नरेन्द्रस्य यदि तादृशः दूतः न स्यात्, निष्पाप, कथं तस्य कृत्येषु सिद्धिः स्यात्? यस्य दूताः तादृशगुणसम्पन्नाः भवन्ति, तस्य सर्वेऽपि कार्यसिद्धयः दूतवाक्यप्रेरिताः सिध्यन्ति। एवं वाक्येन लक्ष्मणः सुमित्रानन्दनः वायुसूनुं वाक्यकुशलं वानरमन्त्रिणं सुग्रीवप्रियं हनूमन्तं सम्बोध्य उवाच। “विद्वन्, वयं महात्मनः सुग्रीवस्य गुणान् जानिमः; केवलं वयं वानरेन्द्रं सुग्रीवं एव प्रार्थयामः। यथा त्वं, हनुमन्, अत्र सुग्रीवस्य वचनानि उक्तवान्, तथा एव वयं तवाज्ञया आचरिष्यामः, धर्मज्ञश्रेष्ठ।” तयोः सुसंस्कृतानि वचनानि श्रुत्वा वायुपुत्रः वानरः हृष्टः विजयं प्रति चित्तं स्थिरं कृत्वा ताभ्यां सख्यं कर्तुमिच्छन् अभवत्। शृणु चतुर्थस्सर्गः—श्रीवाल्मीकि-रामायणे किष्किन्धाकाण्डे चतुर्थस्सर्गः। ततः हनूमान्, कार्यं जानन्, तयोः मधुरवचनानि श्रुत्वा हृष्टः, मनसा सुग्रीवमुपगम्य चिन्तयामास—सुग्रीवस्य राज्यप्राप्तिः निश्चितम्; समर्थस्सहायः प्राप्तः, कार्यमपि सम्प्राप्तम्। ततस्तस्य वानरश्रेष्ठः हनूमान् परमस्संहृष्टः रामं वाक्यकुशलं प्रति वचनमिदमुवाच। रामप्रेरितः लक्ष्मणः तानि वचनानि श्रुत्वा महात्मानं दशरथात्मजं रामं वर्णयामास। “अस्ति दशरथो नाम राजा, तेजस्वी धर्मनिष्ठश्च, सः सदा चतुर्वर्णान् स्वधर्मे स्थापयन् रक्षति। न तेन कश्चिद् द्वेष्यः, न च तं कश्चन द्वेष्टि; सः सर्वेषां प्राणिनां ब्रह्मा इव। सः अग्निष्टोमादीन्यग्निहोत्राणि कृत्वा महादानानि दत्तवान्; तस्य ज्येष्ठः पुत्रः राम इति लोके प्रसिद्धः। सः सर्वभूतानां शरण्यः, पितृवचननिष्ठः, दशरथस्य ज्येष्ठः धर्मात्मा च। राज्यलक्षणसम्पन्नः, राज्याद् वञ्चितः, मया सह अरण्यवासायागतः। तेन सह धर्मपत्नी सीता, स्वनियतेन्द्रियः, दिवसान्ते सहस्रांशुरिव दीप्तः। अहं तस्य अनुजः लक्ष्मणो नाम, तस्य गुणान् कृतज्ञतां च विज्ञाय तस्य सेवायै प्राप्तः। सः सुखार्हः, पूजार्हश्च, सर्वभूतहिते रतः, राज्यविहीनः सन् अरण्यवासे रमते। तस्य भार्या राक्षसेन, रूपान्तरधारिणा, एकाकिन्याः स्थले हृता; न राक्षसो ज्ञायते, न तस्याः गतिः। दितेः पुत्रः दनुः, शापात् राक्षसत्वं प्राप्तः, सः सुग्रीवाय बलिनां श्रेष्ठाय एतदाख्यात्। ‘सः महाबलः तव भार्याहरणकर्तारं विज्ञास्यति’ इति उक्त्वा, दनुः प्रभामण्डलसमन्वितः स्वर्गं जगाम। एतत् सर्वं यथापृष्टं तुभ्यं निगदितम्; वयं रामश्च सुग्रीवमेव शरणं गतवन्तौ। सः धनं दत्त्वा, परमकीर्तिं लब्ध्वा, पूर्वं जगदाधिपः, अधुना सुग्रीवमेव शरणं याचते। यस्यान्वया सीता स्नुषा, धर्मरक्षणे रतः, तस्य पुत्रः अपि शरण्यः, सः अपि सुग्रीवस्य शरणं प्राप्तः। यः सर्वलोकस्य शरण्यः, धर्मात्मा, शरणागतप्रियः, सः राघवः अधुना सुग्रीवस्य शरणं प्राप्तः। यस्य प्रसादेन इमे सदा सुखिनः, सः रामः अधुना वानरेन्द्रस्य प्रसादं याचते। येन भूमौ सर्वे नृपाः सर्वगुणसम्पन्नाः सदा पूजिताः—सः दशरथः। तस्य ज्येष्ठः पुत्रः, त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धः रामः, सुग्रीवस्य वानरेन्द्रस्य शरणं प्राप्तः। रामः दुःखार्तः शरणं याचन्, शोकेन पीडितः, सुग्रीवः सह वानरयूथपतिभिः तस्मै कृपां दातुमर्हति। एवं स्नेहपूर्णं बाष्पपूरितलोचनं सौमित्रिं प्रति वाक्यकुशलः हनुमान् प्रत्युवाच— ‘येषां बुद्धिः तादृशी, कोपजीतेन्द्रियाः च, तान् वानरेन्द्रः दृष्ट्वा धन्यः। सः अपि राज्यात् वञ्चितः, वालिना शत्रुर्भूतः, भार्याहरणेन दुःखितः, कानने भीतः, भ्रात्रा चात्यन्तं पीडितः। सः सूर्यतनयः सुग्रीवः सह अस्माभिः निश्चितं सीतायाः अन्वेषणे युवां सहाय्यं करिष्यति।’ एवं सौम्यस्निग्धमधुरैः वाक्यैः उक्त्वा हनुमान् राघवं प्रति ‘गच्छामः सुग्रीवम्’ इति अवदत्। धार्मिकः लक्ष्मणः यथोचितं वायुपुत्रं वानरं पूजयित्वा राघवं इदं वचनमुवाच— ‘वानरः वायुसूनुः हर्षेण यथोचितं वदति; सः कृतकार्यः आगतः, त्वं च राघव कार्यसिद्धिं प्राप्तवान्। प्रसन्नमुखः, हर्षपूर्णः, वायुपुत्रः हनुमान् न कदापि मिथ्यावादी स्यात्।’ ततः परमबुद्धिमान् वायुसूनुः हनुमान् तौ राघवौ सुग्रीवस्य समीपं नीतवान्। ततः भिक्षुरूपं त्यक्त्वा स्वं वानररूपं धारयन्, महाबलवान् वानरः तौ वीरौ स्वपृष्ठे आरुह्य ततः प्रस्थितः।