सुमित्रानन्दन, पम्पास्य रम्ये काननेषु विचरन्तः किन्नराः पश्य, नरशार्दूल। सरसि सर्वत्र प्रभासमानानि सुरभिणि पद्मानि पश्य, लक्ष्मण, यानि उदितार्कसमप्रभानि दृश्यन्ते। एषा पम्पा निर्मलतोयया, पद्मोत्पलसमाकीर्णा, हंसकारण्डवसंघैः सदा कूजिता, सुरभिपुष्पैः शोभिता। सर्वतः पम्पा विराजते, यत्र कमलानि भ्रमरैः स्तब्धकेशराणि, सलिलेषु नवसूर्यसमानि प्रभन्ते। सदा चक्रवाकैः पूरिता, विविधपर्वतशृङ्गैश्च शोभिता, गजानां मृगाणां च जलार्थिनां समूहेन रम्या। वातवेगेन चलिततरङ्गैः निर्मले सलिले पद्मानि लक्ष्मण, स्फुटन्ति दीप्तिमन्ति। या वैदेही, विशालपद्मलोचना, या मे सदा प्रियतमापद्मसमाना, तां दृष्ट्वा विना जीवितं न रमते। हा, कामः कियत्परिवर्तते! स एव मां तां सतीं दूरस्थां दुरधिगमां पुण्यतरं वचनं भाषमाणां पुनः पुनः स्मारयति। स चेदपि कामः मयि जायेत, यदि न पुनरपि वसन्तः पुष्पितद्रुमैः मां न विनाशयेत्, सहेयं तं। या सा सह या मम सर्वं रमणीयं, सा विना सर्वं निरानन्दं जातम्। मम दृष्टिः पद्मकोषपर्णानि सीतायाः नेत्रसदृशानि लक्ष्मण, अनुसरति। या वातः पद्मकेशरसगन्धयुक्तः वृक्षेषु प्रवहति, सा सीतायाः निश्वासवत् मृदुश्च मनोहरश्च प्रतीतिः। सुमित्रानन्दन, पश्य पम्पाशैलदक्षिणे पुष्पितानि कर्णिकारकाण्डानि शोभनानि। एषः पर्वतराजः रत्नैः समलङ्कृतः, वातवेगेन उत्पन्नरजसा विस्मयकरं धूलिं सृजति। पर्वतशृङ्गाणि, हे सुमित्रानन्दन, सर्वतः पुष्पितनिरपत्राणि मनोहरकिंशुकैः दह्यमानानि इव भान्ति। पम्पातटे, मालतीमल्लिकापद्मकदम्बैः सुरभिपुष्पैः सिक्ताः वृक्षाः संति। केतकीसिन्दुवरौ वसन्तसमये पुष्पितौ, माधवीलता सुरभिसम्पूर्णा, मालतीवृक्षाश्च सर्वत्र पुष्पन्ति। चित्रबिल्वमधुकवञ्जुलबकुलचम्पकतिलकनागवृक्षाः अपि पुष्पिताः दृश्यन्ते। पद्मकाः अपि प्रभान्ति, नीलपुष्पिण्यशोकाः पुष्पिताः, लोध्राः सिंहमानेकपिङ्गलाः पर्वतशृङ्गेषु तिष्ठन्ति। अङ्कोलकुरण्टचूर्णकपारिभद्राः आम्रपाटलकविदाराश्च पुष्पिताः। मुचुकुन्दार्जुनौ पर्वतशिखरे दृश्येते, केतकउदालशिरीषशिंशपाधवाश्च तत्र सन्ति। शाल्मलीकिंशुकौ, रक्तकुरवकः, तिनिशनक्तमालचन्दनस्यन्दनाश्च सन्ति। हिन्तालतिलकनागाः अपि पुष्पिताः, पुष्पवत्यः लताः तेषां शाखासु पुष्पाग्रैः आवृताः। पश्य, सौमित्रे, पम्पायाः मनोहरान् वृक्षान्, येषां शाखाः वातेन चलन्ति, ये वृक्षाः निकटस्थिताः। लताः प्रमत्ताभिरिव कुलस्त्रीभिः वृक्षान् वृक्षान्, गिरिगिरिं, वनवनं च अनुसरन्ति। वातः नानागन्धरसास्वादनात् प्रमुदित इव प्रवहति, केचन वृक्षाः पुष्पैः पूरिताः, मधुगन्धिनः। केचन कुसुमैः आच्छादिताः, श्यामवर्णाः इव दृश्यन्ते, "एतत् नवम्, एतत् मधुरम्, एतत् पूर्णपुष्पितम्" इति मन्येत। भ्रमरः कामवशगः पुष्पेषु निमग्नः, ततः गुह्यः सन् अन्यत्र पतति; एषः मधुव्यग्रः भ्रमरः पम्पातटे वृक्षेषु सञ्चरति। एषा भूमिः स्वयमेव पतितपुष्पगुच्छैः विचित्रा, शिलाशय्याभिरिव रम्या। सौमित्रे, पर्वतशृङ्गेषु शिलाः नानापुष्पैः विस्तीर्णाः रक्तपीताभाः कृताः। पश्य सौमित्रे, शीतकाले द्रुमाणां पुष्पप्रसवम्; यतः पुष्पमासे वृक्षाः परस्परसंस्पर्शात् इव पुष्पन्ति। वृक्षाः भ्रमरनिःस्वनपूर्णाः इतरान् आह्वयन्त इव, पुष्पशाखाः लक्ष्मण, महतीं प्रभां ददाति। अत्र कारण्डवः निर्मले सलिले निमज्जति, स्वया भार्यया सह रममाणः कामम् उद्दीपयति इव। अस्य मन्दाकिन्याः रम्यं रूपं यथार्हम्, यस्याः गुणाः लोके प्रसिद्धाः, तेषां रमणीयता शोभते। सा धर्मपत्नि यदि दृश्येत, अत्र वासः यदि स्यात्, रघुनन्दन, न इन्द्रलोकस्य न अयोध्यायाः स्पृहयेयम्। रम्येषु एतेषु काननेषु तया सह विहरन्, न किञ्चित् चिन्ता जायेत, न च अन्यस्य कस्यचित् अभिलाषः स्यात्। एते वृक्षाः, विविधपुष्पपत्रशोभिताः, अनेन वने प्रिये विना केवलं दुःखमेव स्मारयन्ति। पश्य सौमित्रे, शीतलानि सलिलानि, पद्मसमाकीर्णानि, चक्रवाकैः सेवितानि, कारण्डवैः उपगतानि। पम्पा अपि अधिकं प्रभासते, प्लवकौञ्चैः पूरिता, महावनेचरैः उपगम्या, नानाविहगस्वरेण निनादिता। नानाविधाः प्रमुदिताः पक्षिणः मम प्रियां कृष्णां पद्मलोचनां चन्द्रमुखीं स्मारयन्तः मम कामम् अधिकं दाहयन्ति।