सुग्रीवः महाबलवान् हरिराजः स्वजनैः परिवृतः सन् अपि, तत्र रामलक्ष्मणयोः आगमनं दृष्ट्वा, वालिना प्रेषितौ एतौ उत्तमपुरुषौ इति संदेहम् अकुरुत। स राजा स्वहितैः सहापि विश्वासः अत्र न युक्तः इति निश्चित्य, शत्रवः हि वेशधारिणः पुरुषैः अवश्यं ज्ञेयाः, विश्वासं न कुर्वन्तः अपि विश्वसनीयैः दुर्बलस्थानानि अपि प्रहर्तुं शक्ता इति अवदत्। वालिः चेष्टासु प्राज्ञः, राजानः च दीर्घदर्शिनः भवन्ति; अतः सामान्यपुरुषवत् अपि परपीडनशीलान् अवश्यं विवेक्तुम् अर्हसि इति हनूमन्तं समादिशत्। तस्मात् त्वम्, हरिवर, सामान्यवानररूपेण तयोः समीपं गत्वा, तेषां चेष्टा-वृत्त-भाषणानि निरीक्ष्य, तान् परीक्षस्व। पुनः पुनः स्तुत्या तेषां विश्वासं प्राप्य, हर्षितचित्तः किम् नु एते इति विवेक्तुम् अर्हसि। मम पुरतः स्थित्वा, हे हरिप्रवर, एते धनुर्धरौ किमर्थं वनमिदं प्रविष्टौ इति पृच्छ। यदि एतयोः हृदयं शुद्धं, तदा भाषया वा रूपेण वा तद्विवेक्तुम् अर्हसि; पापकर्माणः जनाः अवश्यं ज्ञेयाः इति तम् उपदिश्य, हरिराजः हनूमन्तं प्रेषयामास। एवं हनुमान् पवनसुतः राज्ञः वचनं शिरसा गृह्णन्, "एवमस्तु" इति प्रतिज्ञाय, रामलक्ष्मणयोः समीपं गन्तुं कृतनिश्चयः अभवत्। ततः, ऋष्यमूकशिखरात् उत्पत्य, महात्मनः सुग्रीवस्य वचनं विज्ञाय, हनुमान् रघुवंशसम्भूतयोः रामलक्ष्मणयोः समीपं जगाम। वानररूपं परित्यज्य, स पवनात्मजः तपस्विरूपं धारयन्, कौशलपूर्वकं तत्र गतः। स तौ वीरौ दृष्ट्वा, यथायोग्यं स्तुत्वा, विधिवत् सत्कारं कृत्वा, वानरश्रेष्ठः हनुमान् तौ रामलक्ष्मणौ अभ्यभाषत। स स्वेच्छया मधुरं वचनं ब्रुवन्, सत्यधृतव्रतौ, राजर्षिसमौ, देवसमौ, तौ सौम्यवीरौ इति दृष्ट्वा, पप्रच्छ—"कथमिदं शोभनरूपौ युवामिह आगतौ, मृगगणान् चान्यांश्च वनचरान् कम्पयन्तौ? युवां पम्पातटे वृक्षान् निरीक्षन्तौ, निर्मलतोयया नदीया शोभां वर्धयन्तौ, के युवाम्? धैर्यवन्तौ सुवर्णवर्णौ, वल्कलधारिणौ, दीर्घनिःश्वासिनौ, उज्ज्वलभुजौ, मृगाणां व्याकुलतां जनयन्तौ, के युवाम्? सिंहावलोकिनौ, महाबलपराक्रमौ, इन्द्रधनुशोपमधनुष्पाणिनौ, रिपुघ्नौ, वीर्यसम्पन्नौ युवाम्। तेजस्विनौ, सुन्दररूपिणौ, वृषभश्रेष्ठबलसम्पन्नौ, गजदन्तोपमभुजौ, पुरुषश्रेष्ठौ, उज्ज्वलरूपौ। युवयोः तेजसा पर्वतेश्वरः अपि