शत्रवः ये छद्मनाऽऽचरन्ति, तान् नरः विवेक्तुं यत्नं कुर्यात्; विश्वस्तैः अपि अविश्वास्याः दुर्बलस्थानेषु प्रहर्तुम् अर्हन्ति। वाली कर्मसु प्राज्ञः, राजानः च दीर्घदर्शिनः सन्ति; ये परान् नाशयन्ति, तान् सामान्यपुरुषवद् अपि विवेक्तव्यान् इति त्वं ज्ञातुम् अर्हसि। अतः त्वं सामान्यवानररूपेण गत्वा, तेषां चेष्टितं, भावं, भाषणं च निरीक्ष्य, तान् परीक्षेत। पुनः पुनः स्तुत्या तेषां विश्वासं सम्पाद्य, चेष्टितं च पश्यन्, तेषां हृदयस्थितिं—आनन्दितानि चेतांसि वा—विज्ञातुम् अर्हसि। मम पुरतः स्थित्वा, हे वानरश्रेष्ठ, त्वं पृच्छेयः—किमर्थं एते धनुर्धरौ एतं वनं प्रविष्टौ इति। यदि एते शुद्धहृदयौ स्तः, तद् भाषया वा रूपेण वा तद् अवगन्तव्यम्, हे वानर; जनानां दुष्टता ज्ञेयम्। इति वानरराजेन उपदिष्टः हनूमान्, मारुतात्मजः, रामलक्ष्मणयोः समीपं गन्तुम् मनसा निश्चितवान्। "एवमस्तु" इति उक्त्वा, तस्य बुद्धिमतः भीमस्य वानरस्य वचांसि संमान्य, बलवान् हनूमान् तत्र रामं लक्ष्मणेन सह गतवान्। इदानीं श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिना विरचिते किष्किन्धाकाण्डे तृतीयं सर्गं शृणु। स महात्मनः सुग्रीवस्य वचांसि अवबुध्य, हनूमान् ऋष्यमूकशैलात् रघुनन्दनयोः समीपं प्लुतः। वानररूपं परित्यज्य, मारुतात्मजः तदा तपस्विरूपं धारयामास, बुद्ध्या छद्मनाऽऽचरन्। स तौ वीरौ समुपेत्य, यथोचितं स्तुत्वा, विधिवद् पूजयित्वा, वानरश्रेष्ठः हनूमान् तौ सम्बोधितवान्। स तौ सौम्यौ सत्यवीर्यौ, दृढव्रतान् तपस्विनौ, राजर्षिदेवोपमौ, स्वेच्छया वचांसि उवाच। "कथं भवद्भ्यां, दीप्तरूपाभ्यां, इदं स्थानं प्राप्तम्, मृगगणान् चान्यांश्च वनचरान् भयम् आवहथः? युवां ऊर्जस्विनौ, पम्पातटवृक्षान् पर्यालोकयन्तौ, अस्य नदीस्य निर्मलजलस्य शोभां वर्धयथः। के युवां धैर्यवन्तौ, सुवर्णवर्णौ, वाल्कलधरौ, दीर्घनिःश्वसिनौ, शोभनबाहू, एतानि भूतानि विक्षोभयन्तौ? सिंहदृष्टिभ्यां, महाबलवीर्याभ्यां, इन्द्रधनुषोपमधनुष्कौ, रिपुहन्तारौ एते। प्रभया दीप्तौ, सुन्दररूपौ, वृषश्रेष्ठबलसम्पन्नौ, गजराजसुन्दरबाहू, पुरुषश्रेष्ठौ। भवद्भ्यां प्रभया गिरिश्रेष्ठः अपि विराजते; राज्ययोग्यौ, अमरसमौ, कथं एतद् देशं प्राप्तौ? पद्मपत्रनयनौ, जटिलौ, सर्वथा तुल्यौ, इव देवलोकात् आगतौ। इव चन्द्रसूर्याव् एकत्र पृथिव्यां आगतौ; वीर्यवन्तौ, विशालवक्षसौ, नररूपिणौ, देवोपमौ। सिंहस्कन्धौ, महाबलौ, मदोत्कटौ वृषौ इव, दीर्घसुवृत्तबाहू, आयसदण्डोपमौ। सर्वाभरणयोग्यौ, कुतः नाभूषितौ? भूमेः रक्षणाय योग्यौ इति अहम् मन्ये। पृथिवी सर्वा वनसागरसंयुता, विन्ध्यमेरुप्रभूषिता; एते धनुषी च शोभने, मृदु, सुसंस्कृते। इन्द्रवज्रसदृशे सुवर्णमण्डिते इव दीप्ते; तीक्ष्णशरपूर्णे तूणे रम्ये। घोरज्वलनसदृशे, प्राणहरशरयुत्ते, सुविस्तीर्णे तूणे सुवर्णमण्डिते। एते द्वौ खड्गौ मुक्तसर्पसमौ दीप्तिमन्तौ; अहं संबोधयन्, किमर्थं न प्रतिवदथः? धार्मिकः कश्चित् सुग्रीवः नाम वानरश्रेष्ठः, भ्रात्रा निर्वासितः, दुःखितः पृथिवीं विचरति। तेन महात्मना सुग्रीवेण प्रेषितः अहम् आगतः; हनूमान् नाम वानरयूथपः अस्मि। स धर्मात्मा सुग्रीवः युवाभ्यां मैत्रीं काङ्क्षति; वायुपुत्रः हनूमान् मन्त्रिणं मां विद्धि। तपस्विरूपधारी, सुग्रीवार्थं ऋष्यमूकात् इच्छया गतः अस्मि। एवं वदित्वा, वाक्यविशारदः हनूमान्, रामलक्ष्मणयोः प्रति अन्यद् न किंचित् अवदत्। एतानि वचांसि श्रुत्वा, हृष्टवदनः रामः, तेजस्विनं भ्रातरं लक्ष्मणं समीपे स्थितं प्रति उवाच—"एष सुग्रीवस्य मन्त्रिणः हनूमान्, महात्मा, मम समीपं आगतः, यं सुग्रीवः इच्छति।" सौमित्रिः वाक्यविशारदं सुग्रीवस्य मन्त्रिणं वानरं, प्रियं स्नेहयुक्तं वचः उवाच, हे रिपुंसूदन। एवं वाक्यं न अशिक्षितेन ऋग्वेदे, न यजुर्वेदधारिणा, न सामवेदविद्यया रहितेन उक्तुं शक्यम्। नूनं स बहुधा व्याकरणं परिशीलितवान्; बहु भाषमाणस्यापि, न किञ्चित् अप्रयुक्तं वाक्यं दृश्यते। न तस्य मुखे, नेत्रयोः, ललाटे, भ्रुवोः, अन्येषु च अङ्गेषु दोषः दृश्यते। तस्य वाक्यं सङ्क्षिप्तं, स्पष्टं, अनाकुलं, अविचलितं, उरःकण्ठसमुत्थितं, मध्यमस्वरेण उक्तं। स सुव्यवस्थितं, रमणीयम्, शृङ्गारितं, मन्दगम्, शुभम्, हृदयहारि च वाक्यं उच्चारयति।