यथा चन्द्रसूर्यौ पृथिव्यां सहसा समागतौ इव, तथा तौ वीरौ विशालवक्षसौ नररूपधारिणौ देवसदृशौ भूमौ प्रकटितौ। सिंहस्कन्धौ महाबलौ मदोन्मत्तौ द्वौ वृषभौ इव, दीर्घसुवृत्तबाहू लोहमुष्टिसमौ शोभमानौ। सर्वाभरणयोग्यौ तौ किमर्थं न भूषितौ? अहं तौ भूमेः रक्षणाय योग्यौ मन्ये। सर्वा पृथिवी वनसागरयुक्ता विंध्यमेरुशोभिता, तस्याम् एते धनुषः सुशुभ्रसुस्निग्धसुसज्जितौ। इन्द्रवज्रसदृशौ सुवर्णमण्डितौ तौ धनुषौ, तयोः तूणीरौ तीक्ष्णशरसम्पूर्णौ दर्शनीयौ। तयोः तूणीरौ घोरजीवितान्तकरदीप्तशरैः नागसदृशैः सुवर्णमण्डितौ विशालौ शोभमानौ। तयोः द्वौ खड्गौ मुक्तनागसदृशौ दीप्तिमन्तौ, अहं यः तौ सम्बोध्य न भाषसे, तस्य कारणं पृच्छामि। सुग्रीवः नाम धर्मात्मा वानरश्रेष्ठः भ्रातृनिर्वासितः दुःखितः भूमौ विचरति। तस्य महात्मनः सुग्रीवस्य आज्ञया अहं आगतः, हनुमान् नाम वानरश्रेष्ठः अस्मि। धर्मात्मा सुग्रीवः युवाभ्यां मित्रत्वम् इच्छति; अहं तस्य मन्त्रिणः वातात्मजः हनुमान् अस्मि। ऋष्यमूकात् सुग्रीवस्यार्थे तपस्विरूपधारी आगतः, इच्छया गच्छामि, यथेष्टम् आचरामि। एवं उक्त्वा वाक्यकुशलः हनुमान् रामलक्ष्मणयोः प्रति अधिकं न उवाच। तस्य वचनानि श्रुत्वा रामः हर्षपूर्णमुखः तस्य समीपस्थं लक्ष्मणम् उवाच। वानरराजस्य सुग्रीवस्य मन्त्रिणः महात्मा हनुमान् मम समीपम् आगतः, यं सुग्रीवः अन्वेषति। सौमित्रिः वाक्यकुशलं वानरं सुग्रीवस्य मन्त्रिणम् प्रियवाक्यैः स्नेहपूर्णैः सम्बोधितवान्, हे रिपुसूदन। एवं वाक्यं न वेदविद्यायाः अप्रशिक्षितः, न यजुर्वेदधारकः, न सामवेदज्ञः वक्तुम् शक्नोति। नूनं स बहुधा व्याकरणं सम्यक् अधीतवान्; बहु भाषमाणस्य अपि तस्य वाक्ये किञ्चिद् दोषः न दृश्यते। तस्य मुखनेत्रललाटभ्रूषु वा अन्यत्र किञ्चिद् दोषः न दृश्यते। तस्य वाक्यं सङ्क्षिप्तम् स्पष्टम् निःशङ्कम् निःचलं, उरःकण्ठसमुत्थितम् मध्यमस्वरेन उक्तम्। तेन सुव्यक्तानि क्रमशः शुभानि हृदयप्रियाणि वाक्यानि उच्चारितानि। त्रिस्थानसमुत्थितया विविधया वाणीया, कस्य मनः न विजितम्? अपि च शत्रोः प्रहाराय उद्यतः मनः अपि। यदि राज्ञः एवं गुणयुक्तः दूतः न अस्ति, हे निर्मल, तस्य कार्यसिद्धिः कथम् स्यात्? यस्य दूताः एवं गुणयुक्ताः, तस्य सर्वाणि कार्याणि सफलानि भवन्ति, दूतवाक्यप्रेरितानि। एवं उक्त्वा सौमित्रिः वाक्यकुशलं वानरं सुग्रीवस्य मन्त्रिणम् वातात्मजं पुनः सम्बोधितवान्। हे विद्वन्, वयं महात्मनः सुग्रीवस्य गुणान् जानिमः; वयं केवलं सुग्रीवम् वानरराजम् अन्वेषामः। यथा त्वं सुग्रीवस्य वचनम् इह उक्तवान्, तथा वयं आचरिष्यामः, हे धर्मश्रेष्ठ, तव आज्ञया। तयोः कुशलवाक्यानि श्रुत्वा वातात्मजः हनुमान् हृष्टः विजयलाभाय मनः स्थिरं कृत्वा मित्रत्वं कर्तुम् इच्छति। शृणु चतुर्थसर्गम्। श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे किष्किन्धाकाण्डे चतुर्थसर्गः। तदनन्तरं हनुमान् हृष्टः कार्यविद् तेषां मधुरवाक्यानि श्रुत्वा मनसा सुग्रीवम् उपगच्छति। सुग्रीवस्य राज्यप्राप्तिः निश्चितम्, महात्मा स योग्यं मित्रम् प्राप्तवान्, कार्यम् तस्य समीपम् आगतम्। ततः हनुमान् वानरश्रेष्ठः अत्यन्तं हृष्टः रामम् वाक्यकुशलम् इदं वचनम् उवाच। तस्य वचनानि श्रुत्वा लक्ष्मणः रामस्य प्रेरणया दशरथात्मानम् महात्मानम् रामम् वर्णयामास। दशरथः नाम राजा धर्मनिष्ठः चतुर्वर्णान् स्वधर्मे स्थितान् सदा रक्षति। स सर्वेषु प्राणिषु द्वेषरहितः, सर्वे तं द्वेषरहितम् मन्यन्ते, स पितामहसदृशः। स अग्निष्टोमादीन्य् यज्ञान् कृत्वा विपुलं दानम् अदात्; तस्य ज्येष्ठः पुत्रः रामः लोकप्रसिद्धः। सर्वप्राणिनां शरणम्, पितुः आज्ञायाम् स्थितः, दशरथस्य ज्येष्ठः धर्मिष्ठः पुत्रः। राजलक्षणसम्पन्नः राजश्रीयुक्तः, राज्यच्युतः, मया सह वनवासाय आगतः। तस्य धर्मपत्नी सीता सह, आत्मसंयमी, दिनान्ते सूर्यस्य किरणैः यथा दीप्तिमान्। अहं तस्य अनुजः लक्ष्मणः नाम, तस्य गुणान् कृतज्ञतां च ज्ञात्वा तं सेवितुम् आगतः। सः सुखार्हः, मह्यं पूजार्हः, सर्वभूतहिते मनः स्थितः, राज्यच्युतः, वनवासे रमते। एवं श्रीरामलक्ष्मणयोः हनुमान् सुग्रीवस्य मन्त्रिणः स्नेहसंपन्नं संवादम् कृतवान्, तयोः गुणान् प्रशंस्य मित्रत्वं स्थापयामास।