शबरी सम्पूर्णं तं वनं रामलक्ष्मणाभ्यां दर्शितमात्मनः चरितं च निवेद्य, सान्त्वनया स्नेहेन च तयोः अनुमतिं प्रार्थयन्ती प्राञ्जलिः रामं इदमुवाच— "मया एष सम्पूर्णो वनदेशः दृष्टः, तस्य च इतिहासः श्रुतः; तव अनुमत्याऽद्य अहं शरीरं त्यक्तुमिच्छामि। ये महात्मानः मुनयः, येषां आश्रमे अहं पूर्वं सेविका अभवम्, तेषां समीपं गन्तुमिच्छामि।" तस्याः धर्मयुक्तं वचनं श्रुत्वा, राघवः लक्ष्मणेन सह अतुलं हर्षं प्राप्य, "कथं अद्भुतम्!" इत्युवाच। ततो रामः, व्रतस्थां शबरीं स्निग्धया वाचा सम्बोधितवान्— "त्वया अहं पूजितः, साधुस्त्री! यत्र इच्छसि, यथा इच्छसि, तत्र गच्छ।" रामस्य अनुमतिं लब्ध्वा, सा शबरी, जटिला, वल्कलचर्मवसनधारिणी, अग्नौ आत्मानं न्यवेदयत्। सा दीप्ताग्निसदृशी, दिव्याभरणभूषिता, दिव्यगन्धमाल्याभिरलङ्कृता, स्वर्गं जगाम। तत्र सा दिव्यवस्त्रधारिणी, मनोहररूपा, विद्युत्समप्रभा, तं देशं दीप्तिमन्तं कृत्वा स्थितवती। शबरी ध्यानबलात् तेषां पुण्यात्मनाम् महर्षीणां वासस्थानं प्राप्नोत्। शबरी स्वबलात् स्वर्गं गता इति दृष्ट्वा, राघवः भ्रात्रा लक्ष्मणेन सह चिन्तयितुं प्रारब्धवान्। तेषां महात्मनां महिमानं विचिन्त्य, धर्मात्मा रामः लक्ष्मणं प्रति, यः सदा तयोः हिते स्थितः, इत्युवाच— "सौम्य! मया तेषां संयतात्मनाम् मुनिनां आश्रमः दृष्टः, यत्र व्याघ्राः मृगैः सह निर्भयम् वसन्ति, विविधाः पक्षिणश्च निवसन्ति— स आश्रमः अद्भुतः। सप्तर्षीणां तीर्थेषु स्नानानि कृत्वा, पितृभ्यः च विधिवत् तर्पणं कृतम्। अशुभं नष्टम्, शुभं प्राप्तम्; तेन हृदयं मम प्रमोदितम्।" "पुरुषव्याघ्र! शुभं लक्ष्मण हृदये समुपस्थितम्; तस्मात् गच्छावः, तत्र रम्ये पम्पासरः। न दूरस्थे ऋश्यमूकं पर्वतम् अस्ति, यत्र धर्मात्मा सूर्यपुत्रः सुग्रीवः वसति। स वानरैः चतुर्भिः सह, वालीभयात् तत्र स्थातुम् इच्छति; अहं तं वानरश्रेष्ठं सुग्रीवं द्रष्टुम् उत्सुकः। सीतायाः अन्वेषणम् तस्मिन्नेव अधीनम्; तस्मात् तं गन्तव्यम्।" इति रामस्य वचः श्रुत्वा, सौमित्रिः तम् वीरं प्रत्युवाच— "शीघ्रं तत्र गच्छावः; ममापि मनः तत्र प्रेरयति।" ततः, तस्मात् आश्रमात् निर्गम्य, नरश्रेष्ठः रामः लक्ष्मणेन सह प्रस्थितवान्। ततो बलवान् रामः लक्ष्मणेन सह पम्पासरः प्राप्तवान्, तत्र पुष्पिततरूणां शोभां पश्यन्। तस्य वनस्य कोयष्टिक, अर्जुनक, शतपत्र, किरकादिपक्षिणां स्वरैः समाकुलम् अभवत्। रामः, सीताप्रेमदाहेन पीडितः, विविधान् तरून्, नानाप्रकाराणि सरांसि च पश्यन्, महद् तद् पम्पासरः प्राप। दूरात् मतङ्गस्य तद् सलिलयुक्तं सरः प्राप्त्वा, तत्र प्रविवेश। तत्र रघुनन्दनौ, स्थितप्रज्ञौ, विचिन्त्य, रामः दुःखेन पीडितः। सः सः कमलाकुलं, पुष्पितपद्मयुक्तं, तिलक, अशोक, पुन्नाग, बकुल, उदालकवृक्षैः परिवृतं सरः प्रविवेश। तद् सरः सुशीतलजलम्, सुशोभनवनगुल्मसमाकुलम्, स्फटिकसदृशसुस्पष्टसलिलम्, मृदुलवालुकाप्रच्छन्नम्, हंसमीनकच्छपसमाकुलम्, तरुविटपैः शोभितम्, लतान्वितम्, किन्नर, नाग, गन्धर्व, यक्ष, राक्षसैः सेवितम्, नानावृक्षलतावेष्टितम्, शीतलसलिलयुक्तम्, रक्तपद्मोत्पलविकसितम्, श्वेतकुमुदगुच्छैः, नीलोत्पलैः च विभूषितम्, नानारङ्गैः शोभितम्, सौरभ्ययुक्तम्, आम्रवृक्षपुष्पसमाकुलम्, मयूरनिनादितम्। तस्य पम्पासरसो रमणीयतां दृष्ट्वा, रामः सौमित्रिणा सह, दशरथात्मजः, शोकार्तः बभूव। तत्र तिलक, बीजपूर, वट, श्वेतवृक्षैः, पुष्पितकर्णिकारैः, पूर्णपुष्पपुन्नागैः, मल्लिका, कुन्द, बन्दीर, निकुल, अशोक, सप्तपर्ण, कतक, अतिमुक्तवृक्षैः च शोभितम्, नानाविधवृक्षैः रम्यं तद् पम्पातटम्, स्त्रियं इव भूषितम्। तत्रैव पूर्वोक्तः ऋश्यमूकपर्वतः, धातुभिः शोभितः, नानापुष्पवृक्षैः विभूषितः, स्थितः। तत्र ऋक्षराजपुत्रः महात्मा सुग्रीवः वसति। सः सुग्रीवः, वानराधिपः, तत्र वसति; तं गन्तव्यं, पुरुषश्रेष्ठ। पुनः रामः लक्ष्मणं प्रति उवाच— "लक्ष्मण! विना सीतया कथं जीविष्यामि?" इति। एवं वदन्, प्रेमतापेन संतप्तः, एकचित्तः, लक्ष्मणेन सह तं पम्पासरः प्रविवेश, परमं शोकं उच्चारयन्। शनैः शनैः गच्छन्, वनं निरीक्षन्, बहुविहङ्गसंकीर्णं, रम्यवनगुल्मयुक्तं पम्पासरः लक्ष्मणेन सह प्रविवेश। एवं श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आरण्यकाण्डे पंचसप्ततितमः सर्गः समाप्तः। ततः किष्किन्धाकाण्डस्य आद्यः सर्गः आरभ्यते।