अथ काकुत्स्थः रामः पाद्मनाभं महानाभं दुण्डुनाभं सुनाभकं ज्योतिṣं शकुनं च, नैरास्यं विमलं च शिक्षयामास। यौगन्धरं विनिद्रं, दानवद्वेष्टारं शुचिबाहुं महाबाहुं निष्कलिं विरुचं सार्चिर्मालीं धृतिमालीं वृत्तिमानं रुचिरं च शिक्षयामास। पित्रीयं सौम्यं च, विदूतमकरं परवीरं रतिं धनधान्यं च शिक्षयामास, हे राघव। कामरूपं कामरुचिं मोहमावरणं जृम्भकं सर्वनाभं पन्थनवरुणं च शिक्षयामास। हे राम, कृशाश्वस्य तेजस्विनां रूपान्तराणां पुत्रानां मया स्वीकर्तव्यं, त्वं योग्यः, तव शुभं भवतु। काकुत्स्थः हृष्टहृदयः 'अवश्यं' इति प्रत्युत्तरं ददाति। दिव्यं तेजस्विनं देहधारिणां अस्त्राणां प्रकटं जातं, यः सुखं जनयन्ति। केचिद् दग्धैः अंशुभिः, केचिद् धूमवत्, केचिद् चन्द्रसूर्यवत् च, केचिद् नम्रहस्तैः स्थिताः। ते नम्रहस्तैः रामं प्राहुः: 'अस्माकं उपस्थिति: हे पुरुषसिंह, आज्ञापय, किम् कर्म कर्तुम् इच्छसि?' रामः प्रत्युत्तरं ददाति, 'यथा इच्छथ, गत्वा, हे रघुपुत्र; आपत्तिसमये, युष्माकं मनसः साहाय्यं मम करिष्यति।' ततो रामं प्रातिष्ठ्य तं परिक्रम्य ते काकुत्स्थं प्राहुः: 'एवमस्तु' इति, तथा यथा आगताः, तatha प्रस्थानं कृतवन्तः। राघवः तान् ज्ञात्वा, महर्षिं विश्वामित्रं सह गच्छन्, मधुरं च सौम्यं वचनं प्रकटयति। 'कः एषः वृक्षगणः, मेघवत् कश्यपवत्, पर्वते समीपं प्रकाशमानः? मम तस्य विषये जिज्ञासा अत्यन्त महती अस्ति।' 'एषः दृष्टुम् रमणीयः अस्ति, मृगैः परिपूर्णः, चित्ताकर्षकः, विभिन्नपक्षिभिः अलङ्कृतः, यैः मनोहरं कूजनं कुर्वन्ति।' 'हे महर्षि, वयं घनवृक्षात् निर्गताः, यः अस्माकं हृदयं रोमाञ्चितं करोति; एषः क्षेत्रस्य सुखदं अनुभवामः।' 'सर्वं वद, हे पूज्यः, एषः कस्य आश्रमः, यत्र तान् पापिनः, ब्रह्मणां हन्तारः, तव उपरि आगताः?' 'तव यज्ञं विघातुं, हे महर्षि, ते दुष्टचित्ताः आगताः; हे पूज्यः, तव यज्ञकर्माणां स्थानं किम् अस्ति?' 'अध्यायं शृणु, चतुर्विंशति सर्गं महोत्सवे वाल्मीकी रामायणे, बालकाण्डे।' ततः यदा सः अनन्तं विष्णुं विषये पृच्छति, तदा तेजस्वी विश्वामित्रः व्याख्यातुम् आरभते। 'अत्र, हे राम, बलाढ्यभुज, विष्णुः, देवैः पूजितः, अनेकवर्षाणां च शतद्वेषाणां व्यतीतं।' 'तत्रैव, हे राम, कश्यपः, अग्निसमानः, अदिति सह तेजस्वी चमकति।' 