हनूमान् कपिश्रेष्ठः तौ वीरौ रामलक्ष्मणौ समीपमागतौ सम्यक् सत्कृत्य यथार्हं प्रशंस्य च, धर्मानुसारं सत्कारं कृत्वा मधुरया वाचा तौ उवाच। सः हनूमान् मृदुभिः सत्यवीर्ययुक्तैः वचोभिः तौ दृढव्रतौ तापसौ राजर्षिदेवसमानौ अभ्यभाषत। "कथं भवंतौ दीप्तवर्णौ इह आगतौ, मृगगणान् अन्यांश्च वनचरीन् कम्पयन्तौ? भवंतौ ऊर्जस्विनौ पम्पातटस्थवृक्षान् सर्वतः पश्यन्तौ अस्य निर्मलजलस्य नदीस्य शोभां वर्धयन्तौ दृश्येथे। के युवां धैर्यसम्पन्नौ सुवर्णवर्णौ वल्कलाम्बरधारिणौ, दीर्घनिःश्वासिनौ, दीप्तबाहू, वनचरान् सम्प्रधर्षयन्तौ?" "युवां सिंहदृष्टि, महाबलपराक्रमसम्पन्नौ, इन्द्रधनुर्दर्शनसदृशौ धनुषी धृत्वा, शत्रुनाशकौ। युवां दीप्तिमन्तौ, सुन्दराङ्गौ, वृषभश्रेष्ठबलसम्पन्नौ, गजदन्तसदृशबाहू, पुरुषप्रवरौ। युवयोः तेजसा गिरिनाथोऽपि प्रकाशितः; राज्ययोग्यौ, अमरसमौ, कथं इदम् देशमागतौ?" "युवां पद्मपत्रनेत्रौ, जटाधरौ, सर्वथा समौ, इव देवलोकात् इह आगतौ। यथा चन्द्रसूर्यौ सह पृथिव्याम् आगतौ, एवं वीर्यवन्तौ नररूपधरौ देवसदृशौ। सिंहस्कन्धौ, महातेजसौ, मदोन्मत्तवृषभसमानौ, दीर्घसुश्लिष्टबाहू, वज्रसदृशौ।" "सर्वाभरणयोग्यौ युवां किमर्थं न भूषितौ? पृथिवी रक्षणे योग्यौ इति मन्ये। सर्वा पृथिवी वनसमुद्रयुता, विन्ध्यमेरुसमलङ्कृता, एते च धनुषी सुशोभने, सुक्षमे, सुसंस्कृते। इन्द्रवज्रसदृशे सुवर्णालङ्कृते, तूणीरौ तीक्ष्णबाणपूर्णे, मनोहरौ। घोरजीवितान्तकारिणः दीप्तबाणाः सर्पसदृशाः, सुवर्णालङ्कृतौ विशालौ तूणीरौ।" "एते उभौ असिप्रवरौ मुक्तसर्पसदृशौ दीप्तिमन्तौ; अहं यं पृच्छामि, तं किमर्थं न प्रतिवदथः?" "सुग्रीवो नाम धर्मात्मा कपिश्रेष्ठः भ्रातृणा निर्हृतः दुःखितः पृथिव्याम् विचरति। तेन महात्मना सुग्रीवेण प्रेषितः अहम् अत्र आगतः; अहं वायुसूनुः हनूमान् नाम कपिसत्तमः। स धर्मात्मा सुग्रीवः युवाभ्यां सख्यं कर्तुमिच्छति; मां तस्य मन्त्रिणं हनूमन्तं वायुपुत्रं विद्धि।" "सुग्रीवार्थं मुनिरूपधारी ऋश्यमूकात् इच्छया आगतः, स्वेच्छया विचरामि।" एवं उक्त्वा वाक्यविशारदः हनूमान् तयोः रामलक्ष्मणयोः अन्यद् न किञ्चिद् अब्रवीत्। तस्य वाक्यानि श्रुत्वा रामः प्रहृष्टमुखः सुमित्रानन्दवर्धनं भ्रातरं लक्ष्मणं सम्बोध्य उवाच— "एष कपिराजसुग्रीवस्य मन्त्रिणः महात्मनः मम समीपमागतः, यं सुग्रीवः इच्छति।" सौमित्रिः तं वाक्यविशारदं सुग्रीवमन्त्रिणं कपिं मधुरया स्नेहयुक्तया वाचा उवाच, "एवं वाक्यं न अनधीतवेदः उक्तुं शक्नोति, न अपि अयजुर्वेदी, न च असामवेदी।" "नूनं सः व्याकरणं बहुधा अधीतवान्; बहु भाषमाणस्यापि न किञ्चिद् दुष्टं वाक्यं दृश्यते। न तस्य मुखे, नेत्रयोः, ललाटे, भ्रुवोः, अन्यत्र वा दोषः कश्चन दृश्यते। तस्य वाक्यं संक्षिप्तं, स्पष्टं, अविचलितं, उद्गतम्, उरःकण्ठसमुत्थं, मध्यमस्वरं।" "सः यथाक्रमेण सुविस्तरं वाक्यं ब्रूते, आश्चर्यम्, विलम्बवर्जितं, शुभं, हृदयप्रियं। त्रीषु स्थानेषु उच्चारितया वाचा, शत्रुः अपि प्रहर्तुम् उद्यतः मनः न ह्रियेत।" "राज्ञः एवमुपेतो दूतः यदि न स्यात्, निष्कलङ्क, कथं तस्य कार्यसिद्धिः स्यात्? यस्य दूताः एतेन गुणसम्पन्नाः, तस्य सर्वे कार्याणि सिद्ध्यन्ति दूतवाक्यप्रेरितानि।" इति उक्त्वा सौमित्रिः वाक्यविशारदं सुग्रीवमन्त्रिणं वायुपुत्रं कपिं पुनरुवाच— "विद्वन्, वयं महात्मनः सुग्रीवस्य गुणान् जानिमः; केवलं सुग्रीवम् एव इच्छामः। यथावद् त्वया उक्तं सुग्रीवस्य वचनं, तथा एव वयं करिष्यामः, धर्मज्ञ, तवाज्ञया।" तयोः प्राज्ञवाक्यानि श्रुत्वा वायुसूनुः हनूमान् हृष्टचित्तः विजयाय मनः कृत्वा ताभ्यां सख्यं कर्तुम् उद्यतवान्। किष्किन्धाकाण्डस्य चतुर्थसर्गस्य श्रूयताम्। श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे किष्किन्धाकाण्डे चतुर्थः सर्गः। ततः हनूमान् प्रमुदितः स्वकार्यविज्ञः तेषां मधुरवचनानि श्रुत्वा मनसा सुग्रीवमभिगम्य चिन्तयामास। सुग्रीवस्य राज्यप्राप्तिः निश्चितम्, महात्मनः, कारणात्, समर्थमित्रलाभात्, कार्यमिदं तस्य प्राप्तम्। ततः कपिश्रेष्ठः हनूमान् परमप्रहृष्टः वाक्यविशारदं रामं प्रति इदं वचनं उवाच।