धर्मात्मा सः सुग्रीवः युवाभ्यां सख्यं कर्तुमिच्छति, इति विज्ञाय माम् वायुपुत्रं हनूमन्तं तस्य मन्त्रिणं विद्धि। सुग्रीवस्य हेतोः मुनिवेषधारी अहं ऋष्यमूकात् इच्छया गतः, स्वेच्छया विचरन् अत्र प्राप्तः अस्मि। इत्येवं वचनं उक्त्वा वाक्यविशारदः हनूमान् रामलक्ष्मणयोः समीपे अधिकं न प्रोवाच। तस्य वाक्यानि श्रुत्वा रामः हृष्टवदनः सुमित्रानन्दनं लक्ष्मणं समीपस्थितं प्रहृष्टः उवाच—“एष सः सुग्रीवस्य मन्त्रिणः महात्मा हनूमान् मया यः सुग्रीवेण अन्विष्यते, अत्र प्राप्तः।” ततः सौमित्रिः प्रियंवदः वाक्यविशारदं वानरमन्त्रिणं मधुरया वाचा स्नेहसंयुक्तया उवाच, “एवंविधं वचनं न ऋग्वेद-अनधीतः, न यजुर्वेद-अनधीतः, न सामवेद-अविद्वान् वक्तुं शक्नोति। नूनं सः व्याकरणं बहुधा निपुणं अधीतवान्—बहु भाषमाणस्य अपि तस्य एकमपि अप्रयुक्तं पदं न दृश्यते। न तस्य मुखे, नेत्रयोः, ललाटे, भ्रुवोः, अन्येषु च अवयवेषु दोषः कश्चन दृश्यते। तस्य वाक्यं संक्षिप्तं, स्पष्टं, निर्भयम्, अविचलितं, उरःकण्ठसमुत्थं, मन्दगम्भीरस्वरं च। सः पदान्यनुपूर्व्येण सुविस्तारितानि, अद्भुतानि, शान्तानि, कल्याणानि, हृदयहराणि च उच्चारयति। एषा त्रिविधा वाक् यस्य, तस्य वाक्येन शत्रोरपि मनः न जीयते किम्? यदि राज्ञः एवं गुणसम्पन्नः दूतः न स्यात्, तर्हि तस्य कार्यसिद्धिः कथं स्यात्? यस्य दूताः एवं गुणवन्तः, तस्य कार्याणि सर्वाणि दूतवाक्यप्रेरितानि सिद्ध्यन्ति।” एवं उक्ते, सौमित्रिः वाक्यविशारदं वायुपुत्रं सुग्रीवस्य मन्त्रिणं हनूमन्तं पुनः उवाच—“विद्वन्, वयं महात्मनः सुग्रीवस्य गुणान् जानिमः; वयं केवलं सुग्रीवं वानराधिपतिं एव इच्छामः। यथा त्वया हनूमन् सुग्रीवस्य वचनं अत्र उक्तं, तथा एव वयं कर्तास्मः, धर्मज्ञश्रेष्ठ, तव आज्ञया।” तेषां तद्वाक्यशिल्पं श्रुत्वा वायुपुत्रः हनूमान् हृष्टः, जयप्राप्तये मनः कृत्वा, तयोः सख्यं कर्तुम् इच्छामास। शृणु चतुर्थं सर्गम्—श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे किष्किन्धाकाण्डे चतुर्थः सर्गः। ततः हनूमान् तयोः मधुरवाक्यं श्रुत्वा, तस्य कार्यं विज्ञाय, हृष्टः अन्तःकरणेन सुग्रीवस्य समीपं गतः। महात्मनः सुग्रीवस्य राज्यप्राप्तिः निश्चितं, यतो ह्यस्य समर्थः सहायकः लब्धः, कार्यं च तस्य प्राप्तम्। ततः वानरश्रेष्ठः हनूमान् अतीव हृष्टः, वाक्यविशारदं रामं प्रति इदं वचनं उवाच। तस्य वचनं श्रुत्वा, रामस्य प्रेरणया लक्ष्मणः महात्मानं दशरथात्मजं रामं वर्णयामास। “दशरथो नाम राजा आसीत्, तेजस्वी धर्मनिष्ठः, सः चतुर्वर्णान् स्वधर्मे स्थापयन् सदा रक्षति स्म। सः कस्यापि द्वेष्टा न आसीत्, न च तं कश्चन द्वेष्टि स्म; सः सर्वेषां प्राणिनां पितामहसमः आसीत्। सः अग्निष्टोमादीन्यग्निहोत्रादीनि यज्ञान् कृत्वा बहुदानं दत्तवान्; तस्य ज्येष्ठः पुत्रः रामः लोकप्रसिद्धः। सः सर्वभूतानां शरण्यः, पितुः आज्ञां पालकः, दशरथस्य ज्येष्ठः धर्मिष्ठतमः च। सः राजलक्षणसम्पन्नः, राजश्रियुक्तः, राज्यात् वञ्चितः, मया सह अरण्यवासाय अत्र आगतः। तेन सह धर्मपत्नी सीता, जितेन्द्रियः, दिवसान्ते प्रभायुक्तः सूर्य इव दीप्तमान्। अहं तस्य अनुजः लक्ष्मणः नाम, तस्य गुणान् कृतज्ञता च ज्ञात्वा, तस्य सेवायै अत्र प्राप्तः। सः सुखभागी महायशस्वी, सर्वभूतहिते रतः, राज्यच्युतः अपि अरण्यवासे रमते। तस्य भार्या राक्षसेन, रूपान्तरधारिणा, एकाकिन्याः प्रदेशे हृता; तस्य राक्षसस्य, तस्य च भार्यायाः गतिः न ज्ञायते। दितेः पुत्रः दनुः शापात् राक्षसत्वं प्राप्तः; सः सुग्रीवाय वानरेन्द्राय एतत् आख्यात्। ‘स बलवान् तव भार्याहरणकर्तारं विज्ञास्यति’ इति उक्त्वा दनुः तेजस्वी स्वर्गं गतः। एतत् सर्वं यथापृष्टं तुभ्यं उक्तम्—रामः च अहं च सुग्रीवे शरणं गतौ। सः पूर्वं धनं दत्त्वा, परमयशः प्राप्त्वा, जगदाधिपः आसीत्, अधुना सुग्रीवं शरणं याचते। यस्य स्नुषा सीता आसीत्, सः धर्मरतो शरण्यः, तस्य पुत्रः अपि शरण्यः, सुग्रीवं शरणं गतः। यः जगतः शरण्यः रक्षकः धर्मात्मा, ममाचार्यः राघवः, सः अपि सुग्रीवं शरण्यं कृतवान्। यस्य प्रसादेन एते जनाः सदा समृद्धाः, सः रामः वानरराजस्य प्रसादं इच्छति। येन सर्वे भूमिपालाः सर्वगुणसम्पन्नाः सदा पूजिताः—सः दशरथः राजा एव।” एवं स्नेहपूर्वकं, धर्मयुक्तं, वाक्यविशारदं संवादं तत्र रामलक्ष्मणौ हनूमन्तं प्रति अकुरुताम्, हनूमान् च तयोः सख्यं कर्तुम् उत्सुकः, सुग्रीवस्य समीपं गतवान्।