'संपूर्णं एकवर्षं, देवीं सह, दिव्यव्रतम् अपूर्णं कृतवान्, मधुसूदनं स्तौति, वरदायकं।' 'त्वं, हे प्रभो, अहं त्वां दृष्ट्वा, तपसाम् अंशः, तपसां च शृंगारः, तपस्यामयः, यः तपः तव।' 'तेन मम साधितेन तपसा, त्वं, हे प्रभो, सम्पूर्णं जगत् दृष्टुं पश्यामि; त्वं आरम्भरहितः, वर्णनातीतः, अहं तव शरणं गतोऽस्मि।' 'हरिः, कश्यपं पापात् मुक्तं दृष्ट्वा, प्रीतः, प्राह: 'वरं चय, तव कल्याणं भविष्यति; त्वं वरप्रदाता, मम प्रियः।' 'तेषां वचः श्रुत्वा, मारीचः कश्यपः प्राह: 'अदिति, देवाः च अहं सह एषां वरं याचितवाम।' 'हे वरदायक, अत्यन्त प्रीतः, त्वं वरं दातुं योग्यः; हे स्थिरः, एषः ऋषिः, पापरहितः, मम पुत्रः भूत्वा, अदितिः च पुत्रः भूत्वा।' 'इन्द्रस्य कनिष्ठभ्राता भूत्वा, हे दानवद्वेष्टार; देवाः दुःखिताः यैः साहाय्यं कुरुत।' 'अध्यायं शृणु, त्रिंशत् सर्गं महोत्सवे वाल्मीकी रामायणे, बालकाण्डे।' ततः तौ राजपुत्रौ, मनुष्याणां श्रेष्ठौ, यथा योग्यं समयं च स्थानं ज्ञात्वा, कौशिकाय वचनं प्राहुः। 'हे पूज्य, रात्रौ राक्षसाः कः समयं रक्ष्यः, तद् वद, यतः वयं तस्य समयं न चुक्कुरु।' एषः वाक्यं काकुत्स्थस्य पुत्रौ युद्धे उत्सुकं च यत्नशीलं प्रकटयन्ति; सर्वे ऋषयः हृष्टाः, राजपुत्रौ प्रशंसन्ति। 'अद्यादि षट् रात्रिभ्यः, युष्माभ्यां राघवौ रक्ष्यं; यः एषः ऋषिः व्रतम् उपगम्य मौनं धारयति।' 'तेषां वचः श्रुत्वा, तेजस्विनौ राजपुत्रौ, षट् दिनानि रात्रिभ्यः जाग्रत्, महान् ऋषिम् विश्वामित्रं रक्ष्यं कृतवान्।' 'ते द्वौ महाबाहवः, कुशल धनुर्धरः, सावधानं च अभवताम्, महान् ऋषिं विश्वामित्रं, शत्रुविनाशकं रक्ष्यं कृतवान्।' 'यदा षष्ठं दिनं गतम्, तदा रामः सौमित्रिं प्राह: 'सतर्कः स्यात्, सजाग्रतं च।' 'यदा रामः इवमुक्त्वा, युद्धाय उत्सुकः च, वेदी प्रज्वलिता, आचार्यैः च याजकैर् उपविष्टैः।' 'वेदी, दर्भकं अलङ्कृतं, लड्डलानि च पात्राणि, यज्ञफूलानि च संचितानि, विश्वामित्रं च याजकानां सह, तेजस्वी प्रकाशं प्रकटयति।' 'यज्ञः विधिना च मन्त्रैः प्रगच्छति; तदा महती च भयंकरं ध्वनिः आकाशे प्रकटः।' 'मेघः आकाशं आवृत्य, यथा वर्षाकाले दृष्टं, तथा तौ राक्षसौ, तेषां जादूयुगेन, त्वरितं आगच्छतः।' 'मारीचः च सुभाहुः, तेषां अनुगामिनः, वज्रवत् भीषणा, आगत्य रक्तधारा वर्षन्ति।' एवं सम्पूर्णं कथा सम्पूर्णं च यथावत् प्रकटितं।