सुग्रीवस्य महात्मनः वचनानि सम्यक् अवगम्य, हनुमान् ऋष्यमूकपर्वतात् रघुवंशयोः समीपं लीलया प्राक्रमत्। तत्र स्वं वानररूपं परित्यज्य, वायुसुतः हनुमान् कुशलया बुद्ध्या तपस्विनः रूपं धारयामास। ततः स वानरश्रेष्ठः तौ वीरौ समुपगम्य, यथायोग्यं स्तुत्वा, विधिवद् सत्कारं कृत्वा, भाषितवान्। सौम्यौ सत्यवीर्यौ, स्थिरव्रतौ, राजर्षिदेवोपमौ तौ तद्वाक्यं यथेष्टं हनुमता भाषितम्। “कथं भवद्भ्यां शोभनवपुषा, मृगगणान् अन्यांश्च वनवासिनः भीषयित्वा, इदं स्थानं आगतम्? पम्पातीरवृक्षान् सर्वतः निरीक्ष्य, निर्मलवारिण्याः शोभां वर्धयन्तौ, किमर्थं विचरथः? के यूयं धैर्यशीलौ, सुवर्णवर्णौ, वल्कलवासिनौ, दीर्घनिश्वासिनौ, श्लक्ष्णबाहू, वनजीवान् व्यथयन्तः? सिंहदृष्टिपराक्रान्तौ, विशालवीर्यौ, शत्रुनाशकौ, इन्द्रधनुषोपमधनुष्मन्तौ, यूयं वीरौ। वृषश्रेष्ठबलसम्पन्नौ, गजदन्तोपमबाहू, पुरुषश्रेष्ठौ, शोभनवपुषः। भवद्भ्यां तेजसा पर्वतेश्वरः अपि प्रकाश्यते; राज्ययोग्यौ, अमरसमाः, कथं इदं भूमिं आगतम्? पद्मपत्रनयनौ, जटिलौ, सर्वतोऽनुरूपौ, इव देवलोकात् आगतौ। यथा चन्द्रसूर्यौ एकत्र भूमौ आगतौ, नररूपधारिणौ देवोपमौ वीरौ, विशालकक्षौ। सिंहस्कन्धौ, महाबलौ, वृषभौ मदोत्कटौ, दीर्घश्लक्ष्णबाहू, लोहमुष्तिप्रतीकौ। सर्वाभरणयोग्यौ, किं न भूषणैः भूषितौ? भूमिपालनयोग्यौ। सम्पूर्णा पृथ्वी, वनसागरयुक्ता, विन्ध्यमेरुशोभिता; धनुषः शोभनं, श्लक्ष्णं, सुसंस्कारितम्। इन्द्रवज्रसदृशं सुवर्णमण्डितं, शरपूरितं तूणीरं रमणीयम्। भयंकराणि, प्राणहराणि, दीप्यमानानि, सर्पसदृशानि शराणि, सुवर्णमण्डितं महत्तूणीरं। मुक्तसर्पसदृशौ अस्यौ खड्गौ दीप्तिमन्तौ; किं न प्रतिवचनं दत्तं मम वाक्ये? सुग्रीवः नाम धर्मात्मा वानरश्रेष्ठः, भ्रातृनिर्वासितः, दुःखितः भूमौ विचरति। तेन महात्मना सुग्रीवेण प्रेषितः अहम् आगतः; वानरेषु श्रेष्ठः हनुमान् नाम। स धर्मात्मा सुग्रीवः भवद्भ्यां मित्रत्वं इच्छति; तं वायुसुतं हनुमन्तं मन्त्रिणं माम् अवगच्छत। सुग्रीवस्यार्थे तपस्विरूपं धारयित्वा, ऋष्यमूकात् इच्छया आगतः। एवं भाषित्वा, वाक्यकुशलः हनुमान् रामलक्ष्मणयोः प्रति, अधिकं न किंचित् उवाच। तस्य वचनानि श्रुत्वा, रामः हृष्टमुखः, सौमित्रिं भ्रातृं समीपस्थं सम्बोधितवान्। “एष वानरराजस्य सुग्रीवस्य मन्त्रिणः महात्मा मम समीपं आगतः, यं सुग्रीवः अन्वेषति।” सौमित्रिः वाक्यकुशलं वानरं सुग्रीवमन्त्रिणं, प्रियस्नेहपूर्णैः वाक्यैः सम्बोधितवान्। “एवं वाक्यं न अऩध्यायिनां ऋग्वेदस्य, न अऩधिगमिनां यजुर्वेदस्य, न अज्ञातानां सामवेदस्य उच्चारणीयम्। निश्चितं, व्याकरणं बहुधा सम्यक् अधीतवान्; बहु भाषमाणे अपि, न किञ्चिद् अशुद्धं वाक्यं दृश्यते। मुखे, नेत्रयोः, ललाटे, भ्रूयोः, अन्यत्र वा दोषः न दृश्यते। तस्य वाक्यं सारग्रहं, स्पष्टं, निःसन्देहं, निःशङ्कं, उरःकण्ठसमुत्थं, मधुरस्वरम्। तेन सम्यक् सुव्यवस्थितं, क्रमशः, आश्चर्यं, शान्तं, शुभं, हृदयस्पर्शं वाक्यं उच्चारितम्। त्रिस्थानसम्भूतया विविधया वाचा, शत्रोः अपि मनः जितुं शक्यं। यदि राज्ञः एवं गुणयुक्तः दूतः न भवेत्, निष्कल्मष, तदा तस्य कार्यसिद्धिः कथं स्यात्? यस्य दूताः एवं गुणयुक्ताः, तस्य सर्वं कार्यं सफलं भविष्यति।” एवं उक्त्वा, सौमित्रिः वाक्यकुशलं वानरं सुग्रीवमन्त्रिणं, वायुसुतं, पुनः सम्बोधितवान्। “विद्वन्, महात्मनः सुग्रीवस्य गुणाः ज्ञाताः; तं एव वयं इच्छामः। यथा हनुमन् सुग्रीवस्य वचनं इह उक्तवान्, तथा वयं करिष्यामः, धर्मिष्ठश्रेष्ठ।“ तयोः कुशलवाक्यं श्रुत्वा, वायुसुतः हनुमान् हृष्टः, विजयलाभाय चित्तं स्थिरं कृत्वा, मित्रत्वं कर्तुं समुपायात्। ततः, कीष्किन्धाकाण्डस्य चतुर्थः सर्गः आरभ्यते। तत्र, हनुमान्, कार्यविज्ञः, प्रियं वाक्यं श्रुत्वा, हर्षितः, मनसा सुग्रीवमुपगच्छत्।