सुग्रीवः, धर्मात्मा कपिराजः, रामं लक्ष्मणं च उत्तमास्त्रधारिणौ वीर्यसम्पन्नौ दृष्ट्वा, सन्दिग्धः सञ्जातः। तौ महाबलौ कपीश्वरः सन्दर्शनं न शशाक; भयात् महान् कपिः चित्तविक्षिप्तः अभवत्। तद्वैदग्ध्यं विचार्य, सुग्रीवः स्वसहितान् सर्वान् कपीन् गम्भीरं दुःखितः अभवत्। ततः कपिराजः सुग्रीवः अत्युत्सुकः, रामं लक्ष्मणं च निरीक्ष्य स्वान् मन्त्रिणः विज्ञापयामास। अथ सुग्रीवः मन्त्रिणः दृष्ट्वा तौ श्रेष्ठधनुष्मन्तौ, पर्वतशिखरात् अन्यं उत्तमं शिखरं जग्मुः। शीघ्रं तत्र गत्वा, कपिप्रमुखाः सुग्रीवं समन्तात् परिवृत्य उपसृज्य आगच्छन्। एवम् एकशः पर्वतपर्वतान् लङ्घयन्तः, कपयः वेगेन शिखराणि कम्पयामासुः। ततः सर्वे महाबलाः कपयः, लङ्घनं कृत्वा, दुर्गेषु स्थानेषु पुष्पितान् वृक्षान् चिच्छिदुः। उत्तमाः कपयः, तं महापर्वतं सर्वतः लङ्घयन्तः, मृगान् मर्कटान् व्याघ्रांश्च भयभीतान् कृतवन्तः। ततः सुग्रीवस्य मन्त्रिणः, कपिप्रमुखेन सह, राजपर्वते समागताः, सर्वे अञ्जलिं कृत्वा स्थिताः। तत्र हनुमान्, वाक्यकुशलः, भयभीतं सुग्रीवं वालिनः दुष्कृत्ये सन्दिग्धं उपगम्य उवाच— “वालि-संबन्धितं महद्व्यग्रता सर्वैः परित्याज्यताम्; अयं मलयपर्वतः उत्तमः, तत्र वालिनः किञ्चिदपि भयम् नास्ति। त्वं भयात् पलायितः, क्रूरदर्शनो वालिः अत्र न दृश्यते। तव भयस्य कारणं तव ज्येष्ठस्य दुष्कृत्ये एव; सः दुष्टहृदयः वालिः अत्र नास्ति, न तव किञ्चिदपि भयम् पश्यामि। अहो, तव कपिस्वभावः स्पष्टः, लङ्घनशीलः; चञ्चलचित्तत्वात् तत्त्वनिश्चये न स्थिरः। बुद्धिमता विवेकसम्पन्नेन सर्वेषु कार्येषु चिन्हानुसारः आचरितव्यः; ज्ञानहीनः राजा सर्वप्राणिनां शासनं न शक्नोति।” सुग्रीवः हनुमतः शुभवचनानि श्रुत्वा, तस्मै पुनः शुभतरं वाक्यं प्राह— “दीर्घबाहुः, विशालनेत्रः, धनुः, शरं, खड्गं च धारयन्—इमौ देवपुत्राभौ इमौ दृष्ट्वा कः न भयम् अनुभवेत्? अहं मन्ये, वालिना प्रेषितौ इमौ उत्तमपुरुषौ; बहुसहाययुक्तेषु राज्ञः अपि, विश्वासः अत्र न उचितः। शत्रवः, ये वेषधारिणः, तैः पुरुषैः ज्ञातव्यम्; विश्वसनीयैः अपि अविश्वसनीयाः दुर्बलस्थले आघातं कुर्वन्ति। वालिः कार्येषु बुद्धिमान्, राजानः दूरदर्शिनः; तैः अन्येषु अपि साधारणपुरुषेषु, परनाशकाः ज्ञातव्याः। तस्मात्, त्वं सामान्यकपिरूपेण तान् समीपं गत्वा, लक्षणैः, वर्तनैः, भाषया च तान् परीक्ष्य विज्ञातुम्। तेषां मनोवृत्तिं अन्विक्ष्य, यदि हृदयम् आनन्दितम्, पुनः पुनः स्तुत्या विश्वासं जेत्वा, लक्षणैः ज्ञातव्यम्। मम पुरतः स्थित्वा, त्वं पृच्छ—किमर्थम् इमौ धनुष्मन्तौ वनं प्रविष्टौ? यदि हृदयशुद्धौ, त्वं विज्ञातुम् अर्हसि; भाषया वा रूपेण वा, पापात्मनां प्रवृत्तिः ज्ञेयम्।” एवं कपिराजेन निर्देशितः, हनुमान् वातात्मजः, रामलक्ष्मणयोः समीपं गन्तुम् मनः कृतवान्। “एवम् अस्तु” इति, तस्य प्राज्ञस्य भीमस्य वचनं पूज्य, महाबलः हनुमान् रामं लक्ष्मणसहितं यत्र तत्र अगच्छत्। शृणु, इदानीं, श्रीमद्वाल्मीकिरामायणस्य किष्किन्धाकाण्डे तृतीयं सर्गम्। महात्मनः सुग्रीवस्य वचनं विज्ञाय, हनुमान् ऋष्यमूकपर्वतात् रघुवंशयोः समीपं लङ्घितवान्। कपिरूपं परित्यज्य, वातसुतः हनुमान् तपस्विरूपं गृहीत्वा, चातुर्येण तत्र अगच्छत्। तौ वीरौ उपगम्य, यथायोग्यं स्तुत्वा, विधिवत् पूज्य, हनुमान् कपिश्रेष्ठः तौ अभ्यभाषत्। तौ सौम्यौ, सत्यवीर्यौ, दृढव्रतौ, राजर्षिसदृशौ देवसमौ, यथेष्टं वचनं उवाच। “कथम् इमौ शोभनरूपौ इमं देशं आगतौ, मृगगणान् अन्यानि च वनचराणि भयभीतान् कृतवन्तौ? इमौ उत्साहसम्पन्नौ, पम्पानदीतीरस्थानेषु वृक्षान् निरीक्ष्य, तस्य निर्मलजलस्य शोभां वर्धयन्तौ। के भवतः, धैर्यसम्पन्नौ, सुवर्णवर्णौ, वल्कलधारिणौ, दीर्घश्वासौ, शोभनबाहू, जीवजन्तून् व्यथयन्तौ? इमौ वीरौ, सिंहदृष्टिः, महाबलवीर्यसम्पन्नौ, इन्द्रधनुष्सदृशं धनुः गृहीत्वा शत्रुनाशकौ। उज्ज्वलौ, सुन्दररूपौ, उत्तमवृषभबलसम्पन्नौ, गजदन्तप्रतिमबाहू, दीप्तौ, नरश्रेष्ठौ। भवद्भ्यां तेजसा पर्वतेश्वरः अपि दीप्तः; राज्ययोग्यौ, अमरसमौ, कथम् इमं देशं आगतौ? इमौ वीरौ, पद्मपत्रनयनौ, जटाधारिणौ, सर्वथा सदृशौ, इव देवलोकात् आगतौ इह स्थितौ।” इति कपिश्रेष्ठः हनुमान्, सुग्रीवस्य आज्ञया, रामलक्ष्मणयोः समीपं गत्वा, तौ धर्मात्मानौ, वीर्यसम्पन्नौ, देवपुत्रसदृशौ, विनयपूर्वकं पप्रच्छ।