प्रकाशते; राज्यमर्हौ, अमरसमौ, कथं भूमिमिमां प्राप्तौ? पद्मपत्रनयनौ, जटाधरौ, सर्वथा तुल्यौ, देवलोकात् इव आगतौ इव दृश्येते। चन्द्रसूर्याविव एकत्र पृथिवीं प्राप्तौ, पुरुषरूपिणौ देवसमौ, वीर्यसम्पन्नौ, विस्तीर्णवक्षसौ। सिंहस्कन्धौ, महाबलौ, मदोन्मत्तवृषभौ इव, दीर्घसुवृत्तबाहू, आयसदण्डोपमौ। सर्वाभरणयोग्यौ, किमर्थं न भूषितौ? युवां भूमेः रक्षणाय योग्यौ इति मन्ये। सर्वा भूमिः वनसमुद्रयुता, विन्ध्यमेरुप्रभूषिता, एते च धनुषी, सुशोभने, स्निग्धे, सुसंस्कृते। इन्द्रायुधसदृशे सुवर्णमण्डिते, तीक्ष्णशरपूर्णे तूणीरौ मनोहरौ। भयंकरजीवितहरतेजस्विशरैः सर्पसदृशैः पूर्णे महातीक्ष्णसूत्रे सुवर्णभूषिते तूणीरौ। एते द्वौ खड्गौ मुक्तसर्पसदृशौ दीप्तिमन्तौ; अहं संबोधितः कथं न भाषेथे? सुग्रीवः नाम धर्मात्मा हरिप्रवरः अस्ति, भ्रात्रा निर्हृतः, दुःखितः पृथिव्यां विचरति। तेन महात्मना सुग्रीवेण प्रेषितः अहम् आगतः; हनुमान् नाम वानरश्रेष्ठः अहम्। स धर्मात्मा सुग्रीवः युवाभ्यां सख्यम् इच्छति; वायुसूनुः हनुमान् अहं तस्य मन्त्रिणः। तपस्विरूपेण ऋष्यमूकात् सुग्रीवार्थं आगतः, यथेष्टगामी यथाकामचारिणश्च। एवं उक्त्वा, वाक्यविशारदः हनुमान् रामलक्ष्मणयोः प्रति अधिकं न किंचित् अब्रवीत्। तस्य वचः श्रुत्वा, प्रसन्नवदनः रामः, समीपस्थितं तेजस्विनं भ्रातरं लक्ष्मणं प्रति उवाच—"एष हरिराजस्य सुग्रीवस्य मन्त्रिणः महात्मा मम समीपं आगतः, यं सुग्रीवः इच्छति।" ततः सौमित्रिः, प्रियंवदः, सुग्रीवस्य मन्त्रिणं वानरं, मधुरैः वाक्यैः, स्नेहयुक्तैः, अभ्यभाषत। "एवंविधं वचनं न ऋग्वेदविनाप्युक्तुं शक्यते, न यजुर्वेदविनापि, न सामवेदविनापि। नूनं स व्याकरणं बहुधा परिशीलितवान्; बहु भाषमाणस्यापि नापशब्दः कश्चिद्दृश्यते। तस्य वक्त्रं, नेत्रे, ललाटं, भ्रू, अन्येषु च अवयवेषु दोषः न दृश्यते। तस्य वाक्यं संक्षिप्तं, स्पष्टं, निर्भयम्, न चलति, उरःकण्ठसमुत्थं, मधुरस्वरं च।" एवं हनुमान् सुग्रीवस्य मन्त्रिणः रूपेण, रामलक्ष्मणयोः समीपं गत्वा, तयोः स्वपरिचयं, सुग्रीवस्य सख्यकामनां, स्वस्य च वायुसूनुत्वं निवेद्य, तयोः गुणान् स्तुत्वा, मधुरं संवादं अकुर्वत्। रामलक्ष्मणौ च तस्य वाक्यप्रभावं, शीलं, वेदाध्ययनं, व्याकरणनैपुण्यं च प्रशंस्य, स्नेहपूर्वकं प्रत्यभाषेताम्।