तयोः सिंहस्कन्धयोः महाबलयोः, यथार्द्रद्वृषयोः मदोन्मत्तयोः, दीर्घायामयोः सुगात्रयोः भुजयोः लोहमुष्टिवत् सन्निवेशः दृश्यते। सर्वाभरणयोग्यौ तौ भूमेः रक्षणाय युक्तौ मन्मि, किन्तु किं कारणं न भूषितौ? भूमिः सर्वा वनसागरयुक्ता, विन्ध्यमेरुशोभिता, तेषां धनुष्मन्तः शोभनाः सुश्लक्ष्णाः सुसंस्कृताः धनुषः अपि शोभन्ते। ते धनुष्मन्तः इन्द्रवज्रस्य सुवर्णमण्डितस्य सदृशं प्रभाम् आवहतः; तेषां तूणीराः तीक्ष्णबाणपूर्णाः रम्यदर्शनाः। तेषां महातूणीराः भयानकप्राणहरतेजस्विबाणैः सर्पसदृशैः पूर्णाः, सुवर्णमण्डिताः शोभन्ते। द्वे चास्मिनि खड्गे मुक्तसर्पसदृशे शोभेते; अहं यं सम्बोधयामि, तं किमर्थं न प्रत्युत्तरं दत्तम्? सुग्रीवः नाम धर्मात्मा कपिश्रेष्ठः वीरः भ्रातृनिर्वासितः दुःखितः जगति विचरति। तेन महात्मना सुग्रीवेण प्रेषितः अहम् आगतः; नाम्ना हनुमान् कपिश्रेष्ठः। स धर्मात्मा सुग्रीवः युवयोः मित्रत्वम् इच्छति; जानीयात् माम् तस्य मन्त्रिणं, वायुसुतं हनुमन्तम्। सुग्रीवस्य अर्थाय तपस्विवेषधारी अहम् ऋष्यमूकात् स्वेच्छया आगतः। एवं उक्त्वा हनुमान् वाक्यविशारदः, रामलक्ष्मणयोः प्रति, वाक्यं नान्यद् उवाच। तस्य वचनं श्रुत्वा, रामः हर्षान्वितमुखः, तं तेजस्विनं सौमित्रिं समीपस्थं लक्ष्मणं सम्बोधितवान्। "एष कपिराजस्य सुग्रीवस्य मन्त्रिणः महात्मा मम समीपम् आगतः, यं सुग्रीवः इच्छति।" सौमित्रिः कपिम् सुग्रीवस्य मन्त्रिणं वाक्यविशारदं सौम्यं वाक्यं स्नेहपूर्णं उवाच, "एवं वाक्यं न वेदविहीनः, न यजुर्वेदविहीनः, न सामवेदज्ञः वदेत्।" नूनं स बहुधा व्याकरणं अधीतवान्; बहुवचनं वदति, किन्तु किञ्चिदपि अशुद्धं न दृश्यते। तस्य मुखे, नेत्रे, ललाटे, भ्रूयाम्, अन्यत्रापि दोषः न दृश्यते। तस्य वाक्यं संक्षिप्तं, स्पष्टं, निर्भयम्, अविचलितम्, उरःकण्ठनिसृतम्, मध्यमस्वरे उक्तम्। स शुभानि वाक्यानि क्रमशः, अद्भुतानि, अविलम्बितानि, मंगलानि, हृदयप्रियाणि वदति। त्रीणि स्थानानि निसृतं विविधं वाक्यं श्रावयति; यस्य मनः न जेतुम् शक्यं—even शत्रोः अपि। यदि राज्ञः एषा दूतः न अस्ति, निर्दोष, तस्य कार्यसिद्धिः कथं स्यात्? यस्य दूताः एतादृशगुणयुक्ताः, तस्य सर्वे अभिप्रायाः दूतवाक्यप्रेरिताः सिद्ध्यन्ति। एवं उक्त्वा सौमित्रिः वायुसुतं कपिम् सुग्रीवस्य मन्त्रिणं वाक्यविशारदं पुनः उवाच। "विद्वन्, वयं सुग्रीवस्य महात्मनः गुणान् जानिमः; केवलं सुग्रीवम् कपिराजं इच्छामः। यथा त्वं हनुमन् सुग्रीवस्य वचनं उक्तवान्, तथा वयं करिष्यामः, धर्मिष्ठश्रेष्ठ, तव आज्ञया।" तयोः वाक्यविशारदयोः वचनं श्रुत्वा, वायुसुतः कपिः हर्षितः, विजयलाभाय चित्तं न्यस्य, तयोः मित्रत्वं प्राप्तुम् इच्छति। शृणु चतुर्थं सर्गम्। श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे, किष्किन्धाकाण्डे, चतुर्थः सर्गः। ततः हनुमान् हर्षितः, कार्यनिश्चितः, मधुरवचनं श्रुत्वा, मनसा सुग्रीवम् अभिगच्छति। सुग्रीवस्य राज्यागमनम् निश्चितम्; यतः स योग्यसख्यं प्राप्तवान्, कार्यम् तस्य आगतम्। ततः हनुमान् कपिश्रेष्ठः अत्यन्तहर्षितः, रामं वाक्यविशारदं वदति। तस्य वचनं श्रुत्वा, लक्ष्मणः रामेन प्रेरितः, दशरथस्य पुत्रं महात्मानं रामं वर्णयति। "दशरथः नाम राजा धर्मनिष्ठः, चार्वर्णान् स्वधर्मे स्थापयन् रक्षति। स सर्वेभ्यः द्वेषरहितः, सर्वेभ्यः प्रियः, सर्वेषु प्राणिषु पितामहसदृशः। स अग्निष्टोमाद्यैः यज्ञैः, महादानैः कृतः; तस्य ज्येष्ठः पुत्रः रामः लोकप्रसिद्धः। स सर्वभूताश्रयः, पितृवचननिष्ठः, दशरथस्य ज्येष्ठः श्रेष्ठः। राजलक्षणसंपन्नः, राज्यविहीनः, मया सह वनवासाय आगतः। तस्य धर्मपत्नी सीता सह, आत्मसंयमी, सायंतने सूर्यसदृशः। अहं तस्य अनुजः लक्ष्मणः, तस्य गुणान् कृतज्ञत्वं च ज्ञात्वा, सेवायै आगतः। स सुखार्हः, पूजार्हः, सर्वभूतहिते मनः स्थितः, राज्यच्युतः, वनवासे रमते। तस्य पत्नी राक्षसेन रूपान्तरकरेण एकान्ते हृताः; न राक्षसस्य, न तस्य पत्न्याः गतिः ज्ञायते।" एवं श्रीमद्रामायणे किष्किन्धाकाण्डे तेषां संवादः, मित्रत्वप्रत्ययः, धर्मगुणानां च वर्णनं सम्यक् प्रस्फुरति।