेन च महादानानि दत्तानि। स महात्मा अरण्यवासे स्थितः, तस्य भार्या रावणेन अपहृता; स त्वाम् शरणम् आगतः। तौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ सख्यकामौ त्वया पूजनीयौ; तौ प्रतिगृह्य पूजय, यौ अर्हौ पूजार्हौ।" हनूमत् उक्तानि श्रुत्वा, वानरराजः सुग्रीवः परमशोभनः अभवत्, स्नेहेन च रामं प्रति इदं वचनम् अब्रवीत्। इति श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे पञ्चमः सर्गः।