ततः महर्षिः विश्वामित्रः राघवाय तानि दिव्यानि अस्त्राणि दर्शयामास, यानि पूर्णतया प्राप्तुं देवेष्वपि दुष्कराणि। तस्य मन्त्रपाठेन, विश्वामित्रस्य बुद्धिमतः, सर्वाणि शोभनानि अस्त्राणि राघवस्य समीपं समागच्छन्। हर्षपूर्णाः तानि अस्त्राणि रामं समभाषन्त, सम्हृत्य हस्तौ: "हे राघव, वयं तव भक्ताः सेवकाः, त्वं महात्मा। यद् इच्छसि, तव शुभं स्यात्; सर्वं तव कार्यं साधयेम," इति उक्त्वा, तैः महाबलैः समभिहितः रामः मनसा प्रसन्नः अभवत्। तदनन्तरं रामः हर्षपूर्णहृदयः, तेजस्वी, विश्वामित्रं महर्षिं प्रणम्य, गन्तुं आरभत। ततः बालकाण्डस्य अष्टाविंशसर्गः आरभ्यते। अस्त्राणि प्राप्त्वा, शुद्धः हृष्टवदनः ककुत्स्थवंशजः रामः, गच्छन् विश्वामित्रं उवाच। "भवतः कृपया अहं अस्त्राणि प्राप्तवान्, देवैः अपि अजेयः अभवम्। किन्तु, हे महर्षे, तेषां संहरणोपायं अपि ज्ञातुम् इच्छामि।" ककुत्स्थस्य एवं उक्ते, विश्वामित्रः तपोधनः, दृढव्रतः, शुद्धः, संहरणोपायं रामाय उपदिदेश। सत्यवन्तं, सत्यकीर्तिं, धृष्टं, रभसं, प्रतिहारतरं, तथा प्रतिमुखनिवारणविधिं अपि रामाय उपदिदेश। लक्ष्यम्, अलक्ष्यम्, दृढनाभं, सुनाभकं, दशाक्षं, शतवक्त्रं, दशशीर्षं, शतोधरं च उपदिदेश। पद्मनाभं, महानाभं, दुन्दुनाभं, सुनाभकं, ज्योतिषं, शकुनं, नैरास्यं, विमलं च रामाय उपदिदेश। यौगंधरं, विनिद्रं, राक्षसविनाशकौ, शुचिबाहुं, महाबाहुं, निष्कलिं, विरुचं, सार्चिर्मालिं, धृतिमालिं, वृत्तिमानं, रुचिरं च उपदिदेश। पित्र्यं, सौमनसं, विधूतमकरौ, परवीरं, रतिं, धनधान्यं च रामाय उपदिदेश। कामरूपं, कामरुचिं, मोहमावरणं, जृम्भकं, सर्वनाभं, पन्थनवरुणं च उपदिदेश। "हे राम, क्रिशाश्वस्य तेजस्वी, रूपविकारी पुत्राणि मम तव दत्तानि गृहाण; त्वं योग्यः, शुभं ते स्यात्।" इति विश्वामित्रः उवाच। ककुत्स्थः "नूनम्" इति हर्षपूर्णहृदयः प्रत्युत्तरं ददौ। ततः दिव्याः, तेजस्विनः, मूर्तिमन्तः अस्त्राणि समागच्छन्, रामं हर्षं ददुः। किचित् अंगारवत् दीप्ताः, किचित् धूमवत्, किचित् चन्द्रसूर्यसदृशाः, किचित् प्रणम्य स्थिताः। तानि मधुरवाचः पुरुषाः रामं प्रणम्य अब्रुवन्: "अत्र वयं, नरशार्दूल, आदेशं कुरु, किं ते कार्यम्?" रामः तान् उवाच: "यथेष्टं गच्छत; आवश्यकता समये, मनसा मम साहाय्यं करिष्यथ।" ततः तानि अस्त्राणि रामं प्रदक्षिणं कृत्वा, "एवं भवतु" इति उक्त्वा, यथागतम् निर्जग्मुः। राघवः तान् अस्त्राणि ज्ञात्वा, विश्वामित्रं महर्षिं गच्छन् मधुरं वचनं उवाच। "कः स वृक्षसमूहः, मेघसदृशः, पर्वतसमीपे दीप्तिमान्? मम जिज्ञासा तत्र महान्। सः दृष्ट्वा रम्यः, मृगैः पूर्णः, अत्यन्तं मनोहरः, विविधपक्षिणां मधुरस्वनैः शोभितः। घनवनात् निर्गच्छामः, हे महर्षे, तेन अत्र प्रदेशस्य सुखत्वं जानामि। सर्वं ब्रूहि, कस्य आश्रमः अयं, यत्र तव ब्रह्मघ्नैः पापैः दुष्टैः समागमः अभवत्? यज्ञविघ्नाय तैः पापात्मभिः तव समीपं आगता:; कः स देशः यत्र तव यज्ञकर्माणि सम्पाद्यन्ते?" अथ रामायणस्य एकोनत्रिंशसर्गः आरभ्यते। तस्य प्रश्नस्य उत्तरं दातुं, तेजस्वी विश्वामित्रः वर्णनं आरभत्। "अत्र, हे राम, विशालबाहो, विष्णुः देवैः पूजितः, बहूनि वर्षाणि, शतानि युगान्यपि स्थितवान्।" एतस्मिन्नेव समये, हे राम, कश्यपः अग्निसदृशतेजाः, अदित्या सह, तेजसा दीप्तमान् अभवत्। सः भगवतीया सह, दिव्यं व्रतम् सहस्रवर्षं सम्पाद्य, मधुसूदनं वरदं स्तुतवान्। "तपसा, तपःसमूहः, तपोमूर्ति, तपोमूलः, तव शरीरे अहं सर्वं जगत् पश्यामि; त्वं अनादिः, अनिर्वचनीयः; त्वं शरणं मया प्राप्तः।" हरिः तुष्टः कश्यपं पापविमुक्तं उवाच: "वरं वृणु, शुभं ते स्यात्; त्वं वरयोग्यः, मम प्रियः।" तस्य वचनं श्रुत्वा, मारीचः कश्यपः उक्तवान्: "अदितिः, देवाः, अहं च एकस्मात् वरं याचामः।" "हे वरद, अतिशयतुष्टः, वरदाने योग्यः, त्वं तपोधनः, अदितेः पुत्रः मम पुत्रः च भव, पापरहितः।" "इन्द्रस्य अनुजः भव, असुरघ्न; देवाः दुःखिताः तव साहाय्यं याचन्ति।" ततः रामायणस्य त्रिंशसर्गः आरभ्यते। तदा तौ नरश्रेष्ठौ, यथाकालं यथास्थानं ज्ञात्वा, वाक्यविशारदौ, कौशिकं इदं वचनं ऊचतु:।