हनूमान् ऋष्यमूकात् सुग्रीवस्य कृते तपस्विवेषधारी स्वेच्छया विचरन् यथाकामम् आगतः। एवं उक्त्वा वाक्यविशारदः हनूमान् तयोः रामलक्ष्मणयोः न किञ्चिद् अन्यद् अवदत्। तस्य वाक्यं श्रुत्वा रामः प्रसन्नवदनः तत्र स्थितं भ्रातरं लक्ष्मणं हर्षेण सम्बोधितवान्। अयं स सुग्रीवस्य मन्त्रिणः महात्मनः कपिसत्तमः, मया सहागतः, यस्य सुग्रीवः आश्रयं इच्छति। तदा सौमित्रिः सुग्रीवस्य मन्त्रिणं वाक्यकुशलं कपिं सौम्यया प्रियया च वाचा, शत्रुनिग्रहणकुशलः सन्, सम्बोधितवान्। एवंविधं वाक्यं न वेदविद्याविहीनः, न यजुर्वेदमधीत्य, न सामवेदज्ञानहीनः उच्चेतुम् अर्हति। नूनं स व्याकरणं नानाविधं सम्यक् अधीतवान्, बहु भाषमाणस्यापि नापशब्दः क्वापि दृश्यते। न तस्य मुखे, नेत्रयोः, ललाटे, भ्रुवोः, अन्येषु चाङ्गेषु दोषः कश्चन दृश्यते। तस्य वाक्यं संक्षिप्तं, स्पष्टं, निर्विकल्पं, निश्चलम्, उरःकण्ठसमुत्थं, मध्यमस्वरम्। स शुभानि, सुसंहितानि, क्रमशः उक्तानि, आश्चर्यजनकानि, अविलम्बितानि, कल्याणानि, हृदयहराणि च वाक्यानि उच्चारयति। एवं त्रिवर्गसमुत्थितया वाक्पटुता येनापि शत्रुणा, प्रहरणाय उद्यतेनापि, चेतः न जितुं शक्यते। यदि राजा एवंदूतं न लभते, अनघ, तस्य कार्यसिद्धिः कथं स्यात्? यस्य दूताः एवंगुणसम्पन्नाः, तस्य सर्वेऽर्थाः दूतवाक्यप्रेरिताः सिध्यन्ति। एवं उक्तः सौमित्रिः पुनः वाक्यकुशलं पवनसुतं सुग्रीवमन्त्रिणं कपिं सम्बोधितवान्। विद्मः वयं सुग्रीवस्य महात्मनः गुणान्, केवलं तं वानराधिपं सुग्रीवं वयं प्रार्थयामः। यथा त्वं, हनुमन्, सुग्रीवस्य वचनं प्रवदसि, तथा वयं करिष्यामः, धर्मज्ञ, तवाज्ञया। तयोः वाक्यविशारदयोः वचः श्रुत्वा पवनसुतः कपीन्द्रः हृष्टः, विजयलाभाय मनः कृत्स्नं न्ययच्छत्, ताभ्यां सख्यं कर्तुम् अर्चितवान्। श्रूयताम् चतुर्थः सर्गः। श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे किष्किन्धाकाण्डे चतुर्थः सर्गः। तदा हृष्टः कृतकार्यविज्ञः हनुमान् मधुरवचनानि श्रुत्वा मनसा सुग्रीवमुपगम्य चिन्तयामास। सुग्रीवस्य राज्यलाभः निश्चितः, महात्मनः; समर्थमित्रलाभेन च कार्यमिदम् उपस्थितम्। ततः कपीन्द्रवर्यः हनुमान् परमप्रहृष्टः रामं वाक्यकुशलं प्रति इदं वचनम् अब्रवीत्। तस्य वचनं श्रुत्वा लक्ष्मणः रामेण प्रेरितः महात्मानं दशरथात्मजं रामं वर्णयामास। आसीद् राजा दशरथो नाम, दीप्तिमान् धर्मनिष्ठः, सदा चतुर्वर्णान् स्वधर्मे स्थितान् रक्षति स्म। न तेन कश्चिद् द्वेष्यः, न च तं कश्चिद् द्वेष्टि; सर्वेषु भूतेषु सः पितामहसमानः आसीत्। सः अग्निष्टोमादीन्य् यज्ञान् कृत्वा बहुदानानि च दत्तवान्; तस्य ज्येष्ठः पुत्रः लोके राम इति प्रसिद्धः। सः सर्वभूतानां शरण्यः, पितृवचननिष्ठः, दशरथस्य ज्येष्ठः श्रेष्ठगुणसम्पन्नः च। राजलक्षणसम्पन्नः, राजश्रीसमन्वितः, राज्याद् वञ्चितः, मया सह अरण्यवासाय आगतः। तं सतीं सीतां धर्मपत्नीं सह, स्वनियमेन युक्तः, सायं सूर्यः इव प्रभाभिः दीप्तः। अहं तस्य कनिष्ठः भ्राता लक्ष्मणः नाम, तस्य गुणान् कृतज्ञतां च ज्ञात्वा तस्य सेवायै उपस्थितः। सः सुखार्हः, महात्मा, सर्वभूतहिते रतः, राज्यहीनः अपि, अरण्ये वासं प्रीणाति। तस्य भार्या राक्षसेन रूपान्तरधरिणा एकाकिन्याः प्रदेशे हृता; न तस्य राक्षसस्य, न च तस्याः पत्न्याः गतिः विदिता। दितेः पुत्रः दनुः शापात् राक्षसत्वं प्राप्तवान्; सः सुग्रीवाय महाबलाय वानरपतये एतद् आख्यात्। सः महाबलः तव भार्याहरणकर्तारं अन्वेष्टुम् अर्हति; इति उक्त्वा दनुः दीप्तिमान् स्वर्गं जगाम। एतत् सर्वं यथापृष्टं तुभ्यं निगदितम्; रामः च अहम् च सुग्रीवम् एव शरणं गतावन्तौ। यः धनं वितरन् परमकीर्तिं च प्राप्य, पूर्वं जगदाधिपः आसीत्, सः अद्य सुग्रीवस्य शरणं प्रार्थयति। यस्य स्नुषा सीता आसीत्, यः शरण्यः धर्मप्रियः च, तस्य पुत्रः अपि शरण्यः अद्य सुग्रीवस्य शरणं प्रपन्नः। यः सर्वस्य लोकस्य शरणं रक्षिता च आसीत्, धर्मात्मा शरण्यः च, ममाचार्यः राघवः अद्य सुग्रीवस्य शरणं प्रपन्नः। यस्य प्रसादेन इमे जनाः सदा समृद्धाः, सः रामः अद्य वानरराजस्य प्रसादं प्रार्थयति। येन सर्वे भुवि नृपाः सर्वगुणसम्पन्नाः सदा पूजिताः—स एव दशरथः। तस्य ज्येष्ठः पुत्रः, त्रिषु लोकेषु ख्यातः रामः, अद्य वानरराजं सुग्रीवं शरणं गन्तुं प्राप्तः।