यौगन्धरं विनिद्रं च, निशाचरविनाशनौ, शुचिबाहुं महाबाहुं निष्कलिं विरुचं तथा, सार्चिर्मालिं धृतिमालिं वृत्तिमन्तं रुचिरं च — एतान् अस्त्रगणान् विश्वामित्रः रामाय उपदिशत्। पित्र्यं सौमनसं च, द्वौ च विधूतमकरौ, परवीरं रतिं धनधान्यं च, हे राघव, उपदिष्टवान्। कामरूपं कामरुचिं मोहमावरणं च, जृम्भकं सर्वनाभं पन्थनवरुणं च रामाय सः उपदिशत्। ततः विश्वामित्रः रामं प्रति उवाच— “हे राम, एते कृत्स्नाश्च तेजस्विनः कामरूपिणः कृशाश्वस्य पुत्राः त्वयि मया समर्प्यन्ते; त्वं तेषां योग्योऽसि, शुभं ते अस्तु।” तदा काकुत्स्थः हृष्टमानसः प्रत्युवाच— “नूनम्” इति। ततः दिव्याः ज्योतिष्मन्तः सशरीराः अस्त्रगणाः प्रकटिताः, येन रामः हृष्टः अभवत्। तेषु किञ्चिदङ्गारसदृशाः, किञ्चित् धूमसदृशाः, किञ्चित् चन्द्रसूर्यप्रभासदृशाः, अपराः कृताञ्जलयः स्थिताः। ते मधुरभाषिणः कृताञ्जलयः रामं प्रहृष्टाः ऊचुः— “वयं तव उपस्थिताः स्म, पुरुषशार्दूल, किं करवामः?” इति। रामः तान् उवाच— “यथेष्टं गच्छत; यदा आवश्यकं स्यात्, तदा मनसा साहाय्यं करिष्यथ।” इत्युक्त्वा, ते रामं प्रदक्षिणीकृत्य, काकुत्स्थं “एवमस्तु” इति उक्त्वा, यथागतं जग्मुः। राघवः तान् अस्त्रगणान् विज्ञाय, महर्षिं विश्वामित्रं पृच्छन्, सौम्यस्निग्धवचनैः उक्तवान्— “क इमे मेघसङ्काशाः, पर्वतसमीपे दीप्तिमन्तः वृक्षवृन्दाः? तेषां दर्शनस्य मम महदुत्सुकं जातम्। एष वनान्तः मनोहरः, मृगसंघैः रमणीयः, विविधवर्णैः विहङ्गमैः मधुरस्वरैः शोभितः। अस्माभिः, हे महर्षे, सघनात् वनात् निर्गतं यत्, तेन अस्य प्रदेशस्य सौम्यत्वं ज्ञातम्। भगवन्, सर्वं मे कथय; कस्य आश्रमः अयं, यत्र पापाः ब्राह्मणघ्नाः त्वां सम्प्राप्तवन्तः? तपोविघ्नाय ये दुष्टचित्ताः समागताः, स यज्ञस्थलः कः? यत्र भवतः कर्म समारब्धम्?” इदानीं, श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिकृते बालकाण्डे, एकोनत्रिंशः सर्गः प्रवक्ष्यते। तदा अपरिमेयस्य विषये पृच्छति रामे, विश्वामित्रः प्रभामान् आख्यातुम् आरब्धवान्। “अत्र, राम महाबाहो, विष्णुः देवैः पूजितः, बहूनि वर्षशतानि कल्पान्यपि व्यतीतवान्। तत्र कश्यपः अग्निसमप्रभः अदित्या सहितः तेजसा विराजमानः आसीत्। स भगवतः अदित्या सह सहस्रवर्षाणि दिव्यं व्रतम् आचर्य, मधुसूदनं वरदं स्तुतवान्। स उवाच— ‘तपसा तपोमयः तपःसमूहः तपस्वरूपः तपःस्वरूपः त्वां अहं पश्यामि। त्वयि, भगवन्, इदं सर्वं जगत् दृश्यते; त्वं अनादिः अनिर्वचनीयः, त्वत्तः शरणं गतम्।' हरिः तुष्टः कश्यपं पापविमुक्तं उवाच— ‘वरं वृणीष्व; त्वं अर्हसि, प्रियोऽसि मे।’ कश्यपः तद्वाक्यं श्रुत्वा आजगौ— ‘अदितिः देवाः अहं च एषः वरः याचितः। हे वरद, त्वं अतीव तुष्टः, वरे अर्हसि; त्वं ऋषिः पापरहितः अदितेः अपि सुतः भूत्वा, मम अपि पुत्रः भव। हे असुरारिन्, इन्द्रस्य अनुजः भूत्वा, दुःखार्तान् देवान् सहाय्यं कुरु।’” अथ, श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिकृते बालकाण्डे, त्रिंशः सर्गः प्रवक्ष्यते। तदा तौ नरश्रेष्ठौ राजपुत्रौ, देशकालज्ञौ, वाक्पटू, कौशिकं इदं वचनम् ऊचतुः— “भगवन्, यदा रात्रिचराः राक्षसाः रक्षितव्याः, तद् वयं श्रोतुम् इच्छामः; समयं न प्रमाद्येम। ततः काकुत्स्थसुतौ युद्धोत्सुकौ शीघ्रं विश्वामित्रं पप्रच्छतुः; सर्वे मुनयः हृष्टाः तौ राजपुत्रौ स्तुतवन्तः। विश्वामित्रः उवाच— ‘अद्य प्रभृति षड्रात्रं राघवौ रक्षेताम्; ऋषिः व्रतम् उपगृह्य मौनव्रती भविष्यति।’ तद् वचनं श्रुत्वा, तौ राजपुत्रौ, षडहोरात्रं अनिद्रौ, आश्रमं रक्षितवन्तौ। तौ वीर्यवन्तौ धनुष्मन्तौ, सततं जाग्रतः, महर्षिं विश्वामित्रं रिपुनाशनं रक्षितवन्तौ। षष्ठे दिने अतीते, तस्मिन् काले, रामः सौमित्रिं उवाच— “सावधानः भूत्वा तिष्ठ।” इति। तथा उक्ते रामे, युद्धाय उद्यते, वेदिवलयः अग्निशिखया दीप्तः, आचार्यब्राह्मणसंयुक्तः, प्रजज्वाल। वेदिर्दर्भकुशसंस्कृता, चमसपात्रोपेता, पुष्पसमूहैः शोभिता, विश्वामित्रेण ऋत्विग्भिः सह दीप्तिमन्ती बभौ। तत्र यज्ञः विधिवत् मन्त्रैः प्रचलितः; तदा आकाशे महद् भीषणं शब्दं अभवत्। मेघः आकाशं व्याप्य, वर्षाकाले यथा दृश्यते, तथैव तौ राक्षसौ मायया अभ्यधावताम्। मारीचः शुभाहुः च, अनुयायिभिः सह, मेघघनसदृशौ, रक्तधाराभिः वृष्टिं कृत्वा आगतौ। तदा वेदि रक्तवृष्ट्या सिक्तां दृष्ट्वा, रामः शीघ्रं अग्रे धावित्वा, तान् आकाशे स्थितान् अपश्यत्।