सा धर्मात्मना शबरी राघवमिदं धर्म्यमुवाच—"ये महात्मानः मुनयः, येषां आश्रमे अहं पूर्वं परिचारिका आसं, तेषां समीपं गन्तुमिच्छामि।" तस्याः धर्मयुक्तं वचनं श्रुत्वा राघवः लक्ष्मणेन सहितः परमं हर्षमवाप, सस्मितं चोवाच—"कथमेतदद्भुतं!" ततो रामः व्रतानिष्ठां शबरीं प्रीत्या प्राह—"त्वया मया मानितोऽहम्, साधुशुभे! यत्रेच्छसि तत्र गच्छ, यथासुखम्।" एवमुक्ता सा जटिला वल्कलाजिनवासिनी रामानुज्ञां लब्ध्वा स्वं देहमग्नौ समर्पयत्। सा दीप्ताग्निसदृशी दिव्याभरणधारिणी दिव्यगन्धानुलेपना दिव्यमाल्यविभूषिता स्वर्गं जगाम। तत्र सा दिव्यवस्त्रधारिणी, मनोज्ञरूपा, विद्युत्समप्रभा तं देशं प्रकाशयन्ती प्रादृश्यत। सा शबरी ध्यानबलात् तेषां पुण्यात्मनां महर्षीणां निवासस्थानं प्राप। शबरी स्वेन तपसा स्वर्गं प्राप्ता इति, ततो राघवः सौमित्रिणा सह चिन्तयामास। स महात्मनाम् ऐश्वर्यं विचिन्त्य धर्मात्मा राघवः लक्ष्मणं धर्मनिष्ठं हिते रतम् अभ्युवाच—"सौम्य, अहं तेषां संयतात्मनाम् ऋषीणामाश्रमं दृष्टवान्, यत्र व्याघ्राः मृगैः सह निर्भयाः वसन्ति, नानाविधाः पक्षिणश्च। सप्ततीर्थेषु, लक्ष्मण, नयेन स्नानं कृत्वा पितृभ्यश्च जलं दत्तम्। अशुभं निवारितं, शुभमुपस्थितम्; तस्मात् हृदयम् प्रमुदितम्। पुरुषव्याघ्र, शुभलक्षणं हृदये मे जायते; पम्पासरः सुखावहम् आगच्छावः। न चिरात् ऋश्यमूकः पर्वतः दृश्यते, यत्र धर्मात्मा सूर्यपुत्रः सुग्रीवः वसति। स वालिनः भयात् तत्रैव अन्यैश्चत्वारिभिः वानरैः सह वसति; अहं तं वानरेश्वरं सुग्रीवं द्रष्टुम् उत्सुकः। सीतान्वेषणं तस्मिन्निहितम्।" एवं रामस्य वचः श्रुत्वा सौमित्रिः प्रत्युवाच—"श्रीमान्, शीघ्रं गच्छामः; ममापि मनः तत्र प्रवर्तते।" ततः तं आश्रमं परित्यज्य नरश्रेष्ठः रामः लक्ष्मणेन सहितः प्रस्थितः। ततः बलवान् रामः सौमित्रिणा सह पम्पासरः समुपेत्य, पुष्पितवृक्षान् निरीक्ष्य, तत्र प्रविवेश। तं महावनं कोयष्टिक, अर्जुनक, शतपत्र, किरकादिपक्षिसंघुष्टं बभूव। कामार्तः रामः नानावृक्षान् नानातडागांश्च पश्यन् महतीं पम्पां प्रति जगाम। दूरात् तं सलिलपूरितं मतङ्गतीर्थमुपेत्य रामः प्रविवेश। तत्र रघुसुतौ समाहितौ, रामस्तु दुःखेन पीडितः। स शोकार्तः दशरथात्मजः सौमित्रिणा सह तं कमलाकुलं सलिलाशयम् प्रविवेश, यत्र तिलक, अशोक, पुन्नाग, बकुल, उद्दालकादिवृक्षैः परिवृतः कुमुदिनीसमृद्धः सरः आसीत्। तद् वनं सुशोभनगुल्मसंवृतं, शुद्धसलिलं, मृदुलवालुकायुतं, मत्स्यकच्छपसंघुष्टं, लतान्वितं, तरुवेष्टितं, रमणीयं बभूव। तत्र किन्नर, नाग, गन्धर्व, यक्ष, राक्षसैः सेव्यमानं, नानावृक्षलतान्वितं, शीतलसलिलं, पद्मोत्पलसंयुक्तं, सुरभिकमलाकुलं, आम्रपुष्पितोपवनपरितं, मयूरनिनादितं च तद् सरः। रामः सौमित्रिणा सह तं पम्पासरः दृष्ट्वा विललाप। तत्र तिलक, बीजपूर, वट, श्वेतवृक्षैः, कर्णिकारैः, पूर्णपुष्पितपुन्नागैः, मल्लिका, कुन्द, बन्दीर, निकुल, अशोक, सप्तपर्ण, कटक, अतिमुक्तादिवृक्षैः शोभितं, नानावृक्षसमाकुलं, प्रियंगुना इव शोभितं तस्याः पम्पायाः तटे, पूर्वोक्तः रत्नमयः ऋश्यमूकः पर्वतः आसीत्। तत्र वृक्षैः नानारूपपुष्पैः शोभितः, ऋक्षराजपुत्रः महात्मा सुग्रीवः निवसति। वीर्यवान् सुग्रीवः वानरराजः तत्र वसति; तं सुग्रीवं वानरेन्द्रं समुपगच्छ, पुरुषश्रेष्ठ। पुनः स रामः लक्ष्मणं प्रति—"कथं विना सीतया जीवामि, लक्ष्मण?" इत्युक्त्वा, प्रेमपीडितः, एकचित्तः, लक्ष्मणेन सह तं पद्मिनीं पम्पां प्रविश्य, परमदुःखं व्याहरत्। क्रमेण स वनं निरीक्षन् पम्पां सौमित्रिणा सह प्रविवेश, या नानाविहगनिनादिता, नानापुष्पितवृक्षशोभिता। तत्र पम्पां प्राप्य रामः कुसुमितवृक्षावलोकनात् प्रमोदं लेभे, किन्तु सीताविरहात् दुःखेन क्लिष्टः। तत्र ऋश्यमूकः पर्वतः स्थितः, यत्र सुग्रीवः वसति। इति श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिये आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे पंचसप्ततितमः सर्गः समाप्तः।